nutqning aniqligi, mantiqiyligi va sofligi

DOCX 8 стр. 22,8 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

ma`ruza: nutqning aniqligi, mantiqiyligi va sofligi. reja 1.aniqlik nutqning asosiy kommunikativ sifati. 2.sinonimiya, omonimiya, paronimiya va aniqlik. 3.nutqning mantiqiyligi. 4.nutqning sofligi va unga putur etkazuvchi unsurlar. tayanch tushunchalar. sinonimiya, omonimiya, diolog, monolog, paronimiya, metafora, metonimiya, leksikografiya, jargon, vul`garizm, kantselyarizm, ekstrolingvistik, semasiologiya, leksikologiya. o‘qituvchining nutq madaniyatining aloqaviy sifatlaridan hisoblangan mantiqlilik, aniqlik va t1`sirchanlik ham, ma`lumki, adabiy til normalariga to‘la amal qilish orqali ta`minlanadi. normaga amal qilmaslik mantiqsizlikni vujudga keltirib qo‘yishi, nutqni buzishi mumkin. masalan, “kunlar isib ketdi, muzlar eridi” gapini olaylik. bu gap bog’lovchisiz qo‘shma gapdir. grammatik qurilish to‘g’ri, so‘zlar o‘zaro to‘g’ri bog’langan, qo‘shma gap qismlari hisoblangan har bir sodda gap orqali ifodalangan fikr ham to‘g’ri, umumiy fikr ham mantiqqa mos keladi. shu gapni “muzlar eridi, kunlar isib ketdi” shaklida o‘zgartirib ko‘rilsa, yana har bir gap ifodalagan fikr ham so‘zlarning birikishi va to‘g’riligicha qolaveradi. biroq endi mantiq buziladi. demak, bu qo‘shma gap qismlarining o‘rinlashish tartibi faqat birinchi holatdagi kabi bo‘lishi lozim. …

2 / 8

va unga tayanadi. o‘qituvchining nutq madaniyatining sifatlaridan biri nutqning boyligidir. nutqning boyligini tilning lug’at boyligi ta`minlaydi. shuning uchun ham tilda lug’atlarning o‘rni kattadir. u so‘zlovchi uchun katta bir xazina bo‘lib, notiq ana shu xazinadan bahramand bo‘lsagina o‘z nutqini boy qila oladi. ma`lumki, yangi so‘zlar, atamalarning hosil qilinishi, o‘zlashtirilishi tilshunoslik fanining tekshirish ob`ektidir. o‘qituvchining nutq madaniyati sohasining leksikologiya va semasiologiya sohalari bilan uzviy bog’liqligi hech shubhasizdir. nutqiy aniqlik va mantiqiylikni tilning so‘z boyligini egallamasdan, har bir so‘zning ma`nolarini aniq bilmasdan turib ta`minlash mumkin emas. jumladan, tildagi sinonimlarni yaxshi bilmasdan turib, tushunchalarni aniq ifodalab bo‘lmaydi. masalan yuz so‘zi anglatgan tushuncha bilan bashara so‘zi anglatgan tushuncha bir emas: basharangga odam qarab bo‘lmaydi gaplarini olib qaraylik. bu ikkala gap ma`nosida go‘yo farq yo‘qdek. biroq birinchi gapda shaxsning butun gavdasi, ust-boshi ko‘zda tutilsa, ikkinchi gapda yuzi ko‘zda tutiladi. demak, yuz va bashara so‘zlari o‘zaro sinonim bo‘lsada, ular anglatayotgan tushunchalar bir-biridan farq qiladi. tilning so‘z boyligini, …

3 / 8

tilning lug’at tarkibini yaxshi bilmasdan turib boy nutqqa erishib bo‘lmaydi. demak, o‘qituvchining nutq madaniyati ilmiy tarmoq sifatida lug’atshunoslik (leksikografiya) bilan uzviy aloqadordir. lug‘atlarning xazina ekanligini, nutq malakalarini oshirishda juda katta ahamiyatga ega ekanligini ko‘pgina buyuk olimlar, har xil sohalarning mutaxassislari, yozuvchilar, shoirlar doimo ta`kidlab kelishgan. s.akobirovning quyidagi fikri juda ahamiyatlidir: “fikrni qisqa, aniq va to‘g’ri ifodalash uchun eng muvofiq so‘z topish kerak bo‘lgan hollarda ham lug’atlardan foydalaniladi”. adabiy til uchun begona usullari bo‘lmagan axloq normalari tan olmaydigan so‘zlardan xoli bo‘lgan nutq sof nutq de-yiladi. ba`zi holatlarda nutq sofligiga quyidagilar putur etkazib turadi: a) mahalliy dialekt va shevalarga xos so‘z va so‘z birikmalarining talaffuzi, urg’usi; a) o‘rinsiz qo‘llangan chet so‘z va so‘z birikmalari; b) jargonlar; v) vul`garizmlar; g) nutqda ortiqcha takrorlanadigan parazit so‘zlar; d) kantselyarizmlar. notiq nutqida atamalar va mutaxassislikka oid leksika asosiy o‘rinni egallaydi. ular o‘quvchi bilimining, dunyoqarashining omili hisoblanadi. shuning uchun o‘qituvchi har bir yangi atamani to‘g’ri va yorqin …

4 / 8

b keladi; d) paronimlarni bilish, ulardagi tovush yaqinliklariga e`tibor berish. nutqning mantiqiyligi – nutqda bayon etilgan fikrning qismlari va alohida fikrlarning o‘zaro munosabatliligi mantiqiylik deb yuritiladi. mantiqiy nutqda gaplardagi fikrlar butun nutqdan kelib chiqadigan fikrning qismlari hisoblanadi. ular orasida ziddiyat bo‘lmaydi, mantiqiylik aniqlikka suyanadi. bunda predmet aniqligi ham tushuncha aniqligi ham mavjud. ekstrolingvistik – to‘g’ri mulohaza qilishning normalari va printsiplarini egallashni taqozo etadi. nutqning ifodaliligi – notiq nutqining muhim shartlaridan biri ifodalilikdir. ifodalilik nutqning tinglovchi tomonidan qabul qilinishini ta`minlaydi. irodalari sodda, ammo katta mazmunga ega bo‘lgan nutq tinglovchilik nuqtai nazaridan qaraganda kishilarning nutqlari xilma xildir. hatto bir mavzuga bag‘ishlangan turli kishilarning nutqi turlicha ifodalanishi mumkin. bunday nutqlarning biriga tinglovchi qiziqib qarasa, boshqasiga nisbatan loqayd munosabatda bo‘ladi. nutqni ravon qilishda mavzu va xabarning mantiqi, dalillarning yangiligi, muallifning ta`sir o‘tkazish vositalari, nutqning struktura xususiyatlari muhimdir. o‘xshatish –kabi, singari, day, dek kabi vositalar bilan hosil qilinadi. o‘xshatish nutqning turlari uchun ham muhim. ammo …

5 / 8

q boyligi – notiq nutqining boyligi (rang-barangligi) de-yilganda unda ishlatiladigan til vositalarining ko‘pligi, kam takrorlanganligi, tinglovchiga ko‘rsatgan ta`siri tushuniladi. nutqning o‘rinliligi – bu nutqning fazilatlari ichida eng muhimlaridan biridir. chunki nutqning boshqa fazilatlari barcha uchun, nutq so‘zlanib turgan sharoit uchun o‘rinli bo‘lsagina o‘zini ko‘rsata oladi. norma va maqsadga muvofiqlik – norma kishining xulqini boshqaruvchisi, yo‘naltiruvchisidir. bunday boshqarish juda zarur, ammo yaxshi nutq uchun bu boshqaruvning o‘zi etarli emas. chunki norma nutqning borliqqa, zarur jamiyatga, ongga, kishilar xulqiga munosabatlariga norma aloqador emas, ularni o‘z ichiga olmaydi. nutq odobi – insonning umumiy axloqini belgilovchi asosiy mezondir. o‘rta osiyoda axloqiy tarbiya o‘z an`analariga egadir. axloq haqidagi ibratli, dastlabki fikrlar qadimgi turkiy yodnomalarda, buyuk allomalarning asarlarida va boshqa yozma yodgorliklarda bizgacha etib kelgan. nutq shaxsiy hodisa, nutqni har bir shaxs o‘zi tuzadi. normativlarni tanlash, baholash ham shaxs tomonidan bajariladi. yoqimli va jarangdor ovozga ega bo‘lgan notiq tinglovchilarni ovozining shiradorligi bilan ham asir etadi. bunday …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nutqning aniqligi, mantiqiyligi va sofligi"

ma`ruza: nutqning aniqligi, mantiqiyligi va sofligi. reja 1.aniqlik nutqning asosiy kommunikativ sifati. 2.sinonimiya, omonimiya, paronimiya va aniqlik. 3.nutqning mantiqiyligi. 4.nutqning sofligi va unga putur etkazuvchi unsurlar. tayanch tushunchalar. sinonimiya, omonimiya, diolog, monolog, paronimiya, metafora, metonimiya, leksikografiya, jargon, vul`garizm, kantselyarizm, ekstrolingvistik, semasiologiya, leksikologiya. o‘qituvchining nutq madaniyatining aloqaviy sifatlaridan hisoblangan mantiqlilik, aniqlik va t1`sirchanlik ham, ma`lumki, adabiy til normalariga to‘la amal qilish orqali ta`minlanadi. normaga amal qilmaslik mantiqsizlikni vujudga keltirib qo‘yishi, nutqni buzishi mumkin. masalan, “kunlar isib ketdi, muzlar eridi” gapini olaylik. bu gap bog’lovchisiz qo‘shma gapdir. gramm...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (22,8 КБ). Чтобы скачать "nutqning aniqligi, mantiqiyligi va sofligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nutqning aniqligi, mantiqiyligi… DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram