son so`z turkimi

PPTX 13 pages 415.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 415.0 KB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

prezentatsiya powerpoint son so`z turkimi  reja: 1. sonning grammatik ma`nosi morfologik belgilari, sintaktik vazifasi. 2. sonlarning numerativ (sanoq) so`zlar bilan qo`llanishi. 3. sonlarning otlashish xususiyatlari. 4. sonning ma`no turlari: miqdor son va tartib son. 5. miqdor son turlari: sanoq, dona, chama, jamlovchi va taqsim sonlar. 6. butun son va kasr son, kasrli son. 7. predmetning miqdorini, sanog‘ini, joylashish tartibini, ba’zan ish-harakatning bajarilish tartibini, miqdoriy belgisini bildiradigan mustaqil so‘z turkumi son deyiladi. son necha? nechanchi? nechta? qancha? kabi so‘roqlardan biriga javob beradi.  son so‘z turkumi o‘ziga xos quyidagi leksik-grammatik xususiyatlarga ega: 1. sonning leksik-semantik xususiyati uning belgi ma’nosini ifodalashidir, ya’ni predmetning miqdor, sanoq va joylashish tartibiga ko‘ra (ba’zan harakatning joylashish tartibi, miqdoriy belgisi) belgisini anglatadi. demak, son miqdor tushunchasining nomi bo‘ladi. 2. son ma’no jihatdan predmetning sanog‘ini, donasini, taxminiy miqdorini, umumiy miqdori (jamligi), taqsimlanish miqdori, joylashish tartibi; shuningdek ish-harakatning bajarilish tartibi, miqdori kabi modal ma’nolarni ifodalaydi 3. son morfologik …

2 / 13

n sondan boshqa so‘z turkumlari yasalishi mumkin: birlik, beshlik (ot), ikkilan (fe’l), bittalab (ravish) kabi.  sonlarning otlashishi gapda otning so’rog’iga javob bo’ladigan va ot kabi ko’plik, egalik, kelishik shakllarida kela oladigan son otlashgan son deb ataladi: beshga, uchni, ikkimiz, ikkinchilar. otlashgan sonlar xuddi otlar kabi ega, ot–kesim, to’ldiruvchi, qaratqich aniqlovchi va hol vazifalarini bajaradi: besh – o’nning yarmi. beshni uchga qo’shsa, sakkiz bo’ladi. imtihonlar yibirmanchida bo’ladi.  son ma’no jihatdan va grammatik xususiyatlarga ko‘ra ikki guruhga bo‘linadi: sanoq sonlar va tartib sonlar. sanoq son predmet yoki ish-harakatning sonini, miqdorini, belgisini bildiradi: uch bola, ikkita kitob, besh tonna paxta, olti kilogramm sotib oldi kabi. sanoq sonlar hisob so‘zlarisiz va hisob so‘zlari bilan qo‘llanish xususiyatiga ega: ikkita qalam, besh talaba, o‘ntacha o‘quvchi - hisob so‘zlarisiz; olti tup daraxt, uch litr sut, o‘n oy o‘tdi, ikki marta chaqirdi - hisob so‘zlari bilan kelgan. hisob so‘zlari ko‘p hollarda predmetning, ba’zan ish-harakatning hisobini ko‘rsatuvchi …

3 / 13

n ishlatiladigan hisob so‘zlari: gramm, kilogramm, tsentner, tonna kabi. eski o‘zbek tilida misqol, qadoq, botmon kabi otlar og‘irlik miqdorini hisoblash uchun ishlatilgan: namangan va andijon tumanlarida ikki ming botmongacha er sug‘ orilar edi. (a.qodiriy)  5. uzunlik o‘lchovi uchun ishlatiladigan hisob so‘zlari: millimetr, santimetr, metr, kilometr, qadam, qarich, quloch kabi. bu hisob so‘zlarining gaz, tanob, tosh, chaqirim kabi sinonimlari mavjud bo‘lib, hozir bu so‘zlar arxaiklashgan hisob so‘zlari sanaladi. 6. suyuqlik hajmini ifodalovchi hisob so‘zlari: litr, kosa, stakan, piyola, qoshiq, xo‘plam, hovuch, chelak kabi.  7. pul qiymatini ifodalovchi hisob so‘zlari: tiyin, so‘m, dollar kabi. tanga, chaqa, tilla so‘zlari ilgari pul qiymatini hisoblash uchun ishlatilgan bo‘lib, hozirgi kunda arxaik so‘zlar qatoridan o‘rin olgan: solix mahdum ... bir tangalik go‘sht, sakkiz pullik piyoz olib hovliga kirdi (a.qodiriy). 8. vaqt o‘lchovi uchun ishlatiladigan hisob so‘zlari: asr, yil, oy, hafta, sutka, kun so‘zlari hamda sutkaning bo‘laklarini ifodalovchi soat, daqiqa, minut, sekund kabi so‘zlar kiradi. …

4 / 13

ona son miqdor son negiziga –ta affiksini qo‘shish bilan yasaladi: o‘nta o‘quvchi, beshta daftar kabi. shuningdek, dona son miqdor sondan so‘ng donalikni ifodalaydigan dona, tup, nusxa, nafar, tuyoq, bosh kabi hisob so‘zlarini keltirish bilan hosil qilinadi: yuz nusxa kitob, ikki bosh qo‘y, besh dona qalam, uch tup daraxt kabi.  miqdor songa –ala affiksini qo‘shish bilan yasaladi: ikala, uchala, to‘rtala, beshala kabi. olti va etti sonlariga ham qo‘shiladi. (ikki va olti sonlariga qo‘shilganda negiz oxiridagi i unlisi tushib qoladi). to‘shaboy ikala otni jilovidan ushlab tolning naryog‘iga olib o‘tib ketdi (s.ahmad). 3. miqdor songa –ovlon affiksini qo‘shish bilan yasaladi: ikkovlon, uchovlon. bu affiks ham ikkidan ettigacha bo‘lgan sonlarga qo‘shiladi: oltovlon ola bo‘lsa og‘zidagin oldirar, to‘rtovlon tugal bo‘lsa tepadagin endirar (maqol). otga bog‘lanib kelgan jamlovchi son sifatlovchi aniqlovchi vazifasida keladi: haqiqat uchun, vatan uchun jonini ayamagan ikala pahlavon sal o‘tmay jangda mardona halok bo‘ldi. (shukrullo) lekin jamlovchi son gapda ko‘pincha ega, to‘ldiruvchi, …

5 / 13

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "son so`z turkimi"

prezentatsiya powerpoint son so`z turkimi  reja: 1. sonning grammatik ma`nosi morfologik belgilari, sintaktik vazifasi. 2. sonlarning numerativ (sanoq) so`zlar bilan qo`llanishi. 3. sonlarning otlashish xususiyatlari. 4. sonning ma`no turlari: miqdor son va tartib son. 5. miqdor son turlari: sanoq, dona, chama, jamlovchi va taqsim sonlar. 6. butun son va kasr son, kasrli son. 7. predmetning miqdorini, sanog‘ini, joylashish tartibini, ba’zan ish-harakatning bajarilish tartibini, miqdoriy belgisini bildiradigan mustaqil so‘z turkumi son deyiladi. son necha? nechanchi? nechta? qancha? kabi so‘roqlardan biriga javob beradi.  son so‘z turkumi o‘ziga xos quyidagi leksik-grammatik xususiyatlarga ega: 1. sonning leksik-semantik xususiyati uning belgi ma’nosini ifodalashidir, ya’ni predmetning mi...

This file contains 13 pages in PPTX format (415.0 KB). To download "son so`z turkimi", click the Telegram button on the left.

Tags: son so`z turkimi PPTX 13 pages Free download Telegram