Orqaga

o`zbek shevashunosligi fani va uning vazifalari

DOC 112,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1405687733_56298.doc o`zbek shevashunosligi fani va uning vazifalari reja 1.shevashunoslik fani haqida tushuncha. 2.sheva ,dialekt,lahja tushunchalari. 3.o’zbek tili dialektal tarkibining murakkab bo’lish sabablari. 4.o’zbek shevalari va qiyosiy-tarixiy metod. 5.adabiy til va dialekt munosabati. shevashunoslik fani tilshunoslikning bir bo’limi bo’lib, u biror milliy til tarkibidagi mahalliy lahja va shevalarning o’ziga xos muhim xususiyatlarini, ularning adabiy tildan va o’zaro bir-birlaridan farqlarini, shevalarning adabiy tilga munosabatini, adabiy tilni boyitishdagi ahamiyatini, shuningdek o’rganilayotgan shevalarning qanday guruhga bo’linishi, ularning tarixi va kelajak taqdiri kabi dolzarb masalalarni o’rganadi. shevashunoslik qo’shma so’zga yaqin bo’lib,sheva forschada so’zlashish, ovoz, odat, til kabi ma’nolarni bildiradi, shunos esa bilish, o’rganish demakdir. demak, shevashunoslik mahalliy shevalar va ularning yig’indisi bo’lgan lahjalarni o’rganish haqidagi fandir. o’zbek shevashunosligi o’zbekistonda mavjud bo’lgan hamma lahja va shevalarni o’rganadi. o’zbek urug’lari miqdorini aniq aytish mumkinmi? ha, xalq orasida â«92 bovli o’zbek urug’iâ» degan ibora keng tarqalgan, lekin yozma manbalarda ular to’liq aniqlangan emas. to’g’ri bu haqda turli shevalarda …
2
mochinlarning musulmon emasligi hamda ularning maxsus o’z tillari borligi qayd qilib o’tilgan. â«devonu lug’otit turkâ» da qarluqlar qabilalar ro’yxatida u chramaydi, lekin â«lug’atâ» da 9 joyda tilga olinadi. demak, qarluq u paytda yetakchi qabila hisoblanmagan va yuqorida sanab o’tilgan qabilalar mavqeiga ega bo’lmagan bo’lishi mumkin.shuning u chun bo’lsa kerak, prof. s. mutalliboyev qarluq qabilasining tilini o’g’uzlarga, yag’mo va chigillarga qo’shish mumkinligini izohlab o’tadi. â«devonâ» ning iii jildi 22 – betida qarluq qabilasining nomi ham keltiriladi. m. qoshg’ariy, abulg’ozi bahodirxon va boshqa mualliflarning asarida keltirilgan urug’larning nomlari hozirgi vaqtda ham ona zaminimizning ayrim joylarida uchrab turadi. masalan: bijanak (xorazm viloyatining yangiariq tumani), bayot (shu viloyatning xazorasp va yangiariq tumanlari), qiniq (xiva shahri yaqinidagi bir ariqning nomi) kabi. biz yuqorida o’g’uz lahjasi bilan bog’liq shevalarga to’xtalib o’tdik. endi qipchoq lahjasi haqida to’xtalamiz. g’ozi olim yunusov â«o’zbek lahjalari tasnifida bir tajribaâ» (1935) degan tadqiqotida o’zbek urug’larining 92 ta ekanligini qayd etadi va ulardan …
3
qâ», â«qissai rabg’o’ziyâ», â«o’rta osiyo tavsifiâ», â«attuhfatuz zakiyatu fil lug’oti turkiyaâ» - â«turkiy til haqida noyob tuhfaâ» (xiii – xiv, muallifi no`malum), â«guliston bit turkiyâ» (s.saroiy xiv) kabi ona tilimizning boyligini o’ziga saqlab qo’ygan manbalar o’zbek xalq shevalarini tarixiy jihatdan o’rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. bu haqda batafsil ma`lumot olish u chun yana quyidagi ilmiy ishlarga murojaat qilish mumkin: i. sulton, navoiyning qalb daftari. – toshkent, g’. g’ulom nomidagi badiiy adabiyot nashriyoti, 1962 y., 252 – bet; nazar rajabov, o’zbek dialektologiyasidan ocherklar. - samarqand, sam du nashri, 1971 yil. qozoqboy mahmudov, o’zbek tilining tarixiy dialektologiyasiga doir. – o’ta, 1984 yil, 6 – son, 8-13 – betlar; tohir sodiqov, bitiklarning o’zbek shevalariga munosabati. – o’ta, 1989 yil, 6 – son, 40 - 42 – betlar; n. rajabov, o’zbek tilining g’arbiy samarqand shevalari. – toshkent, fan, 1977 yil; n. rajabov, o’zbek xalq shevalarida fe`lning morfologik tuzilishi. – toshkent, fan, 1990 yil kabi. …
4
r u chratmaymiz. qarnob shevasiga xos bo’lgan xususiyatlarni tekshirish orqali uning â«qarluq-chigil-o’g’uzâ» guruhidan bo’lgan toshkent, farg’ona shevalari turiga taalluqli ekanligi aniqlangan. ana shu til xususiyatlari va saqlanib qolgan ba`zi urf-odatlar hamda qariyalarning fikriga asoslanib, qarnobliklarning qarluq, chigil va uyg’urlar bilan bevosita aloqador ekanligi ularning x-xii asrlarda hozirgi yashayotgan joylarda doimiy o’troq hayot kechirishga o’tganliklari haqida hukm chiqarish mumkin. shevashunos sheva va lahjalarni tarixiy jihatdan yoritar ekan, albatta, uning hozirgi holatiga ham to’xtalishi va mavjud muhim xususiyatlarni qayd etishi zarur. bu tarixiy tasviriy tekshirishlarning bir-birlari bilan chambarchas bog’liq ekanligini ko’rsatadi. shevalarni hozirgi nuqtayi nazardan o’rganish shevashunoslik bilan shug’ullanuvchining ko’pchiligi, ayniqsa, yosh shevashunoslar faqat shu usul bilan ish ko’rishlarini ko’rsatdi. chunki ularning dastlabki ishlarining deyarli hammasi tasviriy tekshirish holatida bo’ladi. tasviriy chevashunoslik u yoki bu tildagi lahjalarning fonetik tuzilishi, grammatik qurilishi va lug’at boyligining hozirgi holati, uning hozirgi taraqqiyot bosqichidagi mavqei haqida to’laroq ma`lumot beradi. unda ayrim fonetik o’zgarishlar va jarayonlar, grammatik …
5
dir. o’zbek xalq shevalari leksikasi materiallarini o’rganish va tahlil qilishda uch tomon alohida olib tekshiriladi. 1. faqat u yoki bu o’zbek xalq shevalari u chun xos bo’lib, adabiy tilda uchramaydigan atamani aniqlab chiqish va tahlil qilish, masalan, qipchoq shevalarida kiulamiuk – yupka, kiuchan – tez, talli –shirinlik, baviur (bagir) – jigar, urt – ourt – lunj, dolcha – sarximcha – krujka, mechkey – eb tuymas kabi. bunga o’g’uz shevalaridan yashulliu – oqsoqol, kiusiunma – xafa bulma, ejek – buzoq, labir – tez so’zlaydigan kishi kabilarni keltirish mumkin. malax – chigirtka, inak – sigir kabilar esa samarqand – buxoro shevalarida uchraydi. 2. adabiy tildagi so’z atamalarning shevalararo boshqa ma`nolarga ega bo’lishini belgilab chiqish. masalan, chorsu – belbog, pochcha – aka, amaki (qarnob), opa – apa – ona (qipchoq) kabi. 3. shevalardagi so’z va atamalarning adabiy til holatidan fonetik jihatdan farqlanish holatlarini isbotlab bayon etish. masalan, oke – aka,sh`g`r –she`r (toshkent); kepka …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o`zbek shevashunosligi fani va uning vazifalari" haqida

1405687733_56298.doc o`zbek shevashunosligi fani va uning vazifalari reja 1.shevashunoslik fani haqida tushuncha. 2.sheva ,dialekt,lahja tushunchalari. 3.o’zbek tili dialektal tarkibining murakkab bo’lish sabablari. 4.o’zbek shevalari va qiyosiy-tarixiy metod. 5.adabiy til va dialekt munosabati. shevashunoslik fani tilshunoslikning bir bo’limi bo’lib, u biror milliy til tarkibidagi mahalliy lahja va shevalarning o’ziga xos muhim xususiyatlarini, ularning adabiy tildan va o’zaro bir-birlaridan farqlarini, shevalarning adabiy tilga munosabatini, adabiy tilni boyitishdagi ahamiyatini, shuningdek o’rganilayotgan shevalarning qanday guruhga bo’linishi, ularning tarixi va kelajak taqdiri kabi dolzarb masalalarni o’rganadi. shevashunoslik qo’shma so’zga yaqin bo’lib,shev...

DOC format, 112,0 KB. "o`zbek shevashunosligi fani va uning vazifalari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o`zbek shevashunosligi fani va … DOC Bepul yuklash Telegram

O'xshash fayllar

Bularni ham yoqtirishi mumkin

Hammasini ko'rsatish
o`zbek adabiyoti tarixi fani. uning o`rganish ko`lami — DOC DOC
o`zbek adabiyoti tarixi fani. uning o`rganish ko`lami
— 51,0 KB
biomexanika fani va uning vazifalari — DOCX DOCX
biomexanika fani va uning vazifalari
3 sahifa 21,4 KB
radioelektronika fani va uning vazifalari — DOC DOC
radioelektronika fani va uning vazifalari
— 258,5 KB
didaktika fani va uning vazifalari — DOC DOC
didaktika fani va uning vazifalari
— 386,0 KB
tarixshunoslik fani va uning vazifalari — PPTX PPTX
tarixshunoslik fani va uning vazifalari
9 sahifa 1,3 MB
tarixshunoslik fani va uning vazifalari — PPTX PPTX
tarixshunoslik fani va uning vazifalari
9 sahifa 1,0 MB
ekalogiya fani va uning vazifalari — PPTX PPTX
ekalogiya fani va uning vazifalari
40 sahifa 7,0 MB
menejment fani va uning vazifalari — PPTX PPTX
menejment fani va uning vazifalari
11 sahifa 236,5 KB
arxeologiya fani va uning vazifalari — DOC DOC
arxeologiya fani va uning vazifalari
152 sahifa 30,5 MB
logopediya fani va uning vazifalari — PPTX PPTX
logopediya fani va uning vazifalari
26 sahifa 2,5 MB
kimyo fani va uning vazifalari — PDF PDF
kimyo fani va uning vazifalari
1 sahifa 231,3 KB
mikrobiologiya fani va uning vazifalari — DOCX DOCX
mikrobiologiya fani va uning vazifalari
8 sahifa 32,9 KB