so‘z turkumlari o‘qitish metodikasi

PPTX 41 pages 5.3 MB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.3 MB

File type PPTX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

prezentatsiya powerpoint so‘z turkumlarini o‘qitish metodikasi reja: otni o‘rganish metodikasi. sifatni o‘rganish metodikasi. sonni o‘rganish metodikasi. olmoshni o‘rganish metodikasi. fe'lni o‘rganish metodikasi. so‘z turkumlarini leksik va grammatik ma'nosi ustida ishlash. so‘z turkumlari ustida ishlash metodikasining lingvistik asosi so‘zlarning leksik-grammatik, morfologik va sintaktik belgilariga ko‘ra turli gruppalarga ajratilishi – so‘z turkumlari haqidagi ilm hisoblanadi. so‘zlarni leksik-grammatik turkumlarga ajratishda uch belgiga: 1) leksik ma'nosi (nimani ifodalashi, ya'ni shaxs, narsa, harakat yoki holat, belgi kabilarning umumlashtirilgan ma'nolari) 2) morfologik (so‘zning turli shakllari tizimi) 3) sintaktik (turli morfologik shakllarning sintaktik vazifa bajarishi) belgilariga asoslaniladi. so‘zning leksik ma'nosi — bu so‘zning lug‘aviy, ya'ni aniq va to‘g‘ridan-to‘g‘ri ifodalangan mazmunidir. so‘zning leksik ma'nosi so‘z orqali anglatiladigan narsa yoki hodisaning mohiyati, xossasi, vazifasini aks ettiradi. bu ma'no so‘zning o‘zida mavjud bo‘lib, so‘zning lug‘atdagi tushunchaviy mazmunini ifodalaydi. misol uchun, "kitob" so‘zining leksik ma'nosi - odamlar o‘qish uchun yozilgan va chop etilgan yozuvlar to‘plarni. so‘zning morfologik ma'nosi — bu so‘zning …

2 / 41

mlik, to‘ldiruvchi, aniqlovchi, hol) sifatida xizmat qilishiga qarab belgilanadi. masalan: 1. "bolalar o‘qiyapti." bu gapda "bolalar" so‘zi ega vazifasida kelgan, ya'ni kim o‘qiyotgani haqida gap beryapti. 2. "kitobni o‘qiyapti." bu gapda "kitobni" so‘zi to‘ldiruvchi vazifasida kelgan, ya'ni nima o‘qilayotgani haqida ma'lumot beryapti. boshlang‘ich sinf o‘quvchilari so‘z turkumlari (ot, sifat, son, olmosh, fe'l) bilan umumiy tanishtirilgandan so‘ng har bir leksik-grammatik guruh alohida o‘rganiladi. bu so‘z turkumlarini o‘rganishning boshlang‘ich bosqichidayoq ularni taqqoslashga qulay sharoit yaratadi va shakllantiriladigan grammatik tushunchaning asosiy tomonlarini aniqroq ajratishga imkon beradi. boshlang‘ich sinf o‘quvchilari ot, sifat, son, fe'ining quyidagi xususiyatlarini bilib oladilar: 1) so‘z nimani bildirishi (shaxs, narsa, belgi, miqdor va tartib, harakat yoki holat); 2) qanday so‘roqlarga javob bo‘lishi; 3) o‘zgarish-o‘zgarmasligi, qanday doimiy kategoriyalari mavjudligi; 4) gapda, asosan, qanday bo‘lak vazifasida kelishi. quyidagi jadvalda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining so‘z turkumlari yuzasidan bilimlari hajmi ko‘rsatilgan: boshlang‘ich sinflarda otni o‘rganish vazifalari quyidagilar: 1) ,,ot“ haqidagi grammatik tushunchani shakllantirish; 2) kim? …

3 / 41

o‘stirish; 8) so‘zlarni tahlil qilish, taqqoslash, umumlashtirishni bilish. 1-2-sinflarda so‘z turkumi sifatida otning belgilari (nimani bildirishi, so‘roqlari) o‘rganiladi 3-sinfda esa otga atama beriladi, birlik va ko‘plikda qo‘llanishini o‘zlashtirishga ahamiyat beriladi. 4-sinfda otning egalik qo‘shimchalari bilan qo‘llanishi, kelishiklar bilan turlanishi va kelishik qo‘shimchalarining yozilishini o‘rganishga e'tibor qaratiladi. otni o‘rganishda izchillik. otni o‘rganishga tayyorlov bosqichi savod o‘rgatish davriga to‘g‘ri keladi. bu bosqichda o‘quvchilar shaxs-narsalarni va ularning nomi bo‘lgan so‘zlarni farqlashga o‘rganadilar, so‘zning leksik ma'nosiga e'tibor ko‘proq qaratiladi, ma'nolarini hisobga olgan holda so‘zlar (qushlar, meva va sabzavotlar, kiyimlar va hokazolarni bildirgan otlar)ni guruhlash ko‘nikmasi shakllantiriladi. so‘zlarni leksik ma'nosi asosida guruhlash mashqlari otlarni taqqoslash, o‘xshash tomonlarini aniqlash, umumlashtirish ko‘nikmasini o‘stiradi. keyingi bosqichda otning leksik ma'nolari va grammatik belgilari ustida maxsus ishlanadi (kim? yoki nima? so‘rog‘iga javob bo‘lishi, shaxs, narsani bildirishi tushuntiriladi). o‘quvchilar kim? so‘rog‘iga javob bo‘lgan otlarni nima? so‘rog‘iga javob bo‘lgan otlardan farqlashni, ularni so‘roq berish bilan ajratishni o‘rganadilar, o‘quvchilarda mavhum grammatik tafakkur o‘sa …

4 / 41

r guruhlarga ajratiladi. shu so‘zlarning hammasi uchun umumiy bo‘lgan belgilar aniqlanadi: bu so‘zlar shaxs, narsalarni bildirib kim? yoki nima? so‘rog‘iga javob bo‘ladi. dasturga ko‘ra, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini sifat va boshqa so‘z turkumlaridan yasalgan mavhum ma'nodagi (yaxshilik, go‘zallik, ishonch, sevinch, o‘kinch, qo‘rqinch, tayanch kabi) otlar bilan tanishtirish talab etilmaydi. ammo matnda uchrasa va o‘quvchilar qiziqib so‘rasalar, otning bolalar o‘rgangan belgilari asosida (nima? so‘rog‘iga javob bo‘lishi, shaxs yoki narsa nomini bildirishi) tushuntiriladi. otlarning birlik va ko‘plikda qo‘llanishi. 3-sinfda „otlar, ya'ni otlarning birlik va ko‘plikda qo‘llanishi" ustida ishlash jarayonida o‘quvchilarda: 1) birlik va ko‘plikda qo‘llangan otlarning ma'nosi va qo‘shimcha orqali farqlash, birlikdagi oldan ko‘plik shaklidagi va, aksincha, ko‘plikdagi otdan birlik sondagi ot hosil qilish, gapda so‘zlarning bog‘lanishini hisobga olgan holda, otlardan nutqda to‘g‘ri foydalana olish ko‘nikmalari shakllantiriladi. otlarning birlik va ko‘plikda qo‘llanishi taqqoslash usulidan foydalanib tushuntiriladi. buning uchun bir predmetni va shunday bir necha predmetni bildirgan otlar taqqoslanadi: daftar — daftarlar, qalam — …

5 / 41

r narsaga ega bo‘lishni, shu narsa tegishli, shu narsaning egasi ekanini bildiradigan qo‘shimchalar tushuniladi. otlar egalik qo‘shimchalari bilan qo‘llaniladi. otga qo‘shilgan egalik qo‘shimchasi shu ot ifodalangan predmetning kimgadir qarashli ekanini, shu predmetni egasi ekanini bildiradi; kecha o‘qigan kitobim juda qiziqarli ekan. sening kitobing ham qiziqarlimi? ra'noning kitobi ham qiziqarli edi. masalan, gul, guldor, guladi so‘zlarining qaysi so‘z turkumiga kirishini bilish uchun 3-sinf o‘quvchisi quyidagicha fikr yuritadi: nima? –gul, bu so‘z predmet bildirayapti, ko‘plikda qo‘llanadi – gullar, bu ot; guldor so‘zi qanday? so‘rog‘iga javob bo‘layapti, predmet belgisini bildirayapti, bu sifat; gulladi so‘zi nima qildi? so‘rog‘iga javob bo‘layapti, predmet holatini bildirayapti, bo‘lishsiz shaklda qo‘llaniladi – gullamadi, bu fe'l. kitobim, kitobing, kitobi so‘zlari so‘z tarkibiga ko‘ra taxlil qilinadi va o‘quvchilar kitob-o‘zak, -im, -ing, -i qo‘shimchalari qo‘shimcha ekanini aniqlaydilar. o‘qituvchi kitobim va kitob so‘zlarini taqqoslashni, -im qo‘shimchasining ma'nosi haqida o‘ylab ko‘rishni topshiradi, muammoli vaziyat yaratadi. bolalar qo‘shimchaning ma'nosi haqida fikr yuritadi. ammo kitobim so‘zining …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "so‘z turkumlari o‘qitish metodikasi"

prezentatsiya powerpoint so‘z turkumlarini o‘qitish metodikasi reja: otni o‘rganish metodikasi. sifatni o‘rganish metodikasi. sonni o‘rganish metodikasi. olmoshni o‘rganish metodikasi. fe'lni o‘rganish metodikasi. so‘z turkumlarini leksik va grammatik ma'nosi ustida ishlash. so‘z turkumlari ustida ishlash metodikasining lingvistik asosi so‘zlarning leksik-grammatik, morfologik va sintaktik belgilariga ko‘ra turli gruppalarga ajratilishi – so‘z turkumlari haqidagi ilm hisoblanadi. so‘zlarni leksik-grammatik turkumlarga ajratishda uch belgiga: 1) leksik ma'nosi (nimani ifodalashi, ya'ni shaxs, narsa, harakat yoki holat, belgi kabilarning umumlashtirilgan ma'nolari) 2) morfologik (so‘zning turli shakllari tizimi) 3) sintaktik (turli morfologik shakllarning sintaktik vazifa bajarishi) belgilar...

This file contains 41 pages in PPTX format (5.3 MB). To download "so‘z turkumlari o‘qitish metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: so‘z turkumlari o‘qitish metodi… PPTX 41 pages Free download Telegram