nutqning asosiy xususiyatlari

DOC 55,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405685167_56272.doc nutqning asosiy xususiyatlari r e j a 1. nutqning to`g`riligi 2. nutqning aniqligi. 3. nutqning mantiqiyligi. 4. nutqning sofligi. 5. nutqning ta’sirchanligi. nutq so`zlovchi yoki yozuvchi tomonidan shakllantirilgan matnning tashqi ko`rinishi bo`lib, u faqatgina lisoniy hodisa sanalmasdan, balki ham ruhiyat, ham nafosat hodisasi hisoblanadi. shuning uchun ham yaxshi nutq deyilganda aytilmoqchi bo`lgan maqsadning tinglovchi va kitobxonga to`liq yetib borishi, ularga ma’lum ta’sir o`tkazishi nazarda tutiladi. shunga ko`ra nutq oldiga ma’lum talablar qo`yiladi. bu talablar nutqning mantiq jihatdan to`g`ri, aniq, chiroyli, erkin, maqsadga muvofiq bo`lishidir. bu belgilar nutqning asosiy sifatlari, xususiyatlari deb qaraladi. 1. nutqning to`g`riligi. nutqning to`g`riligi uning adabiy tili me’yorlariga muvofiq kelishidir. bunda quyidagi me’yorlar hisobga olinadi.: a) talaffuz me’yorlari: unli va undosh talaffuzi, so`z tarkibidagi qo`sh va yondosh unlilar talaffuzi, tutuq belgili so`zlar talaffuzi, kishilarning ism-familiyalari, qisqartma otlar, qo`shma fe’llar, so`z birikmalari, morfologik ko`rsatkichlar, so`z yasovchi forma yasovchi qo`shimchalar talaffuzlari. b) morfologik me’yorlar: adabiy til dialect va …

d) lug`aviy me’yorlar: har bir xalq tili o`sha millat a’zolarining erkin va bemalol fikrlasha olishi uchun yetarli bo`lgan so`z boyligiga ega. bir tilga mansub bo`lgan bir sheva bu tilning boshqa guruh shevalaridan, jonli so`zlashuv tili esa adabiy tilda qo`llanuvchi so`zlar miqdori, xarakteri, shakli, hatto ma’nosiga ko`ra farqlanib turadi. mana shunday xususiyat adabiy til bilan shevalar, jonli so`zlashuv tili bilan adabiy til doirasida ham mavjuddir. demak, tildagi barcha sozlar adabiy tilda qo`llanilavermaydi. 2. nutqning aniqligi. nutqning aniqligi tabiat va jamiyatdagi narsa va hodisalar bilan ularning nutqdagi atamasi bo`lgan materiali o`rtasidagi mutanosiblikni taqozo qiladi: a) sinonimlardan o`rinli foydalanish; b) antonimlardan to`g`ri foydalanish; c) ko`chma ma’noli so`zlarni o`rinli qo`llash; d) so`z birikmalarini to`g`ri qo`llash; e) iboralarni to`g`ri qo`llash; o`qituvchi nutqida atamalar va mutaxassislikka oid leksika asosiy o`rinni egallaydi. ular o`quvchi bilimining dunyoqarashining bilishi hisoblanadi. fan sifatida o`zbek tilshunosligi ham boy atamalarga ega. ularning bir qismi tilshunos olimlarimiz tomonidan ijod qilingan bu bir qismi …

g kabilar. o`zbek adabiy tili og`zaki nutq texnikasini rivojiga o`zbek madaniyatining atoqli namoyondalari – shoirlar, yozuvchilar. can’atkorlar, aktyorlar katta hissa qo`shadilar.. yozma nutq texnikasi o`z mohiyatiga ko`ra ikki turga bo`linadi. 1. har qanday yozma nutq uchun zarur bo`lgan texnik xususiyatlar. “nutqning aniqligi so`zning narsa va hodisalardan aks etgan borliq belgilari bilan qat’iy mos kelinishidir”. deydi rus tilshunosi v.n.golovin. aniqlik ikki xil bo`ladi: narsaning aniqligi va tushuncha aniqligi. narsa aniqligi nutqda aks etgan mavjudlikning narsalar, hodisalar doirasi bilan nusxa mazmunining munosabatida ko`riladi. demak, mavjudlik narsalar, hodisalar orqali nutqda aniq aks etgan bo`lsa, bunday nutq aniq hisoblanadi. nutqning har tomonlama to`g`rib o`lishi uchun narsa aniqligining o`zi yetarli emas. tushunchaviy aniqlik ham bo`lishi zarur. a.qahhor “men yozilgan sahifani hatto jumlani ham ustidan tuzata olmayman. jumla hatto butun bir sahifaning bir so`zini o`chirib, o`rniga, boshqasini yozish uchun boshqa qog`ozga o`sha jumla, hatto sahifani ko`chirib yozaman. nutq bilan qilingan mehnat dard va quvonchni yuzaga chiqara …

a ta’sirchanligini o`zida saqlaydi. adabiy til ma’lum qo`shimchalar, grammatik kategoriyalarni qo`llanilishidagi bir xilligi, barqarorligi bilan umumo`zbek harakatlarida bo`ladi. shevalardan ustun turadi. uning ustunligini bir tomondan adabiy normalar belgilaydi. 3-nutqning mantiqiyligi. mantiqiy nutq deb yaxlit bir tizim asosida tuzilgan, fikrlar rivoji izchil bo`lgan, har bir so`z, ibora maqsadga muvofiq ravishda ishlatiladigan nutqqa aytiladi. nutqning mantiqiyligi uning asosiy sifatlari – to`g`rilik va aniqlik bilan chambarchas bog`liqdir. grammatik jihatdan to`g`ri tuzilmagan nutq ham, fikrni ifodalash uchun noto`g`ri tanlangan lug`aviy birlik ham mantiqiylikni buzadi. mantiqiy izchillkining buzilishi tinglovchi va o`quvchiga ifodalanayotgan fikrning to`liq borib yetmasligiga, ba’zan, umuman, anglashmasligiga olib kelishi mumkin. nutqning mantiqiy buzilishi, eng avvalo, so`zlovchi va yozuvchining tafakkur uquvi, qobiliyati bilan bog`liq. shuning uchun mantiqiylik faqatgina lisoniy hodisa sanalmasdan, balki tafakkur hodisasi ham sanaladi. bunda mavzu bo`yicha mavjud bilim asosida mulohaza yurgizish diqqatga sazovordir. so`zlarning o`zi ifodalanayotgan narsa-hodisalarga mos ravishda fikrning aniq ifodalanishi narsa mantiqiyligi bo`lsa, soz birikmalari, gaplar, hatto butun-butun matnlarning …

g qismlari hisoblanadi. ular orasida ziddiyat bo`lmaydi. mantiqiylik aniqlikka suyanadi. noaniq nutq mantiqiy bo`la olmaydi. nutqda mantiqlikka erishish uchun unda qo`llangan so`zlar bilan ularning predmetlik ma’nolari mos bo`lishi lozim. so`zlar qat’iy aniqlikda qo`llanganda ham mantiqlik buzilishi mumkin, chunki aniqlik leksik nutq bilan mantiqiylik sintaktik qurilishi bilan bog`langandir. mantiqiylikning predmet mantiqiyligi va tushuncha mantiqiyligi deb ikkiga ajratish mumkin. predmet mantiqiyligi nutqda til birliklarining o`zaro ichki munosabatlari mosligidan iborat. tushuncha mantiqiyligi mantiqiy fikr tuzilishi hamda bu tuzilishning nutqdagi til belgilari ma’no aloqalaridan iborat. mantiqiylikni ta’minlash 2 shartga asoslanadi. birinchisi, ekstrolingvistik shart. bu shart to`g`ri mulohaza qilishning normalari va printsiplarini egallashni taqozo etadi. to`g`ri nutq uchun kurashuvchi eng avvalo, mantiqiy fikrlashni o`rganishi lozim. ikkinchi shart sof lingvistik bo`lib, nutqiy tuzilish belgining bir-biriga zid bo`lmasligini, mazmuniy bog`liqligini uyushtiruvchi til vositalarini bilishni talab qiladi. 4-nutqning sofligi. g`ayri adabiy til unsurlaridan holi bo`lgan nutq sof nutq deyiladi. nutqning sofligiga quyidagilar putur yetkazadi: a) dialektalizmlar; b) g`ayri …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nutqning asosiy xususiyatlari"

1405685167_56272.doc nutqning asosiy xususiyatlari r e j a 1. nutqning to`g`riligi 2. nutqning aniqligi. 3. nutqning mantiqiyligi. 4. nutqning sofligi. 5. nutqning ta’sirchanligi. nutq so`zlovchi yoki yozuvchi tomonidan shakllantirilgan matnning tashqi ko`rinishi bo`lib, u faqatgina lisoniy hodisa sanalmasdan, balki ham ruhiyat, ham nafosat hodisasi hisoblanadi. shuning uchun ham yaxshi nutq deyilganda aytilmoqchi bo`lgan maqsadning tinglovchi va kitobxonga to`liq yetib borishi, ularga ma’lum ta’sir o`tkazishi nazarda tutiladi. shunga ko`ra nutq oldiga ma’lum talablar qo`yiladi. bu talablar nutqning mantiq jihatdan to`g`ri, aniq, chiroyli, erkin, maqsadga muvofiq bo`lishidir. bu belgilar nutqning asosiy sifatlari, xususiyatlari deb qaraladi. 1. nutqning to`g`riligi. nutqning to`g`riligi un...

Формат DOC, 55,5 КБ. Чтобы скачать "nutqning asosiy xususiyatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nutqning asosiy xususiyatlari DOC Бесплатная загрузка Telegram