o‘qituvchining grammatik va uslubiy kompetentsiyasi

PPTX 15 pages 106.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 106.0 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

презентация powerpoint mavzu: o‘qituvchining grammatik va uslubiy kompetentsiyasi reja: o‘qituvchining grammatik kompetentsiyasi o‘qituvchining uslubiy kompetentsiyasi imloviy me’yor grammatik me’yor. lug‘aviy me’yor. uslubiy me’yor. orfoepiya orfografiya bilan zich bog‘langan. biroq talaffuz hamma vaqt ham yozuv bilan teng kelavermaydi. jumladan, yozuvda bor ayrim tovush sezilar-sezilmas aytilishi, umuman tusbirilishi mumkin yoki, aksincha, orttirilishi mumkin. nutqda tovush almashtirilishi ham ko‘p uchraydi. masalan, adabiyochchi (adabiyotchi), badbax (badbaxt), usso‘m (uch so‘m), xursan (xursand), go’sh (go‘sht), bo’sa (bo‘1sa), kesa (kelsa) kabi. bular yozuv bilan mos kelmasa-da, adabiy talaffuz me’yori hisoblanadi. lekin oshshi (oshni), ishshi (ishni), yuzzi (yuzni), o‘tta (u yerda), aqqa (u yoqqa), baqqa (bu yoqqa) kabi so‘zlarda adabiy me’yordan chekinish ro‘y bergan. o‘zbek adabiy tilining asosiy orfoepik qoidalarini unlilar talaffuzi, undoshlar talaffuzi, asos va qo‘shimchalar talaffıızi hamda boshqa tillardan o‘zlashtiri1gan so‘z1ar talaffuzi tarzida o‘rganish mumkin. turkiy tillardagi so‘zlarda f undoshi bo‘lmagan, shuning uchun jonli so‘zlashuvda arab, fors va rus tillaridan o‘zlashgan so‘zlardag ifni p deb talaffuz …

2 / 15

zning yozuvdagi shaklini (imlosini) to‘g‘ri belgilashga ham yordam beradi. umumturkiy so‘zda ikki unli yonma-yon qo‘l1anmaydi, bu hol arab tilidan o‘zlashgan oila, doir, rais, maorif, saodat, mutolaa kabi so’zlar talaffuziga ta’sir qilgan: oila, doir, rais so‘zlarida bitta y orttirilgan (oyila, doyir, rayis kabi), maorif, saodat, mutolaa so‘zi esa unlining diftonglashuviga — mo:rip, so:dat, mutola: kabi talaffuz qilinishiga olib kelgan. keyingi bir asr ichida rus tilidan so‘z o‘zlashtirishning faollashganligi, ruscha o‘zlashmaning rus tilidagi talaffuz va imlo me’yorini o‘zbek tiliga aynan singdirish an’anasining ustun bo‘lganligi o‘zbek tilida ikki unlining so‘z tarkibida yonma-yon kelishini orfoepik va orfografik me’yorga aylantirdi: biologiya, geometriya, geologiya, geodeziya va boshqalar. bu hol arabcha o‘z1ashmada (oila, doir, rais, maorif, saodat, matbaa, mutolaa kabilarda) ham ikki unlining yonma- yon talafhız qilinishi va yozilishini me’yor darajasiga ko‘tardi. arab tilidan o‘zlashgan ta ’na, da ’vo, ma'no, e 'lon, me 'mor, mo ’tabar kabi so‘zning birinchi bo‘g‘inidagi unli cho‘ziqroq talafhız etiladi. rus tilidan o‘zlashgan …

3 / 15

talaffuz adabiy til uchun me’yor sanaladi, ammo o‘zbek tilining o‘z so‘zlarida qo‘llanadigan lab-lab v undoshi so‘z oxirida ham, jarangsiz undosh ta’sirida ham f ga o‘tmaydi: ov, birov, ovqat, shavkat kabi. (bu holat ham orfoepik me’yor sanaladi). rus tilidan o‘zlashgan so‘zlarning ko‘pchiligida urg‘u erkin bo‘ladi, bu hol o‘zbek adabiy tili va talaffuziga ham singib bormoqda: a’tlas, trol’leybus, ‘tramvay kabi. o‘zbek tilidagi urg‘u, asosan, so‘zning oxirgi bo‘g‘iniga tushadi, ammo ayrim o’zlashgan so‘zlarda urg‘u so‘zning oldingi bo‘g‘inlarida bo‘lishi ham mumkin: ’hamma, “jami, ha“misha, aflsuski kabi. bunday holatlardan xabardor bo‘lish adabiy talaffuz me’yoriga amal qilish imkonini beradi. urg‘u, avvalo, xosligiga ko‘ra 2 xil: so‘z urg‘usi va ma’no urg‘usi. so‘z bo‘g‘inidan biriga tushib, uning ma’no va talafhızini belgilab beradigan urg‘u so‘z urg‘usidir: ol’ma (ot), ”olma (fe'l). unli tovush urg‘u oladi. o‘zbek adabiy tilida urg‘u ko‘pincha oxirgi bo’g‘inga tushadi. o‘zakka qo‘shimcha qo‘slıılganda ham urg‘u oxirgi bo‘g‘inga ko‘chaveradi. masalan: pax“ta, paxıa“kor, paxtakor’lar. biror tovushning urg‘u olishi nutq …

4 / 15

ik(sifat); sur“ma (ot) — ’surma (fe'1); te’xnik(ot) tex’nik (sifat); tort’ma (ot) — ’tortma (fe'l); yuqoridagilar omonim so‘z hisoblanadi. imloviy me’yor. orfografiya grekcha “to‘g‘ri yozmoq” demakdir. so‘z o‘zak-negizi va qo‘shimchasini yagona tarzda yozish haqidagi qoida yig‘indisi orfografıya deyiladi. orfografiya adabiy tilning yozma shakliga xos. orfoepiya va alifbo (grafıka) bilan uzviy bog‘liq. rivojlangan, o‘z yozuviga ega bo‘lgan adabiy tilda so‘zni bir xilda — yagona tarzda yozishni yo‘lga qo‘yish uchun imlo to‘g‘risida qonun qabul qilinadi. “o‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari” 1995-yil 24- avgustda qabul qilingan. u 82 paragrafdan iborat. imlo to‘g‘risidagi qonunni ishlab chiqish murakkab jarayon bo‘1ib, bir nechta tamoyilga tayaniladi. bu orfografıya taınoyil (prinsip)i deyiladi. orfografiyaning 5 tamoyili mavjud: fonetik yozuv; morfologik yomv; shakliy yozuv; tarixiy-an’anaviy yozuv; farqlash yozuvi. orfografiya tamoyili asli va talaffuzi muvofiq kelmaydigaıı holat uchun ishlatiladi. masalan, kitob so‘zining talaffiızida b tovushi p tarzida eshitiladi. demak, so‘zdagi tovushning asli va talaffuzi farq qilganligi va so‘z o‘zlashma bo‘lganligi uchun imloda …

5 / 15

ltov kabi. keyingi yopiq bo‘g‘inda i yoki u unlisi bo‘lgan ikki bo‘g‘inli ba’zi o‘zak, negizga egalik shakli qo‘shilsa, keyingi bo‘g’indagi i, u unlisi aytilmaydi va yozilmaydi: og’iz - og’zi, burun — burni, o'g'il —o'g‘li k yoki q undoshi bilan tugagan ko‘p bo‘g‘inli o‘zak-negizga egalik shakli qo‘shilsa, k tovushi g, q tovushi g’ tarzida aytiladi va yoziladi: istak — istagim, qishloq — qishlog’im kabi. kishilik olmoshining birinchi va ikkinchi shaxs birligiga -ning, -ni, -niki qo‘shimchasi qo‘shilsa, yonma-you kelgan ikki n tovushidan biri aytilmaydi va yozilmaydi: menning emas, mening, senning emas, sening kabi. ko’rsatish olmoshidan u, bu, shu o‘zagiga -ga, -da, -day affiksi qo’shilsa, bir n tovushi orttiriladi va shunday o‘qi1adi: unga, undan, bunga, shunday kabi. undosh s, t, ch tovushi bo‘lgan isi, qot, achi kabi fe'l o‘zagiga - q qo‘shilib sifat yasalganda, o‘zakdagi undosh takrorlanadi: issiq, qattiq, achchiq kabi. morfologik yozuvdan chetlashib yoziladigan qo‘shimchaning ayrimlari ikkitadan yettitagacha fonetik shaklda ega. bu …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘qituvchining grammatik va uslubiy kompetentsiyasi"

презентация powerpoint mavzu: o‘qituvchining grammatik va uslubiy kompetentsiyasi reja: o‘qituvchining grammatik kompetentsiyasi o‘qituvchining uslubiy kompetentsiyasi imloviy me’yor grammatik me’yor. lug‘aviy me’yor. uslubiy me’yor. orfoepiya orfografiya bilan zich bog‘langan. biroq talaffuz hamma vaqt ham yozuv bilan teng kelavermaydi. jumladan, yozuvda bor ayrim tovush sezilar-sezilmas aytilishi, umuman tusbirilishi mumkin yoki, aksincha, orttirilishi mumkin. nutqda tovush almashtirilishi ham ko‘p uchraydi. masalan, adabiyochchi (adabiyotchi), badbax (badbaxt), usso‘m (uch so‘m), xursan (xursand), go’sh (go‘sht), bo’sa (bo‘1sa), kesa (kelsa) kabi. bular yozuv bilan mos kelmasa-da, adabiy talaffuz me’yori hisoblanadi. lekin oshshi (oshni), ishshi (ishni), yuzzi (yuzni), o‘tta (u yerda), ...

This file contains 15 pages in PPTX format (106.0 KB). To download "o‘qituvchining grammatik va uslubiy kompetentsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘qituvchining grammatik va usl… PPTX 15 pages Free download Telegram