notiqlik san’ati tarixidan

DOC 52,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405684844_56263.doc notiqlik san’ati tarixidan reja: 1. voizlik kelib chiqish tarixi. 2. xoja muayad mehnagiy va mavlono riyoziy yetuk notiq. 3. husayii voiz koshifiy-o’z zamonasining yetuk notig’i. tayanch so’zlar. voizlik xoja muayyad mehnagiy va mavlono riyoziy-yetuk notiq. koshifiyning notiqlik san'atiga qo’shgan hissasi. adam mets-shveytsar olimi. notiqlik- o’tmish so’z san'atining eng va ommaviy barkamol natijalaridan bo’lib, bu san'atni musulmon sharqida voizlik deb atalgan. shunga ko’ra nutq-va'z, notiq-voiz deb yuritilgan. o’rta osiyo xalqlari, jumladan o’zbek xalqi ix-xv asrlarda dunyo madaniyati taraqqiyotida oldingi saflardan biriga ko’tarila olgan edi. umuman, o’rta asrlarda fan va madaniyatning rivojida xorazmiy, farog’iy, ibn sino, beruniy, qoshg’ariy, navoiy kabi ulug’ siymolar katta hissa qo’shganlar. bular yashagan davrni sharq tarixida uyg’onish davri ham deb atalardi. bu davrda ilm-fan, adabiyot, san'at madaniyatimizning ravnaq topgan yillari bo’ldi. adabiyot-san'at, fan va umuman, madaniyatimizning targ’ibotchilari bo’lgan bu allomalar ayni vaqtda voiz (notiq)lik san'atini ham yaratdilar. ix-x asrlar orasida yashab ijod etgan abu nasr forobiy (837-950), …

hatto, bu jumladan: voiz muhammad rafi'- "abvobul jinon", voiz kazviniy "zilolu maqol", voiz shirvoniy "aksanul axoddis", muhammad bobur binni muhammad voiz "hidoyatul-taqvim", kuraysh sindiy "anisul-voizin", mulla kalon voiz, samarqandiy "ravzatul-voizin", qozi ushiy " miftoxun-najjoh" ("so’zning kaliti") va boshqa bir qator mohir so’z ustalari o’zlarining risolalarini yaratib, notiqlik nazariyasi sohasida ham katta yutuqlarni qo’lga kiritganlar. bularning har bir o’z tarixi, taqdiriga ega bo’lgan siymolardir. voizlikning kelib chiqishi tarixi ham ancha qiziq nuqta shveytsar olimi adam metsning ma'iumotlariga ko’ra ilgari podshohlar el oldiga chiqib, davlat tuzumi, itoatkorlik, xalqaro ahvoldan diniy qoidalardan, o’z siyosatlari va boshqa mavzularda nutq so’zlab turganlar. ularning nutq matnlarini esa, saroy xodimlari, yani devonul insho xodimlari yozib bergan. ayniqsa, juma namozi kunlari ularning chiqib, nutq so’zlashlari shart bo’lgan. vaqtlar o’tishi bilan bunday ishlarni maxsus so’z ustalariga topshira boshlaganlar. jumladan, mavlono faxriddin ali safiyning "latoyifut-tavoyif' asarida aytilishicha, sulton husayn boyqaro bir kuni sherozga, shoh shijo’ oldiga rasmiy davlat ishi bilan …

niga ko’z yoshi aralash qah-qah soladi. shoh shijo’ ham, yig’ilgan xaloyiq ham buyuk notiq mavlono irshodni hurmat-ehtirom bilan kuzatib qo’ydilar, o’zbek xalqi orasida mavlono irshodga ham o’xshagan notiqlar juda ko’p bo’lgan. ulardan biri farg’onalik mashhur notiq qozi ushiy bo’lgan. u o’sh shahrida qozilik lavozimida ishlagani uchun qozi ushiy taxallusiga ega bo’ladi. u xalq o’rtasida juda katta obro’ga ega bo’ladi. yuqoridagi asarda yozilishicha, erondagi siiston viloyatining xalqi qattiq qo’lligi bilan dong chiqargan, hatto gadoyga ham non bermas ekanlar. qozi ushiy esa bu xalqning ko’ngil qulfini so’z kaliti bilan ochib yumshataman deydi. u siistonga borib, bir ikki hafta shu xalq ichida yuradi, ularning ruhiy holatini o’rgandi. shahar qozisidan ruxsat olib, juma kuni masjidi jomeda katta, nutq so’zlaydi notiq bilan baravar xalqning fig’oni falakka ko’tariladi. siiston xalqi topgan-tutganini minbar ostiga tashlaydi. lekin qozi ushiy nutqi uchun hech kimdan haq olmasligini aytadi, buni eshitgan xalq notiqni yanada e'zozlaydi. notiq, u xalqning xasis emasligini, aksincha …

shicha, u "zohir ulumin takmil qilib erdi", ya'ni yuzadagi ilmlardan, o’ziga ayon bo’lgan fanlarning hammasini o’zlashtirgangina emas, balki uni to’ldirgan. shuning bilan birga u o’z tinglovchilari qalbiga qo'l sola olgan, ularni faqatgina tinglovchilikdan, har birini faol fikr yurituvchi, va'z mazmuniga nisbatan faol munosabatda bo’luvchi ijodkor tinglovchilar darajasiga ko’tara olgan. o’z majlislarining qizg’in o’tishiga erisha olgan. o’sha davrlarda xoja muayyad kabi otash nafas notiqlar soni juda kam bo’lgan. shuning uchun ham ular nomi ulkan adiblar nomi qatorida tarix sahifasidan sharafli o’rin olgan. uning ijodiy mahorati boshqa notiqlar uchun namuna bo’la oladi. chunki, u o’sha davrdagi mavjud fanlarning barchasini to’la o’zlashtirgan donishmand olimdir. muayyad kabi, mahorat va bilimga ega bo’lgan har bir notiq o'z tinglovchilari qalbini larzaga keltirishi, ularni hayajonga sola olishi turgan gap. ana shunday qudrat-zakovati tufayligina sultonlar, podshohlar ham uning mahorati, is'tedodi oldida bosh ekkanlar. mavlono riyoziy zova deb atalgan viloyatda o’sdi ulg’aydi. o’zining aql-zakovati ila shu viloyatning qozilik lavozimigacha …

ardlik kayfiyatini uyg’ota olish uchun katta san'atkorlik mahorati kerak. mavlono riyoziy nutq paytida ko’z yoshi darajasiga yetib borar ekan, qalbidagina yig’lab bayon etar va kishilarni shunga ishontira olar ekan, demak shubhasiz, u juda iste'dodli notiq, chinakam so’z san'atkori bo’lgan. mavlono riyoziy ajoyib so’z san'atkori bo’lish bilan bir qatorda, o’z davrining ko’zga ko’ringan pedagoglaridan biri bo’lgan. u o’z ishlarini dunyoviy fanlar: tabiatshunoslik, geografiya, tarix, adabiyot, nazariyasi va boshqa fanlarni chuqur o’rganib, uni yoshlar o’rtasida targ’ib qilgan. alisher navoiy yozishiga qaraganda mavlono riyoziy o’z fikrida qattiq turuvchi va shu fikr uchun kurashuvchi shaxs sadoqatli ya mohir pedagog va butun hayotini sevimli kasbiga bag’ishlagan ulug’vor inson ekanligini ta'kidlaydi. o’z kasbining mohir ustasi bo’lgan mavlono riyoziy nutqlarida boshqa notiqlar qatori xalq og’zaki ijodi va ayniqsa badiiy adabiyotdan juda ustalik bilan foydalangan. u o’z zamonasining zabardast notig’i, olimi, pedagog va shoirlardan bo’lgan. husayin voiz koshifiy. husayn voiz asli tug’ilgan joyi eronning shimoliy sharqidagi sabzavor shahri …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "notiqlik san’ati tarixidan"

1405684844_56263.doc notiqlik san’ati tarixidan reja: 1. voizlik kelib chiqish tarixi. 2. xoja muayad mehnagiy va mavlono riyoziy yetuk notiq. 3. husayii voiz koshifiy-o’z zamonasining yetuk notig’i. tayanch so’zlar. voizlik xoja muayyad mehnagiy va mavlono riyoziy-yetuk notiq. koshifiyning notiqlik san'atiga qo’shgan hissasi. adam mets-shveytsar olimi. notiqlik- o’tmish so’z san'atining eng va ommaviy barkamol natijalaridan bo’lib, bu san'atni musulmon sharqida voizlik deb atalgan. shunga ko’ra nutq-va'z, notiq-voiz deb yuritilgan. o’rta osiyo xalqlari, jumladan o’zbek xalqi ix-xv asrlarda dunyo madaniyati taraqqiyotida oldingi saflardan biriga ko’tarila olgan edi. umuman, o’rta asrlarda fan va madaniyatning rivojida xorazmiy, farog’iy, ibn sino, beruniy, qoshg’ariy, navoiy kabi ulug’ siy...

Формат DOC, 52,0 КБ. Чтобы скачать "notiqlik san’ati tarixidan", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: notiqlik san’ati tarixidan DOC Бесплатная загрузка Telegram