navoiy ijodida nutq madaniyati masalalari

DOC 57,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405684591_56257.doc navoiy ijodida nutq madaniyati masalalari navoiy ijodida nutq madaniyati masalalari reja: 1. mutafakkir asarlarida nutq madaniyati xususida. 2. “muhokamat ul-lug’atayn” asarida til va tafakkur masalalari. 3. “mahbub ul-qulub” da voizlar va til odobi haqida. 4. “xamsa” dostonlarida “so`z ta`rifi”. 5. “nazm ul- javohir” da so`z qudratining ulug’lanishi. o`zbek adabiy tilining asoschisi alisher navoiy turkiy tilda go`zal nutq tuzishning bayroqdori sifatida o`zbek tili boyliklarini namoyon etuvchi mashhur asarlar yaratdi. navoiyning sa`y-harakatlari tufayli xv asrda o`zbek tili olamga dong’i ketadigan adabiy asarlar yaratishga qodir til ekanligini isbotladi. bobur, ogahiy, komil xorazmiy, munis, mashrab, maxmur, gulxaniy, nodira, uvaysiy, muqimiy, furqat, avaz o`tar, fitrat, behbudiy, so`fizoda kabi mutafakkir shoir va yozuvchilarning asarlarida navoiy boshlab bergan o`zbek mumtoz adabiy tili me`yorlari mukammalashib bordi. navoiy o`z asarlarida nutqning kishilar kundalik ehtiyojini qondiruvchi nodir vosita ekanligini qayd etdi. “mahbub ul-qulub” asarida voizlar til odobi xususida fikr yuritsa, “muhokamat ul lug’atayn” asarida o`zbek adabiy tilining boyligini e`tirof …

a mukammal fikrlar bayon etgan. “nazmul javohir” asarida til insonni hayvondan ajratuvchi gavhardir, deb ta`kidlaydi. so`zdurki, nishon berur o`lukka jondin, so`zdurki, berur jonga xabar jonondin. insonni so`z ayladi judo hayvondin, bilkim, guhari sharifroq yo`q ondin. tirik insongina so`zlash qobiliyatiga ega, so`z tufayli u tirik ekanligini isbot etadi. so`z do`stdan, yoru-birodardan xabar beradi. insonni hayvondan judo qilgan ham so`z ekan, demak dunyoda so`zdan gavhari sharif-ulug’ narsa yo`qdir. kishining ko`ngli daryodir, so`z esa dur, so`zlovchi g’avvosga o`xshaydi. dur turli bo`lgani singari so`z ham turlicha bo`ladi. yaxshi so`z kishiga jon baxsh etsa, yomon so`z insonni halok etishi ham mumkin. til-ma`rifat va adabiyot quroli ekan, so`z so`zlashdan maqsad ma`no ifodalashdir deydi shoir. “ammo chun alfoz va iboratdin murod ma`nidir va mazkur maxluqotdin maqsud insondur va ul mahzari maoniy va bayon, so`z aning so`zidadir va takallum aning kalomida bordur”. ya`ni, ma`no tufayli so`z tilga keladi va ul so`zdan ma`no fahm bo`ladi. navoiy til va tafakkurni …

b berishga, o`zbek nutqi madaniyatini o`rganishga qaratilgan. mutafakkir asarlarida o`zbek tilining leksik boyliklaridan, sinonim va omonimlaridan, xalq ta`biri, maqol va matallaridan, frazeologik, ideomatik birikmalaridan, jumla tuzilishidan keng foydalandi. alisher navoiyning nutq madaniyati masalalariga bag’ishlangan fikrlari yanada mukammalroq ifodalangan asari “mahbub ul-qulub” dir. chunki shoir bu asarida tilning ahamiyati, undan foydalanish, nutq so`zlovchi dilidagi fikrni to`g’ri aks ettirish lozimligi haqida fikrlar bayon qiladi. “saodatbaxsh ruh zuloliga matla` ham til. tilga iqtidorlig’-hakimi xiradmand, so`zga ixtiyorsiz-layni najand. tilki fasih va dilnazir bo`lgay, xubroq bo`lgay agar ko`ngil bila bir bo`lgay” deb yozadi navoiy. ma`nosi: “saodatbaxsh ruhning tiniqligi manba ham til, baxtsizliklar yulduzining boshlanishiga sabab ham til. tiliga kuchi yetadigan kishi aql podshosidir: so`zga ahamiyat bermaydigan kishi la`natlangan, pastdir. til go`zal va dillarni olovlantiruvchi bo`lishi bilan birga, so`zlovchining dilidagini aks ettirsa, yanada yaxshiroq bo`ladi”. navoiy til deganda nutqni ko`zda tutgan. til, ya`ni so`z o`zining ko`p yaxshi fazilatlari bilan nutq uchun material ekanligini, nutqning qo`polligi, maqsadga …

a. nutqdan maqsad fikr anglatishdir: “ammo so`zlar va saboqlardin murod ma`nodur”. nutq nazariyasi bilan jiddiy shug’ullangan shoir “mahbubo’l-qulub” asarining 24-bobini voizlik ilmiga bag’ishlaydi. navoiyning o`zi ham notiqlik san`atini o`z davrida yuksak darajaga ko`targan. “tilga ixtiyorsiz-elga e`tiborsiz” yoki “ma`dani inson gavhari so`z durur, gulshani odam samari so`z durur” deb yozadi. navoiy 24 bob “nasihat ahli va voizlar zikriga” bag’ishlangan bo`lib, shoirning fikricha “voiz uldurki, majlisg’a kirgan to`lg’ay va to`la kirgan holi bo`lg’ay”. “mahbubul-qulub” da “og’ziga kelganni demoq-nodonning ishi”, “aytar so`zni ayt, aytmas so`zdan qayt”, “chin so`z-mo``tabar yaxshi so`z-muxtasar” kabi hikmatli so`zlar, maqollar anchagina. navoiy ham shu mazmundagi baytlar yaratadi. shoir nazarida so`z o`likni tiriltirish kuchiga ega: ham so`z ila elga o`limdin najot, ham so`z ila topub o`luk tan hayot. ba`zan bir so`z bilan tirik vujud, salomat inson ham jonsiz o`lukka aylanishi mumkin. yolg’on so`z ham shunday qudratga ega: o`luk gar andin erur joni pok valekin tirikni ham aylar haloq. navoiy ta`kidlashicha, …

yolg’onchilik bor. shoir o`gitiga so`zlayotgan kishilarning kimligi, qandayligi uning ko`rinishi bilan emas, so`zlanayotgan gaplaridan ayon bo`ladi. ko`ngilga kelgan har bir fikrni tilga chiqaraverish beburdlikka olib keladi. behuda, beburd va masxaraomuz so`zlash kishining o`ziga ozor yetkazadi. tili kesilishiga olib keladi. so`zni ko`ngilda pishitib, mulohaza qilib, so`ng “tilga surmoq” kerak. har bir kishining so`zi-uning ko`nglini aks ettiradi. shoir aytmoqchi: senga bor esa so`z bilurdin mazoq o`zim sari boqma, so`zim sari boq. navoiy “xamsa” ning deyarli barcha dostonlarida “so`z ta`rifida...” sarlavhasi ostida boblar ajratadi. o`zining g’azallaridan birida so`z haqida fikr yuritar ekan, “xamsa” dagi har bir harf (so`z emas, harf) o`zida ko`plab durlarni jamlagan “bahr erur” ligini ta`kidlaydi. kengroq mazmunda esa, har bir so`zga singdirilgan chuqur mohiyat va ma`no nazarga olinsa ham xato bo`lmaydi. “xamsa” ichraki, anga har bir har bahr erur, zimnida yuz durri shingraf. “so`z” deganda navoiy nimalarni nazarda tutadi? professor a.hayitmetov shunday yozadi: “navoiy “so`z” ni o`z asarlarida ko`p ma`noda …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "navoiy ijodida nutq madaniyati masalalari"

1405684591_56257.doc navoiy ijodida nutq madaniyati masalalari navoiy ijodida nutq madaniyati masalalari reja: 1. mutafakkir asarlarida nutq madaniyati xususida. 2. “muhokamat ul-lug’atayn” asarida til va tafakkur masalalari. 3. “mahbub ul-qulub” da voizlar va til odobi haqida. 4. “xamsa” dostonlarida “so`z ta`rifi”. 5. “nazm ul- javohir” da so`z qudratining ulug’lanishi. o`zbek adabiy tilining asoschisi alisher navoiy turkiy tilda go`zal nutq tuzishning bayroqdori sifatida o`zbek tili boyliklarini namoyon etuvchi mashhur asarlar yaratdi. navoiyning sa`y-harakatlari tufayli xv asrda o`zbek tili olamga dong’i ketadigan adabiy asarlar yaratishga qodir til ekanligini isbotladi. bobur, ogahiy, komil xorazmiy, munis, mashrab, maxmur, gulxaniy, nodira, uvaysiy, muqimiy, furqat, avaz o`tar, fitra...

Формат DOC, 57,0 КБ. Чтобы скачать "navoiy ijodida nutq madaniyati masalalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: navoiy ijodida nutq madaniyati … DOC Бесплатная загрузка Telegram