nutqning to’g’riligi, aniqligi, tozaligi, mantiqiyligi, ta’sirchanligi, maqsadga muvofiqligi

DOCX 16 sahifa 30,9 KB Bepul yuklash

16 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 30,9 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 16

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 16

nutqning to’g’riligi, aniqligi, tozaligi, mantiqiyligi, ta’sirchanligi, maqsadga muvofiqligi. ko`rib chiqish reja: 1. nutqning to`g’riligi. 2. nutqning aniqligi. 3. nutqning mantiqiyligi. 4. nutqning tozaligi. 5. nutqning ta’sirchanligi. 6. nutqning maqsadga muvofiqligi. nutq so`zlovchi yoki yozuvchi tomonidan shakllantirilgan matnning tashqi ko`rinishi bo`lib, u faqatgina tilga bog’liq hodisa sanalmasdan, u ham ruhiy, ham estetik hodisadir. shuning uchun unga namunaviy nutq sifatida baho berilganda tinglovchi va kitobxonga ko`zda tutilgan maqsadning, aytilmoqchi bo`lgan muddaoning to`liq borib yetishi, ularga ma’lum ta’sir o`tkazishi nazarda tutiladi hamda bu vazifalarning amalga oshirilishida nutq oldiga ayrim talablar qo`yiladi. bu talablar grammatik jihat-dan nutqning to`g’ri bo`lishini, so`zlar ko`zlangan ma’noni aniq aks ettirishini, chiroyli, yorqin va ta’sirchan bo`li-shini taqozo qiladiki, ular nutqning asosiy xususiyat-lari sifatida qaraladi. nutq haqidagi ta’limot ortologiya ana shu sifatlarni o`rganish bilan shug’ullanadi. qadimgi davrlarda ham nutqning bu jihatlariga alohida e’tibor berib kelishgan. masalan, rimliklar namunaviy nutqning sifatlarini o`zida aks ettiruvchi qoidalar ishlab chiqishgan. mashhur notiq siseron fikricha, aniqlik …

2 / 16

o`z nazariyotchilari ham bo`lishgan. agar nutq ma’lum vaziyat va shart-sharoitlarda amalga oshirilishini nazarga olinsa, bunda joy, vaqt, mavzu va muloqot jarayonining maqsadi kabi omillar katta ahamiyatga ega bo`ladi. aytilganlarni qisqacha umumlashti-radigan bo`lsak, nutqning asosiy xususiyatlari sifatida quyidagilarni belgilash lozim bo`ladi: to`g’rilik, aniqlik, mantiqiylik, ta’sirchanlik, obrazlilik, tushunarlilik va maqsadga muvofiqlik. quyida ular haqida qisqacha ma’lumotlar beriladi. nutqning to`g’riligi nutqning to`g’ri bo`lishi uning bosh kommunikativ xususiyati hisoblanadi. nutqning to`gri tuzilgan bo`lishi tomonlarning so`zlovchi va tinglovchining, yozuvchi va o`quvchining bir-birlarini tez va oson tushunishlarini ta’minlaydi. agar nutq to`g’ri bo`lmasa, u aniq ham, maqsadga muvofiq ham, mantiqiy ham bo`lmaydi. to`g’rilik deganda, - deb yozadi v.g.kostomarov, - nutq madaniyatining zarur va birinchi sharti sifatida adabiy tilning ma’lum paytda qabul qilingan me’yorining qat’iy va aniq muvofiq kelishini, uning talaffuz, orfografik, lug’at va grammatik me’yorlarini egallashni tushunish lozim bo`ladi. demak, nutqning to`g’ri bo`lishi dastlab uning adabiy til me’yorlariga muvofiq kelishi bo`lib hisob-lanadi. nutqning to`g’ri bo`lishi asosan ikki …

3 / 16

xususiyatlarni farqlamasdan, urg’uni noto`g’ri qo`llash so`zlardagi ma’noning buzilishiga olib keladi. so`zlar talaffuzidagi bu kabi holatlarga, ayniqsa, maorif va madaniyat xodimlari e’tibor berishlari va boshqalarga o`rnak bo`lishlari lozim. talabalar mehmoni so`z birikmasida ham mulohazali holat mavjud. bu holat qaratqich kelishigi qo`shimchasi-ning tushirilishi bilan bog’liq. qiyoslang: talabalar mehmoni(kimningdir talabalar mehmoni) talabalarning mehmoni (kimdir talabalarning mehmoni). o`zbek tilida ko`plik ma’nosini ifodalashning yo`llaridan biri lar qo`shimchasi ekanligi ma’lum. shu bilan birga, bu qo`shimchaning ko`plik doirasian chiqib, asosan ot va fe’llarga qo`shilganda hurmat, kinoya, piching, noaniqlik, kuchaytirish, takrorlash, ta’kid, predmetning turi, umumlashtirish, so`zlovchi munosabatini alohida bildirish singari turli xil ma’nolarni ifodalashi uning grammatik-uslubiy imkoniyatlarining kengayib borayotganligidan dalolat beradi. garchi qo`shimchaning bu kabi ma’nolarni anglatish jarayonidagi so`zlarga qo`shi-lish tarzi morfologik me’yorning buzilishi sanalsa-da, uni uslubiy me’yorning buzilishi deb bo`lmaydi: tillar, yuraklar, jigarlar, burunlar, boshlar, suvlar, qonlar, sutlar, saroblar, barglar, yo`qlar, (ketmaydimi) chiriblar kabi. ma’noning to`g’ri, maqsadga muvofiq ifoda etilishida ohangning ham xizmati katta. so`zlarga qaysi yo`sinda …

4 / 16

tillardan kirib kelgan atamalarni ishlatish-da, urg’uni to`g’ri qo`llashlariga, to`g’ri talaffuz etishlari-ga e’tibor berishlari lozim. chunki ruscha-baynalmilal so`z va atamalarning talaffuzi, ya’ni urg’uni qo`llash o`zbek tilinikidan birmuncha farq qiladi. nutqning aniqligi aniqlik ham nutqning asosiy kommunikativ sifat-laridan biridir. agar to`g’rilik nutqning yuzaga kelishida faqat til omili, zaruriy belgisi sifatida qaralsa, nutqning aniqligi deyilganda uning shakllanishiga xizmat qiladigan, tildan tashqarida bo`lgan omillarni ham nazarda tutish lozim bo`ladi. bunda dastlab til va tafakkur munosabati turadi. chunki tabiat va jamiyatdagi narsa va hodisalar o`rtasidagi mutanosiblik va uning nutqda aks etishi ana shu aniqlikning xuddi o`zidir. o`zbek tilining aloqa vazifasi doirasida yozuvchilik va jurnalistlik faoliyatida, o`qish-o`qitish jarayonida, millat vakillarining kundalik muloqot jarayonida bunday kamchiliklar uchrab turibdi. tildagi bu nuqsonni v.v.vinogradov ham o`z vaqtida qayd qilgan edi: «uchinchi keng tarqalgan stilistik kasallik , bu so`zning voqyelikka mos kelmasligidir, so`zning predmetdan uzilib qolishi , bu buzilish, hatto ba’zan uning predmet (asosiy) ma’nosini yo`q qilishdir. bu kasallik tasvirlanayotgan …

5 / 16

ariga yaqin bo`lsa ham, ma’no qirra-lariga ko`ra farqlanadi. ana shu qirralardagi farqlar ularni tanlab ishlatish imkoniyatini beradi. masalan, aniq, ochiq, yaqqol, ravshan, yorqin, oydin, ayon sinonim-larini olib ko`raylik. garchi ular umumiy ma’noda bir sinonimik qatorni tashkil qilishsa ham, birining o`rnida ikkinchisini qo`llash hamma vaqt mumkin bo`lavermaydi. aniq eshitdim deyish to`g’ri bo`lgani holda oydin eshitdim deyish mumkin emas, hamma narsa ayon, hamma narsa ravshan, hamma narsa aniq, hamma narsa oydin deyish mumkin bo`lgani holda hamma narsa yorqin deb bo`lmaydi. chunki asosan aniq eshitishga, ochiq va oydin tushunishga, yaqqol va yorqin ko`rish va eshitishga, ravshan ko`rish va tushunishga xos. aniqlikni vazifaviy uslublar doirasida tushunish ham o`ziga xos. masalan, u so`zlashuv uslubida vaziyatga bog’liq bo`ladi. rasmiy uslubda esa u tildagi tayyor, bolip holidagi so`z va iboralardan foydalanishni taqozo qiladi. ilmiy uslubda atama va uning ifodalanish aniqligi asosiy o`rinda turadi. publisistik va badiiy uslublarda esa so`z va iboralar ‘faqatgina badiiy-estetik vazifani bajarishdan tashqari yozuvchining …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 16 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"nutqning to’g’riligi, aniqligi, tozaligi, mantiqiyligi, ta’sirchanligi, maqsadga muvofiqligi" haqida

nutqning to’g’riligi, aniqligi, tozaligi, mantiqiyligi, ta’sirchanligi, maqsadga muvofiqligi. ko`rib chiqish reja: 1. nutqning to`g’riligi. 2. nutqning aniqligi. 3. nutqning mantiqiyligi. 4. nutqning tozaligi. 5. nutqning ta’sirchanligi. 6. nutqning maqsadga muvofiqligi. nutq so`zlovchi yoki yozuvchi tomonidan shakllantirilgan matnning tashqi ko`rinishi bo`lib, u faqatgina tilga bog’liq hodisa sanalmasdan, u ham ruhiy, ham estetik hodisadir. shuning uchun unga namunaviy nutq sifatida baho berilganda tinglovchi va kitobxonga ko`zda tutilgan maqsadning, aytilmoqchi bo`lgan muddaoning to`liq borib yetishi, ularga ma’lum ta’sir o`tkazishi nazarda tutiladi hamda bu vazifalarning amalga oshirilishida nutq oldiga ayrim talablar qo`yiladi. bu talablar grammatik jihat-dan nutqning to`g’ri bo`lishin...

Bu fayl DOCX formatida 16 sahifadan iborat (30,9 KB). "nutqning to’g’riligi, aniqligi, tozaligi, mantiqiyligi, ta’sirchanligi, maqsadga muvofiqligi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: nutqning to’g’riligi, aniqligi,… DOCX 16 sahifa Bepul yuklash Telegram