xalq og‘zaki ijodi janrlari

DOC 28 pages 99.5 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 99.5 KB

File type DOC

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

xalq og’zaki ijodida va ilk yozma yodgorliklarda nutq madaniyati masalalari mavzu: og‘zaki muloqatda shaxs ma’naviyatini va madaniyatining namoyon bo’lishi. reja: 1. so`zlash odobi bayon etilgan xalq og’zaki ijodi janrlari. 2. mahmud koshg’ariy til odobi haqida. 3. navoiy ijodida nutq madaniyati masalalari 4. sharq mutafakkirlarining asarlarida nutq madaniyati masalalari o`zbek xalqining tarixiy ildizi uzoq asrlar qa`riga borib taqaladi. insoniyat so`zlash qobiliyatiga ega bo`lgan kundan boshlab ma`noli nutq tuzishga harakat qilgan. bu ma`lum ma`noda xalq og’zaki ijodi janrlariga ham o`z ta`sirini o`tkazgan. jamiyatda fikr almashish qonuniy zaruriyat hisoblanadi. odamlar orasida fikr almashish bo`lmasa, jamiyat taraqqiyotdan to`xtaydi. shuning uchun har bir kishi undan foydalanishni bilishi va avvalo uning o`zini to`la-to`kis o`rganib olishga harakat qilmog’i zarur. shu ma`noda insoniyat so`z odobiga qo`yilgan talablarni xalq og’zaki ijodi janrlari-maqollar, rivoyatlar, ertaklar, hikmatli so`zlar orqali kishi ongiga yetkazishga harakat qilgan. chunki badiiy so`z san`ati madaniyatining eng qadimgi va uzoq tarixga ega bo`lgan bir sohasidir. kishilar turmush tajribalarini, …

2 / 28

`zlash, shirin gapirish haqida ham bir qancha maqollar yuzaga kelgan: yaxshi so`z-ko`ngil podshosi. *** yaxshi so`z filni ham yo`lga solar. *** yaxshi so`zga uchar qushlar el bo`lar, yomon so`zga pashsha kuchi fil bo`lar. *** achchiq til-zahri ilon, chuchuk tilga jon qurbon. *** so`zdan so`zni farqi bor, o`ttiz ikki narxi bor. hikmatni oltin deb bilgan dono xalqimiz kam so`zlab, ko`proq tinglash haqida ham chiroyli hikmatlar yaratgan: og’iz bir, quloq ikki, bir so`zlab, tingla qirq ikki. *** ko`p so`zning ozi yaxshi, oz so`zning o`zi yaxshi. *** gapning qisqasi yaxshi, qisqasidan- hissasi . *** o`n qatim o`yla, bir qatim so`yla. shuningdek, xalqimiz do`sting ham til, dushmaning ham til deb o`qtiradi. ko`pchilik odamlar orasida pichirlab gapirmaslik haqida “gapning yomoni-pichir” deb aytilsa, yomon so`zning dilni jarohatlashi haqida “tayoq etdan o`tar, so`z suyakdan” deb gapiriladi. jamiyat a`zolari o`zaro munosabatlarda so`zlashish odobiga qat`iy rioya qilishlari zarurligi ta`kidlanadi. kishi aytadigan har bir gapini o`ylab olishi, so`ng so`zlashi lozim. …

3 / 28

aziriga “boshga nima balo keltiradi?”-deb so`raganda, vazir tilni ko`rsatgan ekan. xullas, xalq og’zaki ijodi namunalari bo`lgan maqollar, rivoyatlar, ertaklarda ham so`zlash odobiga oid bo`lgan hikmatli fikrlar bayon qilingan. xalqimiz qadim zamonlardan beri so`z odobiga rioya qilish zarurligini o`qtirib kelgan. so`zning qadri, undan foydalanish, oz gapirib, so`zga ko`p ma`no yuklash, ravshan fikrlash kabi masalalar ustida x-xiii asr mutafakkirlari mahmud qoshg’ariy, yusuf xos hojib, ahmad yugnakiylar ham ibratli fikrlar bildirganlar. bu asarlarda so`z odobi, uning fazilatlari, foyda va zararli oqibatlari haqida, tilni tiyish, so`zni kerakli joyda gapirish to`g’risida ma`lumotlar berilgan. mahmud qoshg’ariyning “devonu lug’otit turk” asarida ilm-ma`rifat ahlini qadrlash, tildan faqat shirin so`z chiqarishga odat qilish maqbo’l ekani o`qtiradi. buzildi bu zamonlar, avj oldi ko`p yomonlar. kamayib bilimdonlar ilmu hikmat yo`qoldi. ilm hikmat o`rgangin bo`lma mag’rur, maqtanchoqning sharmandasi chiqdi, ko`r. mahmud qoshg’ariy 469 (1076-1077)-yilda “devonu lug’otit turk” asarini yozadi. 15-yil davomida yozilgan bu asarda o`rta osiyo yerida yashagan turkiy xalqlar hayotida ma`lumot …

4 / 28

axshi so`z chiqarishga odat qilish ma`qul ekanligi qayta uqtirilgan. “ardam boshi til” (“odab boshi til”) deb ta`kidlaydi mahmud qoshg’ariy. u tilning jamiyatdagi o`rniga katta e`tibor beradi. nutq madaniyati masalalariga bag’ishlangan ilk yozma yodgorliklardan biri yusuf xos hojibning “qutadg’u bilig” asaridir. balosog’unda tug’ilgan, adib ushbu kitobni koshg’arda yozib tugatadi va mashriq podshosi tavg’ochxonga taqdim etadi. chinliklar “odobul muluk”, mochin podshohining zodagonlari “oyinul mamlakat”, mashriqliklar “ziynatul ularo”, eronliklar “shohnomai turkiy”, ba`zilar “pandnomai muluk” deb ataydigan bu kitob “qutadg’u bilig” dir. “qutadg’u bilig” xalq og’zaki ijodi traditsiyalari ta`sirida vujudga kelgan yozma adabiyotning ilk yirik yodgorliklaridan biridir. dostonning mazmuni ham, uning tili va badiiy xususiyatlari ham shundan dalolat beradi. “yusuf xos hojib “qutadg’u bilig” da juda ko`p xalq maqollari va himkatli so`zlarini ishlatadi va “turkcha masal”, “turklar so`zi” deb ularning xalq og’zaki ijodidan olinganini ochiq-oydin ta`kidlaydi. ya`ni, albatta og’zaki ijod buyuk atalmish adabiyotning otasi hisoblanadi. nutq odobi nutq madaniyati namunalari xalq og’zaki ijodida rivojlanib, …

5 / 28

shdan maqsad so`zlovchi ko`zda tutgan narsa, hodisa, voqealarni tinglovchiga ta`sirchan, to`g’ri yetkazish. bunda nutqning ravonligi, mantiqiyligi, to`g’riligi, aniqligi, ta`sirchanligiga erishish muhim ahamiyatga ega. yusuf xos hojib so`z qudratini, ona tilining ichki imkoniyatlarini his etadi. “men turkcha so`zlarni yovvoyi tog’ kiyigi kabi bildim. shunga qaramay avaylab-asrab qo`lga o`rgatdim”, deb yozadi. “qutadg’u bilig” asarida nutq odobiga oid ikki bo`lim berilgan. “tilning fazilatlari, foyda va zararlar” deb nomlangan bir bo`limda tilning jamiyatda tutgan o`rni, foydasi va zarari xususida batafsil mulohaza yuritiladi. til-zakovat va bilimning tarjimonidir deb yozadi mutafakkir. til tufayli kishiga ro`shnolik, yaxshilik va yozguliklar keladi. til odamni ulug’laydi, baxtga yetkazadi, shuningdek tilga e`tibor bermasa odamni beqadir qilib, boshga balo keltirishi ta`kidlanadi. til arslon misoli yotur qafasda, bexabar boshini u yer nafasda. til boshga kulfatlar ham keltirishi mumkin, bunday til boshni kesmasidan avval, men tilimdan kechayin, deydi shoir. balo keltiradi boshga bu tilim, boshimni u kesmay, qilayin tilim har doim inson tilini tiyib …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xalq og‘zaki ijodi janrlari"

xalq og’zaki ijodida va ilk yozma yodgorliklarda nutq madaniyati masalalari mavzu: og‘zaki muloqatda shaxs ma’naviyatini va madaniyatining namoyon bo’lishi. reja: 1. so`zlash odobi bayon etilgan xalq og’zaki ijodi janrlari. 2. mahmud koshg’ariy til odobi haqida. 3. navoiy ijodida nutq madaniyati masalalari 4. sharq mutafakkirlarining asarlarida nutq madaniyati masalalari o`zbek xalqining tarixiy ildizi uzoq asrlar qa`riga borib taqaladi. insoniyat so`zlash qobiliyatiga ega bo`lgan kundan boshlab ma`noli nutq tuzishga harakat qilgan. bu ma`lum ma`noda xalq og’zaki ijodi janrlariga ham o`z ta`sirini o`tkazgan. jamiyatda fikr almashish qonuniy zaruriyat hisoblanadi. odamlar orasida fikr almashish bo`lmasa, jamiyat taraqqiyotdan to`xtaydi. shuning uchun har bir kishi undan foydalanishni bilish...

This file contains 28 pages in DOC format (99.5 KB). To download "xalq og‘zaki ijodi janrlari", click the Telegram button on the left.

Tags: xalq og‘zaki ijodi janrlari DOC 28 pages Free download Telegram