ot so‘z turkumini o‘rgansh metodikasi

DOC 34,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405690665_56352.doc ot so‘z turkumini o‘rgansh metodikasi ot so‘z turkumini o‘rgansh metodikasi reja: 1. otlarda son mavzusini o‘rganish usuli. 2. otlarda “egalik qo‘shimchalari” mavzusini o‘rganish usuli. 3. otlaning kelishik qo‘shimchalari bilan qo‘llanilishini o‘rganish usuli. 3-sinfda “otlar son” mavzusi, ya’ni otlarning birlik va ko‘plikda qo‘llanishi ustida ishlash jarayonida o‘quvchilarda; 1)birlik va ko‘plikda qo‘llanilgan otlani ma’nosi va qo‘shimcha orqali farqlash. 2)birlikdagi otdan ko‘plik sondagi ot va aksincha, ko‘plikdagi otdan birlik sondagi ot hosil qilish. 3)gapda so‘zlarning bog‘lanishini hisobga olgan holda, otlardan nutqda to‘g‘ri foydalana olish ko‘nikmalari shakllantiriladi. otlarning birlik va ko‘plikda qo‘llanishi taqqoslash usulidan foydalanib tushuntiriladi. buning uchun bir predmetni va shunday bir necha predmetni bildiradigan otlar taqqoslanadi: qalam-qalamlar, nok-noklar kabi. suxbat asosida nok so‘zi nechta (1 ta) predmetni va noklar so‘zi nechta (2 va undan ortiq) predmetni bildirishni aniqlanadi. (boshqa so‘zlar bilan ham shunday ashlanadi) oddiygina xulosa chiqariladi va umumlashtiriladi; agar otlar bir predmetni bildirsa birlikda, 2 va undan ortiq predmetni bidirsa …

qiladilar. “otlarda egalik qo‘shimchalari” mavzusi boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun murakkab hisoblanadi. chunki bu mavzu o‘rganulgunga qadar, bolalar “shaxs” tushunchasi bilan xali tanishtirilmagan, kishilik olmoshlari hali o‘rganmagan bo‘ladilar. o‘quvchilarga egalik qo‘shimchasi predmet birlik va ko‘plikdagi 3 shaxsdan biriga tegishli ekanini bildirishini tushuntirish qiyin. shularni hisobga olib, o‘quvchilarni otlarda egalik qo‘shimchalari bilan tanishtirishda o‘qituvchi ishni sarlavhadagi “egalik” so‘zining leksik ma’nosini tushuntirishdan boshlashi maqsadga muvofiq: ega bo‘lish, qarashlilik, tegishlilik, oidlilik ma’nolarini bildiradi. egalik qo‘shimchasi deyiaganda biror narsaga ega bo‘lishni, shu narsa tegishli, shu narsaning egasi ekanini bildiradigan qo‘shimchalar tushuniladi. otlar egalik qo‘shimchalari bilan qo‘llaniladi. otga qo‘shilgan egalik qo‘shimchasi shu ot ifodalangan predmetning kimgadir qarashli ekanini, shu predmetni egasi ekanini bildiradi; kecha o‘qigan kitobim juda qiziqarli ekan. sening kitobing ham qiziqarlimi? ra’noning kitobi ham qiziqarli edi. kitobim, kitobing, kitobi so‘zlari so‘z tarkibiga ko‘ra taxlil qilinadi va o‘quvchilar kitob-o‘zak, -im, -ing, -i qo‘shimchalari qo‘shimcha ekanini aniqlaydilar. o‘qituvchi kitobim va kitob so‘zlarini taqqoslashni, -im qo‘shimchasining ma’nosi …

lumki, biror narsa bir shaxsga yoki 2 va undan ortiq shaxsga tegishli bo‘lishi mumkin. mana shu ma’nolarni, ya’ni biror predmetning birlik yoki ko‘plikdagi 3 shaxsdan biriga qarashli ekanini otga qo‘shilgan egalik qo‘shimchalari bildiradi. masalan, kitobim so‘ziga qo‘shilgan, siz aniqlangan –im qo‘shimchasi kitobning 1-shaxsga taalluqli ekanini, ya’ni kitobning egasi 1-shaxs ekanini bildiradi. (-im, -ing, -i qo‘shimchalari ham shunday tushuntiriladi) qisqa shunday xulosa chiqariladi; otlarga qo‘shilgan mana shunday qo‘shimchalar egalik qo‘shimchalari deyiladi. egalik qo‘shimchalari tegishlilik, egalik ma’nosini bildiradi. egalik qo‘shimchalari otlarga 2 xil variantda qo‘shiladi. oxiri unli bilan tugagan otlarga –m, -ng, -si, -miz, -ingiz, -si egalik qo‘shimchalari, oxiri undosh bilan tugagan otlarga –im, -ing, -i, -imiz, -ingiz, -i egalik qo‘shimchalari qo‘shiladi. shundan so‘ng o‘quvchilar “o‘zbek tili” darsligidagi qoidani o‘qiydilar. jadvalni taxlil qiladilar. o‘quvchilarga egalik qo‘shimchalari haqidagi ko‘nikmani shakllantirish uchun matndan egalik qo‘shimchasi bilan qo‘llangan otni topish uni tarkibiga ko‘ra taxlil qilib, egalik qo‘shimcha shaxs sonini aniqlash, matnda berilgan otga tushirib qoldirilgan …

tutiladi. kelishiklar ustida ishlashni o‘quvchilar gapda ma’no va grammatik tomondan bog‘langan so‘zlarni (so‘z birikmalarini) ajratishga o‘rganganlaridan so‘ng boshlanadi. kelishiklar ustida ishlash gapda so‘zlarning bog‘lanishi ustida ishlash hamdir. kelishiklarni bilish uchun o‘quvchi ot gapda qaysi so‘z bilan bog‘lanishini aniq bilishi kerak. ot gapda boshqa so‘zlar bilan bog‘langanda qo‘shimchalar bilan o‘zgarishi ancha oldindan kuzatilib boriladi. aslida o‘quvchilar 1-sinfdayoq so‘z ma’nolarini o‘zgarishi bilan amaliy tanishadilar, ammo ular so‘z formasi nimaligini bilmaydilar. bolalar keyingi sinfda forma yasovchi (so‘z o‘zgartiruvchi) qo‘shimchalar bilan tanishadilar. bu qo‘shimchalar gapda so‘zlarni bog‘lashi uchun xizmat qilishini tushunadilar. 3-sinfda ot ustida ishlashning asosiy vazifasi fikr bayon qilishda otning kelishik formalaridan ongli foydalanish va kelishik qo‘shimchalarini to‘g‘ri yozishga o‘rgatish hisoblanadi. bu sinfda ot quyidagi izchillikda o‘rganiladi. 1. otlarning kelishiklar bilan turlanishi haqida ma’lumot berish; 2. ko‘plikdagi otlarning turlanishini o‘rgatish; 3. har bir kelishikning xususiyatlarini aloxida o‘rganish va u bilan bog‘liq holda kelishik qo‘shimchalarini yozilishi haqida ko‘nikma hosil qilish. otlarning kelishik qo‘shimchalari bilan …

, yozish talab etilmaydi. ko‘plikdagi otlarning turlanishini o‘rganishda nutqda tko‘plikdagi otlardan to‘g‘ri foydalanish ko‘nikmasini takomillashtirish maqsadi ko‘zda tutiladi. o‘quvchilar suxbat yordamida bosh kelishikdagi otning so‘rog‘ini va batta predmetni bildirishini aytadilar. (nima? – kitob, kim? - o‘quvchi). o‘qituvchi agar shu ot 2 va undan ortiq predmetni bildirsa, qanday so‘roqqa javob bo‘lishini, qaysi kelishikni bildirishini so‘raydi, ular qiynalmay javob beradi (nimalar? - kitoblar, kimlar? - o‘quvchilar). xulosa chiqariladi: ko‘plikdagi otlar bosh kelishikda kimlar? yoki nimalar? so‘rog‘iga javob bo‘ladi. o‘quvchilar otlarning kelishiklar bilan turlanishi jadvalidan foydalanib, shu otlarni ko‘plikda turlaydilar va ko‘plik qo‘shimchasi doim kelishik qo‘shimchasidan oldin qo‘shilishini, so‘roqlarini bilib oladilar. har bir kelishikning alohida o‘rganishning vazifasi kelishikni o‘rganish bilan bog‘liq holda kelishik qo‘shimchalarining yozilishi haqidagi malakani shakllantirish va o‘quvchilarning kelishiklar bilan turlangan otlardan ongli foydalanishlariga erishish hisoblanadi. kelishiklarni bilib olish maqsadida so‘roqlardan foydalaniladi. buning uchun o‘quvchilar, birinchidan, so‘roqni otning yakka o‘ziga emas, balki gapda ot ma’no tomondan bog‘langan so‘zdan shu otga berishni …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ot so‘z turkumini o‘rgansh metodikasi"

1405690665_56352.doc ot so‘z turkumini o‘rgansh metodikasi ot so‘z turkumini o‘rgansh metodikasi reja: 1. otlarda son mavzusini o‘rganish usuli. 2. otlarda “egalik qo‘shimchalari” mavzusini o‘rganish usuli. 3. otlaning kelishik qo‘shimchalari bilan qo‘llanilishini o‘rganish usuli. 3-sinfda “otlar son” mavzusi, ya’ni otlarning birlik va ko‘plikda qo‘llanishi ustida ishlash jarayonida o‘quvchilarda; 1)birlik va ko‘plikda qo‘llanilgan otlani ma’nosi va qo‘shimcha orqali farqlash. 2)birlikdagi otdan ko‘plik sondagi ot va aksincha, ko‘plikdagi otdan birlik sondagi ot hosil qilish. 3)gapda so‘zlarning bog‘lanishini hisobga olgan holda, otlardan nutqda to‘g‘ri foydalana olish ko‘nikmalari shakllantiriladi. otlarning birlik va ko‘plikda qo‘llanishi taqqoslash usulidan foydalanib tushuntiriladi. bu...

Формат DOC, 34,5 КБ. Чтобы скачать "ot so‘z turkumini o‘rgansh metodikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ot so‘z turkumini o‘rgansh meto… DOC Бесплатная загрузка Telegram