son so`z turkumi dostonlar tilida numerativ so`zlar

DOC 2.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

$1405761670_56570.doc αζαρ son so`z turkumi dostonlar tilida numerativ so`zlar reja: 1. «bir» so`zi va uning xususiyatlari 2. dostonlar tilida numerativ so`zlar sonlar o`zining quyidagi xususiyatlari bilan otdan farqlanadi: 1. son ma`nan mavhum xususiyatga ega bo`lib, predmetning son, miqdorini ifodalaydi. sonlar ko`plikni qabul qilmaydi – qabo`l qilgan taqdirda, u otlashadi. sonlar o`zidan oldin aniqlovchini qabo`l qilmaydi1. o`zbek xalq dostonlarida uchraydigan sonlar ayrim o`ziga xos xususiyatlarga ega. sanoq son so`zlar quyidagi qoliplarda namoyon bo`ladi: a) {[birdan beshgacha miqdor nomi] + [kam] + [ yigirmadan yuzga qadar miqdor nomi] = (sanoq son)}. masalan: oradan bir kam qirq kun o`tdi, bir kam qirq kun deganda, ravzadan ovoz keldi (alp.15). zulxumor oyning bu yog`ida tuqson besh, bu yog`ida tuqson besh – un kam ikki yuz kokili bor (rav.34). tojni taqib xos sallani urayman // ikkam tuqson qurg`onni men surayman (0.24). ayrim sonlarning ishlatilishida ba`zi fonetik o`zgarishlar ruy beradi. qayda borsang, shohimardon yor bo`lsin, // o`n …$

agani bog` qiz, uyqichi emas, sog` qiz, eri yuq toq qiz (rav.46). ikki son o`rnida kontekst talabi bilan qo`sh so`zi sinonim sifatida ishlatiladi. suyganlaring qo`sh kokilli ul bo`lsin (o.64). ikki soni qisqargan shaklda ham qo`llaniladi. xurshidoyning ik ko`zini yoshlagin,// otang kasal degin, vaxtin xushlagin b) {[sanoq son]+[egalik qo`shimchasi]=(sanoq son)}; {[sanoq son]+ [kelishik qo`shimchasi]=(sanoq son)}. bu qoliplarning hosilasidan leksik miqdor ma`nosidan tashqari otga xos ifoda va vazifa ma`nolari ham anglashiladi. bunda sanalmish so`zlar qo`llanmaydi: yov boshiga balolar yog`diraylik // birin ko`zlab, unin boshin olaylik (o.54). boringlar, yor desa, men oqtoshdan bir emas, unini olib beraman, - dedi (o.78). v) [sanoq son+[uyli;urug`;tanga;yil;oy;kun]. bu qolipdagi birikmalar ko`pincha ajralmagan holda ishlatiladi. ular bir birikma sanaladi. masalan: maslahat ber, un ming uyli qarindosh! (alp.20). men un olti urug` qung`irot elining ham boyi bo`lsam, ham shoyi bo`lsam, men kimga zakot beraman (alp.18). dona son. [sanoq son]+ [- ta]=(dona son)] qolipi cheksiz miqdorda dona sonlarni berishi mumkin. …

rav.86). beshta-unta otdan olib keladi (alp.226). birovi: unta-unta bup ketayik, - dedi (alp.59). tartib son. [sanoq son]+[inchi]=(tartib son) qolipi ham cheksiz mikdorda tartib son yasaydi. nihoyat, qirq birinchi kuni oqtoshga yetdi (o.60). xon ahmadga nikoh qildi birinchi // xon ahmadning oqbilakday yorini //ernazarga nikoh qildi ikkinchi // ahmadjoni qarg`ab yurgan parini// almuhammadga nikoh qildi uchinchi // ahmadjonning qaldirg`och jigarini.// qirq yigitga nikoh qildi to`rtinchi // oqbilakning kelgan kanizlarini (y.ahm.283). birinchi sonining ma`nosi avval, avvali, avvalam bor, dastlabki, oldin kabi so`zlar orqali sinonimik xolda ishlatiladi. bizdan beadablik utmasin, bovani qatorimizga utkazib, avval taomni boshlang deyishimiz kerak,- dedi (o.82). oldin kelganni qurboni bo`lay (o.19). qalinimni dastavval aytsam men // yarmini bersin oqtosh elining (0.85). taqsim son. [dona son]+[-dan]=(taqsim son) qolipidagi hosiladan predmetlarning teng taqsim etilganligi ifodalanadi. o`n tuqqiz xil taom tayyor bo`lib, har biri bittadan tilla tovoqqa solingan (0.20). to`rt otning ustini og`ir yoptirdi, tong shamoliga qotirdi, ikkita-ikkitadan mindirib darvozaga choptirdi (rus.364). …

«shaxs» ma`nosi egallaydi. o`zbek adabiy tilida jamlovchi son qo`shimchalari –ov, -ala, -ovlon asosan yettigacha bo`lgan sonlarga qo`shiladi. uslub talabi bilan ushbu qo`shimchalar yettidan yuqori bo`lgan sonlarga ham qo`shilgan. masalan: ellov qurqsa, kelsin oltmish, yetmishi // kim talabkor bo`lsa, kelsin maydona! (y.axm.286). misolimizda faqat ellik soni ellov tarzida talaffo`z qilingan. chama soni. predmetning noaniq miqdorini, taxminiy hisobni bildiradi. quydagi qoliplarda chama son voqelashadi a) {[sanoq son]+[-cha]=[chama son]}. bular orqasidan uch yuzcha qiz uynashib (rav.37). eshitaman tuqsoncha bor qalangiz // pesh xizmatga tayyor turar turangiz (o.62). shu bugun boruvdim qizing oldiga //o`n-un beshcha qiziloyoq bor ekan (xur.80). kupkarini chopib yotur // un ikki mingcha boyvachcha (alp.337). {[sanoq son]+[so`z +-cha]=[chama son]} qolipining hosilasidan chama, taxmin ma`nosini shakllana. masalan: bu orada uttiz kuncha bo`libdi // gul enama o`zmay sovchi quyadi (alp.343). oradan bir yilcha vaqt o`tdi (oych. 120). b) kompozitsion usul bilan hosil bo`lgan chama son juftlashadi ular juft holda kelganda ikkala komponent ham …

angan. bir so`zining juda keng ma`no nozikliklari mavjud bo`lib, uning ifoda va vazifa ma`nolari bog`liq qurshovda yuzaga chiqadi. bir so`zi asosan, quyidagi ma`nolarni ifodalaydi: a) «sanoq son» ma`nosi: barnogul kanizlaridan yashirib, bir lagan tillani va qizini ham momoning qo`liga berdi (o.4). bir soatdan keyin kanizlar bir quyni haydab kelib zindonga tashlab ketdi (oy.16). b) «sanash va ketma-ketlik» ma`nosi: kampir bir duo uqidi, jasadi rustamning enasi – xuroyimning o`ziday bo`ldi-da turdi (rus.422) . v) «kuchaytirish» ma`nosi: endi gap shu: mening bir ug`lim bor, boylab, sozlab quyibman (rus.425). oshiq kishi qon yig`laydi zoru zor // boqib ko`rdim, bog` ichinda bir dilbar (o.6). g) «ta`kidlash» ma`nosi: bog`dan bir ajoyib gulning isi podshoning dimog`iga urdi (o.6). ravshanbek, zulxumor oyim bilan ikkovginasi bir ovloq uyda utirib qoldi (rav.50). d) «inkor» ma`nosi: turonning askariga qaraydi, askarning ichida bunga uxshagan alp bir odam ko`rinmaydi (oy.21). ye) «gumon» ma`nosi: ota, unday bo`lsa, qirq kun muhlat surang, yo qoraxon …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "son so`z turkumi dostonlar tilida numerativ so`zlar"

1405761670_56570.doc αζαρ son so`z turkumi dostonlar tilida numerativ so`zlar reja: 1. «bir» so`zi va uning xususiyatlari 2. dostonlar tilida numerativ so`zlar sonlar o`zining quyidagi xususiyatlari bilan otdan farqlanadi: 1. son ma`nan mavhum xususiyatga ega bo`lib, predmetning son, miqdorini ifodalaydi. sonlar ko`plikni qabul qilmaydi – qabo`l qilgan taqdirda, u otlashadi. sonlar o`zidan oldin aniqlovchini qabo`l qilmaydi1. o`zbek xalq dostonlarida uchraydigan sonlar ayrim o`ziga xos xususiyatlarga ega. sanoq son so`zlar quyidagi qoliplarda namoyon bo`ladi: a) {[birdan beshgacha miqdor nomi] + [kam] + [ yigirmadan yuzga qadar miqdor nomi] = (sanoq son)}. masalan: oradan bir kam qirq kun o`tdi, bir kam qirq kun deganda, ravzadan ovoz keldi (alp.15). zulxumor oyning bu yog`ida tuqson besh,...

DOC format, 2.1 MB. To download "son so`z turkumi dostonlar tilida numerativ so`zlar", click the Telegram button on the left.

Tags: son so`z turkumi dostonlar tili… DOC Free download Telegram