orfoepiya va orfografiya haqida

DOC 36.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405689542_56337.doc mavzu: orfoepiya va orfografiya haqida orfoepiya va orfografiya haqida reja: 1. orfoepiya 2. orfografiya orfoepiya orfoepiya (grekcha “orfo- to’g’ri, epos-nutq”) talaffuz me’yorlari haqidagi bo’lim. talaffuz jarayonining o’ziga xos xususiyatlari orfoepiyada o’rganiladi. orfoepiya me’yorlari tilning fonemalar tizimi, fonemalarning ma’lum o’zgarishlari bilan bog’liq. orfoepik talaffuz me’yorlari adabiy til bilan birgalikda shakllanadi. jonli so’zlashuv va mahalliy shevalar orfoepik me’yorning buzilishi hisoblanadi. o’zbek tilidagi asosiy orfoepik me’yorlar quyidagilardan iborat. unlilar orfoepiyasi: 1. so’zning yopiq bo’g’inlarida i unlisi juda qisqa talaffuz etiladi: biz,kir, tik, birikma, mis. 2. oi unlilari yonma-yon kelgan so’zlarda ular orasiga y qo’shib talaffuz etiladi: oid-oyid; qoida-qoyida; foiz-foyiz. 3. ko’p bo’g’inli arabcha so’zlarda a unlisi i tovushiga monand talaffuz etiladi: mulohaza-mulohiza; muhokama-muhokima; muomala-momila. 4. a unlisi i bilan yonma-yon kelgan so’zlarda qisqa y qo’shib talaffuz qilinadi: zaif-zayif; maishat-mayishat. 5. a e birikmasida e tovushi y tarzida talaffuz etiladi: aeroport-ayraport; aeroflot-ayroflot. 6. unli tovushlar til oldi undoshlari bilan yonma-yon kelsa yumshoq (malika), …

o’ziga moslashtirishi: ket-di-ketti, aytti, uch-so’m-usso’m, tuz-sin-tussin. dissimilyasiya- ikkita bir xil (o’xshash) tovushdan birining boshqa (noo’xshash) tovushga aylanishi: zarar-zaral; zarur-zaril, birorta-bironta; kissa-kista; koridor-kolidor. metateza -undosh tovushlarning o’rin almashish hodisasi: daryo-dayro; yomg’ir-yog’mir; tebratmoq-terbatmoq; yamlamoq-yalmamoq; tuproq-turpoq; o’rganmoq-o’granmoq; to’g’ramoq-to’rg’amoq. proteza- so’z boshida bir unlining orttirilishi: ro’mol-o’ramol; stol-istol; shtraf-ishtaraf. epenteza-ikki undosh yonma-yon kelganda ular orasida talaffuzda i yoki u orttiriladi: fikr-fikir; hukm-hukum. prokopa-so’z boshida undoshning tushishi: yiroq-iroq; yigina-igna; yag’och-ag’och. sinkopa-unlilarning qisqa talaffuz etilishi: direktor-direktir. apakopa-o’zak oxiridagi tovush tushishi: do’st-do’s; xursand-xursan. eliziya-unli bilan tugagan va unli bilan boshlangan ikki so’zning qo’shilishi natijasida tovushlardan birining tushishi: bora oladi-boroladi; qora ot-qorot; borar ekan-borarkan. tovush moslashuvi: bir tovush boshqa tovushni o’ziga moslashtiradi: manba-mamba, shanba-shamba, yonbosh-yombosh, sunbula-sumbula, tanbur-tambur. orfografiya orfografiya (yunoncha orthos “to’g’ri”, grapo - “yozaman”) so’zlaridan olingan bo’lib, to’g’ri yozish yoki imlo qoidalari haqidagi bo’lim. adabiy til ma’lum me’yorlarga ega ekanligi bilan shevalardan ajralib turadi. orfografik me’yorlar yozma nutqning xususiyatlarini ochib beradi. orfografiya so’zlarning, qo’shma so’zlarning yozilishi, bosh harflar …

4. o’zak va qo’shimchalar morfologik qoida asosida yoziladi. 5. so’zlarni qo’shib, ajratib va chiziqcha bilan yozishda quyidagilarga amal qilinadi: a) qo’shma so’zlar yaxlit bir ma’noni ifodalasa, qo’shib yoziladi; oshqozon, oybolta, boyo’g’li, gultojixo’roz, tuyaqush; joy nomlarini bildirgan qo’shma so’zlar qo’shib yoziladi; qoraqamish, yangiyo’l, oqtepa, qizildaryo, kuyganyor, buloqboshi; ikkinchi qismi yo-lashgan unlilar bilan boshlangan qo’shma so’zlar ajratib yoziladi;qozon yuvg’ich,er yong’oq. -qo’shma so’z qismlari bir-birini izohlasa,bunday qo’shma so’zlar ajratib yoziladi: temir yo’l, jigar rang, tim qora, osma ko’prik. - qo’shma fe’llar ajratib yoziladi: sotib olmoq. b) juft so’zlar chiziqcha bilan yoziladi: yor-do’st; yaxshi-yomon, erta-kech. agar juft so’zlar orasida-u,-yu yuklamalari qo’llansa, yuklama birinchi so’zga chiziqcha orqali qo’shiladi; er-u osmon, yaxshi-yu yomon, erta-yu kech. takroriy so’zlar ham chiziqcha bilan yoziladi: katta-katta. 6. bo’g’in ko’chirish qoidalari. a) bir unlidan iborat bo’g’in birinchi yo’lda qoldirilmaydi yoki o’zi alohida keyingi yo’lga o’tkazilmaydi: u-ka emas: uka; mudofa-a emas: mudofaa. b) ng harfi bir tovushni ifodalagan o’rinlarda (so’zlarda) ajratilmaydi: ko’-ngil, …

nglatgan qism o’zak deyiladi. o’zak so’zning asl ma’nosini anglatib, qismlarga ajratilmaydi: gulchi: gul-o’zak. o’zakka yasovchi qo’shimchalar qo’shish bilan hosil bo’lgan yangi so’z negiz deyiladi. qo’shimchalar asosan morfologik yozuv qoidasi asosida yoziladi. o’zak negizida -u(-yu) tovushlari bo’lgan so’zlardan ot yasalganda -im qo’shimchasi -um tarzida aytiladi va yoziladi: tuzum, unum, uyum-uyum. 11. bosh harflar imlosi: a) atoqli otlar bosh harf bilan yoziladi: naima, yangiyo’l. b) hurmat ma’nosida qo’llangan siz va o’zingiz olmoshlari bosh harfda yoziladi. v) bayramlar va tarixiy kunni ifodalagan birikmalarning birinchi so’zi: 8 mart, to’qqizinchi may; g) oliy tashkilotlar va faxriy unvonlarning har bir so’zi bosh harfda yoziladi: o’zbekiston oliy kengashi, o’zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasi, oliy majlis, o’zbekiston qahramoni. d) orden va medal nomlari bosh harf bilan, orden va medal so’zlari kichik harfda yoziladi: “mustaqillik” ordeni, “do’stlik ordeni, “shuhrat” medali. e) atab qo’yilgan tashkilot, gazeta va jurnal, badiiy asar nomlari birikma holida bo’lsa, birinchi so’zi bosh harf bilan yoziladi hamda …

orfoepiya va orfografiya haqida - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "orfoepiya va orfografiya haqida"

1405689542_56337.doc mavzu: orfoepiya va orfografiya haqida orfoepiya va orfografiya haqida reja: 1. orfoepiya 2. orfografiya orfoepiya orfoepiya (grekcha “orfo- to’g’ri, epos-nutq”) talaffuz me’yorlari haqidagi bo’lim. talaffuz jarayonining o’ziga xos xususiyatlari orfoepiyada o’rganiladi. orfoepiya me’yorlari tilning fonemalar tizimi, fonemalarning ma’lum o’zgarishlari bilan bog’liq. orfoepik talaffuz me’yorlari adabiy til bilan birgalikda shakllanadi. jonli so’zlashuv va mahalliy shevalar orfoepik me’yorning buzilishi hisoblanadi. o’zbek tilidagi asosiy orfoepik me’yorlar quyidagilardan iborat. unlilar orfoepiyasi: 1. so’zning yopiq bo’g’inlarida i unlisi juda qisqa talaffuz etiladi: biz,kir, tik, birikma, mis. 2. oi unlilari yonma-yon kelgan so’zlarda ular orasiga y qo’shib talaffuz et...

DOC format, 36.5 KB. To download "orfoepiya va orfografiya haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: orfoepiya va orfografiya haqida DOC Free download Telegram