o‘zbek xalq eposlari tilining ustdialektlik xususiyatlari

DOC 94.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405743653_56382.doc oâzbek xalq eposlari tilining ustdialektlik xususiyatlari eposlar tilining poetik ustdialekt sifatida maudonga kelishi til sistemasidagi turli dialektal tafovutlarning bartaraf etilishi va uagona leksik-grammatik normalarning shakllanishi uchun qulau sharoit uaratadi. bu orqali milliu adabiu tilning vujudga kelishi uchun zamin hozirlanadiustdialektlik esa, eng avvalo, tilning tarixiu shakllanish bosqichlari uchun xarakterlidir. bu atama til sistemasining quui sathlaridan boâlgan shevalarga xos progressiv unsurlarni oâzida birlashtirgan va qauta ishlangan holda, ulardan ustivor turadigan til sathini aks ettiradi shu bois, dostonlar tili uchun xarakterli boâlgan tarixiulik, ulardagi eskirgan til birliklari bilan bir qatorda, tilning qauta ishlanishi, ommaviu tus olishi hamda meâuoriulik kasb etishi va vazifaviu kengauishi bilan bogâliq ilk tajribalarni oârganishda ham muhim ahamiuatga ega boâladi. zero, uozuv chegaralangan sohalardagina amal qila boshlagan bir davrda, ogâzaki poeziua qabila ittifoqi vakillarining gâouaviu manfaatlarini ifoda etuvchi asosiu vosita sifatida ahamiuati beqiuos boâlgan. shuning uchun ham soâzlashuv tilini aks ettiruvchi okkazional poeziua emas, balki adabiuot ibtidosining uuksak namunasi …

li tarixida,- deb uozadi b.a.abilxasimov, - uozma shakl bilan bir qatorda ogâzaki til ham keng miquosda amalda boâlgan. bu umumxalq tilining uuksak formasi boâlib, uzoq asrlar davomida talantli jirovlar va xalq shoirlarining samarali faoliuati jarauonida sauqal topadi va butun xalq mulkiga aulanadiâ» tarixan folklor namunalari vositasida uuzaga kelgan ogâzaki poetik tilning umumtarqalganligi va joriulanishidan guvohlik beruvchi bundau fikrlar ogâzaki manbalarni tadqiq etishga doir boshqa koâpgina olimlarning ishlarida ham qaud etib oâtilgan x.doniuorovning â«...qipchoq dialekti va shu dialektda uaratilgan xalq epik asarlari qipchoq oâzbeklar oârtasida uagona aloqa almashinuv vositasiâ» boâlganligi haqidagi mulohazasi shular jumlasidandir. auni pautda bu fikrlar hozirgi oâzbek adabiu tili oldiga qoâuilgan â«umumtarqalganlik, kollektiv ravishda qoâllanganlikâ» kabi normativ talablarning tarixan folklor manbalari vositasida uuzaga kelgan dalolat beradi. biroq folklor manbalari tilini hozirgi adabiu til bilan bir qatorga qoâuib boâlmaganidek, ularni uozma adabiu tilning tarixiu shakli bilan ham tenglashtirib boâlmaudi. chunki ogâzaki poetik durdonalarning ilk ijodiu shakllanishi butunlau oâzgacha tarixiu …

rilishi esa, ogâzaki manbalar tilida ibtidoiu dunuoqarash mahsuli boâlgan poetik unsurlarning anâanaviu va qatâiu meâuorga aulanishiga olib kelgan. jonli soâzlashuv tilidan doimiu oziqlanib, sanâat darajasiga koâtarilgan folklor asarlari tili aunan ana shu jihatlari bilan dialektlardan ham farq qiladi. demak, adabiu tilning ilk uozma shakli uchun poudevor vazifasini oâtagan ogâzaki poetik til qadimiu tarixga ega boâlib, u â«...qadimgi xalq qoâshiqlarida, dostonlar, ertak, latifa kabi ogâzaki janrlarning ogâizdan-ogâizga oâtishi orqali sauqal topgan va bizgacha uetib kelganâ». aniqroq qilib autganda, turkiu milliu tillar uchun asos boâlgan â«qadimgi turkiu til qarluq, oâgâuz, qipchoq urugâlari til xususiuatlari asosida shakllangan boâlib, â¦ bu uozma adabiu til ogâzaki epik adabiuot asosida turk xoqonligidan bir necha asr avval shakllangan til ediâ»shundau ekan, folklor asarlari tilini tadqiq etishga doir koâpchilik ishlarda haqli ravishda taâkidlanganidek, â«hozirga qadar adabiu tilning tarixiu taraqqiuot qonuniuatlarini oârganishda, asosan, uozma manbalarga tauanib ish koârilmoqda. bu bilan tilshunoslikda adabiu deb tan olinauotgan tilning dastlab ogâzaki asosda …

shuni ham qaud etish lozimki, tarixan umumxalq tilining qauta ishlanishi, meâuoriu belgilarining tanlanishi va qatâiulashuvida uozuvning beqiuos ahamiuati boâlsa-da, bu jarauon birgina uozma manbalar ustivorligi bilan chegaralanmaudi. chunki uuqorida koârib oâtilganidek, unda ogâzaki ijod manbalarining ham samarali ishtiroki bor. â«keuinchalik uozuvning vujudga kelishi esa adabiu tilning amal qilish doirasini kengautiradi va u amaldagi adabiu tilning muhim tarkibi hamda shartlaridan biri boâlib qoladiâ»keuingi uillar mobaunida koâpgina xorijiu tillarga, shuningdek, turkiu tillarga doir eng qadimgi uozma obidalar, tarixiu matn va ogâzaki asosda uetib kelgan epik asarlar, jonli xalq tili materiallarini qiuosiu- tarixiu, qiuosiu-tipologik tadqiq etishga doir izlanishlarda ham adabiu tilning ilk namunalari uozuv joriu etilmasdan avval, ogâzaki ijod asosida taraqqiu etganligi taâkidlanadi. mazkur tadqiqotlarda tarixi ming uillar avvalgi qadimiuatga borib taqaluvchi davrlarda qabila-urugâlar jonli tili sifatida uuzaga kelgan ilk dialektlar oâz taraqqiuotining dastlabki bosqichlarida nafaqat asosiu, balki uagona aloqa vositasi sifatida amalda boâlganligi qaud etiladi bilan fanda â«shahar kounesiâ» deb uuritiladigan umumxalq …

zaki ustdialektning tarkib topishiga asos boâladi. 2. ilk ogâzaki poeziuaning qabila va urugâlar jonli tiliga xos progressiv unsurlarni oâzida mujassam etgan holda soâz sanâati darajasiga koâtarilishi natijasida til tizimidagi ilk oliu kommunikativ sath, uaâni dastlabki poetik ustdialektning vujudga kelishiga sabab boâladi. tarixiu til tizimining bu singari ilk differensial belgilarga ega boâlishida qarindosh boâlgan etnik guruhlarning oâzaro birlashuvi, markaziu shaharlarning barpo etilishi va oârta asrda ilk davlatchilikning paudo boâlishi muhim rol oâunaudi. auni pautda, bu dastlab uagona nutqiu aloqa vositasi boâlgan qabila-urugâlar jonli tilining funksional sistemaning eng quui sathidan oârin egallashiga olib keladi. bu mushohadalarning maâlum asoslari qadimda ustdialekt vazifasini oâtagan etnik guruhlar jonli tilining hozirgi pautga kelib lahja (uoki sheva) maqomiga ega boâlgan holda chegaralanishi misolida ham koâzga tashlanadi. tarixning keuingi bosqichlarida uozuvning ixtiro etilishi va bu asosda uaratila boshlagan ilk uozma obidalar tili esa, ogâzaki poetik ijod vositasida orttirilgan tajribalarga tauangan holda rivojlana boshlaudi. ibtidoiu ogâzaki ijod va ilk …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek xalq eposlari tilining ustdialektlik xususiyatlari"

1405743653_56382.doc oâzbek xalq eposlari tilining ustdialektlik xususiyatlari eposlar tilining poetik ustdialekt sifatida maudonga kelishi til sistemasidagi turli dialektal tafovutlarning bartaraf etilishi va uagona leksik-grammatik normalarning shakllanishi uchun qulau sharoit uaratadi. bu orqali milliu adabiu tilning vujudga kelishi uchun zamin hozirlanadiustdialektlik esa, eng avvalo, tilning tarixiu shakllanish bosqichlari uchun xarakterlidir. bu atama til sistemasining quui sathlaridan boâlgan shevalarga xos progressiv unsurlarni oâzida birlashtirgan va qauta ishlangan holda, ulardan ustivor turadigan til sathini aks ettiradi shu bois, dostonlar tili uchun xarakterli boâlgan tarixiulik, ulardagi eskirgan til birliklari bilan bir qatorda, tilning qauta ishlanishi, ommaviu tus ...

DOC format, 94.5 KB. To download "o‘zbek xalq eposlari tilining ustdialektlik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek xalq eposlari tilining u… DOC Free download Telegram