alisher navoiy til va nutq odobi

DOC 13 pages 358.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 358.5 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

gap bo’laklari ipak yo`li innovatsiyalar universiteti 2023-2024 o`quv yili uchun boshlang`ich ta`lim mustaqil ish fan: o`qituvchi nutq madaniyati guruh: ___ mavzu: alisher navoiy til va nutq odobi haqida bajardi: ___________ tekshirdi: _______________= mavzu: alisher navoiy til va nutq odobi haqida reja: 1. mutafakkir asarlarida nutq madaniyati xususida. 2. “muhokamat ul-lug’atayn” asarida til va tafakkur masalalari. 3. “mahbub ul-qulub” da voizlar va til odobi haqida. 4. “xamsa” dostonlarida “so`z ta`rifi”. 5. “nazm ul- javohir” da so`z qudratining ulug’lanishi. o`zbek adabiy tilining asoschisi alisher navoiy turkiy tilda go`zal nutq tuzishning bayroqdori sifatida o`zbek tili boyliklarini namoyon etuvchi mashhur asarlar yaratdi. navoiyning sa`y-harakatlari tufayli xv asrda o`zbek tili olamga dong’i ketadigan adabiy asarlar yaratishga qodir til ekanligini isbotladi. bobur, ogahiy, komil xorazmiy, munis, mashrab, maxmur, gulxaniy, nodira, uvaysiy, muqimiy, furqat, avaz o`tar, fitrat, behbudiy, so`fizoda kabi mutafakkir shoir va yozuvchilarning asarlarida navoiy boshlab bergan o`zbek mumtoz adabiy tili me`yorlari mukammalashib bordi. navoiy o`z …

2 / 13

q qalbidan joy olgan va o`z asarlarida ham xaloyiqqa naf`i tegadigan, el yuragidan joy oladigan shirin-zabon so`zlar so`zlashni, chiroyli va ravon nutq tuzish yo`llarini o`rganish lozimligi haqida mukammal fikrlar bayon etgan. “nazmul javohir” asarida til insonni hayvondan ajratuvchi gavhardir, deb ta`kidlaydi. so`zdurki, nishon berur o`lukka jondin, so`zdurki, berur jonga xabar jonondin. insonni so`z ayladi judo hayvondin, bilkim, guhari sharifroq yo`q ondin. tirik insongina so`zlash qobiliyatiga ega, so`z tufayli u tirik ekanligini isbot etadi. so`z do`stdan, yoru-birodardan xabar beradi. insonni hayvondan judo qilgan ham so`z ekan, demak dunyoda so`zdan gavhari sharif-ulug’ narsa yo`qdir. kishining ko`ngli daryodir, so`z esa dur, so`zlovchi g’avvosga o`xshaydi. dur turli bo`lgani singari so`z ham turlicha bo`ladi. yaxshi so`z kishiga jon baxsh etsa, yomon so`z insonni halok etishi ham mumkin. til-ma`rifat va adabiyot quroli ekan, so`z so`zlashdan maqsad ma`no ifodalashdir deydi shoir. “ammo chun alfoz va iboratdin murod ma`nidir va mazkur maxluqotdin maqsud insondur va ul mahzari maoniy …

3 / 13

`lmagan o`zbekcha so`zlarni misol keltiradi. “muhokamatul lug’atayn” asari bevosita tilshunoslining nazariy muammolarini hal qilishga, o`zbek tilining boshqa tillar orasida tutgan o`rnini belgilab berishga, o`zbek nutqi madaniyatini o`rganishga qaratilgan. mutafakkir asarlarida o`zbek tilining leksik boyliklaridan, sinonim va omonimlaridan, xalq ta`biri, maqol va matallaridan, frazeologik, ideomatik birikmalaridan, jumla tuzilishidan keng foydalandi. alisher navoiyning nutq madaniyati masalalariga bag’ishlangan fikrlari yanada mukammalroq ifodalangan asari “mahbub ul-qulub” dir. chunki shoir bu asarida tilning ahamiyati, undan foydalanish, nutq so`zlovchi dilidagi fikrni to`g’ri aks ettirish lozimligi haqida fikrlar bayon qiladi. “saodatbaxsh ruh zuloliga matla` ham til. tilga iqtidorlig’-hakimi xiradmand, so`zga ixtiyorsiz-layni najand. tilki fasih va dilnazir bo`lgay, xubroq bo`lgay agar ko`ngil bila bir bo`lgay” deb yozadi navoiy. ma`nosi: “saodatbaxsh ruhning tiniqligi manba ham til, baxtsizliklar yulduzining boshlanishiga sabab ham til. tiliga kuchi yetadigan kishi aql podshosidir: so`zga ahamiyat bermaydigan kishi la`natlangan, pastdir. til go`zal va dillarni olovlantiruvchi bo`lishi bilan birga, so`zlovchining dilidagini aks ettirsa, yanada yaxshiroq bo`ladi”. …

4 / 13

qandni mast qiluvchi aroq qilsalar, harom bo`ladi. chuchuk so`zni toza ko`ngullar simiradi... so`zni ko`ngulda pishitib olmaguncha so`zlamagin, ko`nglingda bo`lgan har qanday fikrni ham ayta berma. nutqdan maqsad fikr anglatishdir: “ammo so`zlar va saboqlardin murod ma`nodur”. nutq nazariyasi bilan jiddiy shug’ullangan shoir “mahbubo’l-qulub” asarining 24-bobini voizlik ilmiga bag’ishlaydi. navoiyning o`zi ham notiqlik san`atini o`z davrida yuksak darajaga ko`targan. “tilga ixtiyorsiz-elga e`tiborsiz” yoki “ma`dani inson gavhari so`z durur, gulshani odam samari so`z durur” deb yozadi. navoiy 24 bob “nasihat ahli va voizlar zikriga” bag’ishlangan bo`lib, shoirning fikricha “voiz uldurki, majlisg’a kirgan to`lg’ay va to`la kirgan holi bo`lg’ay”. “mahbubul-qulub” da “og’ziga kelganni demoq-nodonning ishi”, “aytar so`zni ayt, aytmas so`zdan qayt”, “chin so`z-mo``tabar yaxshi so`z-muxtasar” kabi hikmatli so`zlar, maqollar anchagina. navoiy ham shu mazmundagi baytlar yaratadi. shoir nazarida so`z o`likni tiriltirish kuchiga ega: ham so`z ila elga o`limdin najot, ham so`z ila topub o`luk tan hayot. ba`zan bir so`z bilan tirik vujud, salomat inson …

5 / 13

or. “boisi g’aflat ko`p so`z”- ko`p gapirish ham g’aflat, g’ofillikka sabab. har qancha suxandon bo`lsa ham, imkon bo`lguncha so`zni qisqa gapirish zarur. to`g’ri va rost so`z mavjud. yolg’on va yolg’onchilik bor. shoir o`gitiga so`zlayotgan kishilarning kimligi, qandayligi uning ko`rinishi bilan emas, so`zlanayotgan gaplaridan ayon bo`ladi. ko`ngilga kelgan har bir fikrni tilga chiqaraverish beburdlikka olib keladi. behuda, beburd va masxaraomuz so`zlash kishining o`ziga ozor yetkazadi. tili kesilishiga olib keladi. so`zni ko`ngilda pishitib, mulohaza qilib, so`ng “tilga surmoq” kerak. har bir kishining so`zi-uning ko`nglini aks ettiradi. shoir aytmoqchi: senga bor esa so`z bilurdin mazoq o`zim sari boqma, so`zim sari boq. navoiy “xamsa” ning deyarli barcha dostonlarida “so`z ta`rifida...” sarlavhasi ostida boblar ajratadi. o`zining g’azallaridan birida so`z haqida fikr yuritar ekan, “xamsa” dagi har bir harf (so`z emas, harf) o`zida ko`plab durlarni jamlagan “bahr erur” ligini ta`kidlaydi. kengroq mazmunda esa, har bir so`zga singdirilgan chuqur mohiyat va ma`no nazarga olinsa ham xato bo`lmaydi. …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alisher navoiy til va nutq odobi"

gap bo’laklari ipak yo`li innovatsiyalar universiteti 2023-2024 o`quv yili uchun boshlang`ich ta`lim mustaqil ish fan: o`qituvchi nutq madaniyati guruh: ___ mavzu: alisher navoiy til va nutq odobi haqida bajardi: ___________ tekshirdi: _______________= mavzu: alisher navoiy til va nutq odobi haqida reja: 1. mutafakkir asarlarida nutq madaniyati xususida. 2. “muhokamat ul-lug’atayn” asarida til va tafakkur masalalari. 3. “mahbub ul-qulub” da voizlar va til odobi haqida. 4. “xamsa” dostonlarida “so`z ta`rifi”. 5. “nazm ul- javohir” da so`z qudratining ulug’lanishi. o`zbek adabiy tilining asoschisi alisher navoiy turkiy tilda go`zal nutq tuzishning bayroqdori sifatida o`zbek tili boyliklarini namoyon etuvchi mashhur asarlar yaratdi. navoiyning sa`y-harakatlari tufayli xv asrda o`zbek tili ola...

This file contains 13 pages in DOC format (358.5 KB). To download "alisher navoiy til va nutq odobi", click the Telegram button on the left.

Tags: alisher navoiy til va nutq odobi DOC 13 pages Free download Telegram