orfografiya

DOC 43.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405689584_56338.doc orfografiya reja: 1. kirish 2. fonetik yozuv 3. morfologik yozuv 4. tarixiy - an’anaviy yozuv. 5. shakliy yozuv 6. farqlashga asoslangan yozuv tildagi so‘zlarni, o‘zak-negiz va affikslarni, yagona me’yoriy talab asosida yozish qoidalarining yig‘indisi orfografiya deyiladi. orfografiya yunoncha "orthos" - to‘g‘ri "grapbo" – yozaman, degan ma’noni anglatadi. unda so‘zlarning o‘zak va negizlari hamda va affikslarining to‘g‘ri yozilishi, qo‘shma, takroriy va qisqartma so‘zlar qismlarining qo‘shib yoki ajratib yozilishi, bosh harflarning ishlatilishi, bo‘g‘in ko‘chirish qoidalari xususida batafsil ma’lumot beriladi. o‘zbek adabiy tilining orfografiyasi quyidagi yozuv qoidalariga asoslanadi: fonetik yozuv. mazkur yozuv qoidasiga ko‘ra so‘zlar va ularga qo‘shiladigan affikslar talaffuz me’yoriga mos ravishda yoziladi. masalan: 1) ko‘ngil, o‘g‘il, shahar singari so‘zlarga egalik affikslari qo‘shib talaffuz qilinganda o‘zakdagi i va a fonemalari tushiriladi va shu tarzda yoziladi; 2) yosh, ong kabi so‘zlarga -a yoki -la so‘z yasovchi affikslari qo‘shilib talaffuz qilinganda, o‘zakdagi o unlisi a tarzda o‘zgaradi va shunday yoziladi; 3) ikki, yetti …

affuz qilinishidan qat’iy nazar, uning variantlaridan biri avvaldan qoidalashtirilgan shaklda, ya’ni asliga muvofiq yoziladi. masalan: 1) kitob, maktab, ko‘plab, talab kabi so‘zlarda oxiridagi b undosh talaffuzda p tarzda jarangsizlanadi, biroq asliga muvofiq yoziladi; 2) shanba, sunbul, manba, aylanma so‘zlari o‘rtasida keladigan n undoshi talaffuzda o‘zidan keyingi undoshlarga moslashib shamba, mamba, sumbul aylamma tarzida aytiladi biroq asliga ko‘ra yoziladi; 3) do‘st, go‘sht, xursand kabi so‘zlar oxiridagi undosh tovush talaffuzda tushurilsa ham, asliga muvofiq yoziladi; 4) uch, to‘rt sonlariga -ala qo‘shimchasi qo‘shilganda uchchala, to‘rtta tarzida tovush orttirilgan holda talaffuz qilinsa ham asliga muvofiq yoziladi; 5) o‘zak tarkibida u undoshi bo‘lgan kulmoq, tug‘ilmoq, uch kabi so‘zlariga, -ib, - il, -in, -ish, - imsira affikslari qo‘shilganda affikslardagi i unlisi u tovushga moyilroq talaffuz qilinadi, biroq asliga muvofiq kulib, tug‘ildi, uchish tarzida yoziladi; 6) g‘ undoshi bilan tugaydigan so‘zlarga jo‘nalish kelishigi qo‘shimchasi -ga tarzda qo‘shiladi va shunday yoziladi: tog‘ga, bog‘ga, bug‘ga kabi. shunday qilib, hozirgi …

ning - mu tarixiy shakli qo‘llaniladi: sevgini tortib bulurmu toshu tarozi bilan (e.vohidov). xuddi shuningdek, tarixiy - an’anaviy yozuv qoidalarini -gin //gil (borgin - borgil), - dan //din (jondan - jondin), ar // ur (kelar - kelur) kabi affikslar, nima //ne, u //ul kabi olmosh va boshqa turkumga mansub so‘zlarning tarixiy shakllarining ishlatilishi misolida ham kuzatish mumkin. shakliy yozuv o‘zlashgan so‘zlarning ular mansub bo‘lgan tildagi shaklini o‘zbek tilida ham saqlagan holda yozish qoidasidir. xususan, arab, fors - tojik, rus va boshqa tillardan o‘zlashgan so‘zlar qanday talaffuz qilinishidan qat’iy nazar, o‘zlashtirilgan tildagi orfografik qoidaga rioya qilinadi: 1) muhokama, muomala kabi so‘zlar talaffuzida muhokima, muomila tarzda aytilsa ham shakliy yozuv asosida yoziladi; 2) vise - prezident, eks - chempion kabi o‘zlashma so‘zlar shakliy yozuv talabiga ko‘ra chiziqcha bilan yoziladi, shuningdek, mojora, mutolaa, mushoira, mudofaa, matbaa, gramm, monolog, sentner, zoologiya singari ko‘pgina o‘zlashma so‘zlar ham talaffuz shaklidan qat’iy nazar shakliy yozuv qoidasiga ko‘ra …

ил ва нутк. т., «укитувчи» 1993. 6. у.турсунов, ж.мухторов, ш.рахматуллаев хозирги њзбек адабий тили.. 1-кисм. т., «укитувчи» 1979. 7. n. turniyozov a.rahimov o‘zbek tili (ma’ruzalar matni) 8. www.ziyonet.uz

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "orfografiya"

1405689584_56338.doc orfografiya reja: 1. kirish 2. fonetik yozuv 3. morfologik yozuv 4. tarixiy - an’anaviy yozuv. 5. shakliy yozuv 6. farqlashga asoslangan yozuv tildagi so‘zlarni, o‘zak-negiz va affikslarni, yagona me’yoriy talab asosida yozish qoidalarining yig‘indisi orfografiya deyiladi. orfografiya yunoncha "orthos" - to‘g‘ri "grapbo" – yozaman, degan ma’noni anglatadi. unda so‘zlarning o‘zak va negizlari hamda va affikslarining to‘g‘ri yozilishi, qo‘shma, takroriy va qisqartma so‘zlar qismlarining qo‘shib yoki ajratib yozilishi, bosh harflarning ishlatilishi, bo‘g‘in ko‘chirish qoidalari xususida batafsil ma’lumot beriladi. o‘zbek adabiy tilining orfografiyasi quyidagi yozuv qoidalariga asoslanadi: fonetik yozuv. mazkur yozuv qoidasiga ko‘ra so‘zlar va ularga qo‘shiladigan affiksla...

DOC format, 43.5 KB. To download "orfografiya", click the Telegram button on the left.

Tags: orfografiya DOC Free download Telegram