morfologik uslubiyat

DOC 54.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405682135_56227.doc morfologik uslubiyat morfologik uslubiyat reja: 1. otning uslubiy xususiyatlari. a) ko’plik kategoriyasi uslubiyati. b) kelishik qo’shimchalari uslubiyati v) egalik kategoriyasi uslubiyati. 2. sifatning uslubiy xususiyatlari. 3. son va olmoshlar uslubiyati 4. fe`llar uslubiyati a) mayl shakllarining uslubiy xususiyatlari b) shaxs son qo’shimchalarining uslubiy xususiyatlari. v) bo’lishli-bo’lishsizlik shakllarining uslubiy xususiyatlari ot so;’z turkumining uslubiy xususiyatlari eng avval ularning ko’plik, egalik, kelishik, kelishmaganliklarida ko’rinadi. o’zbek tilida birdan tiniqlik ko’plik ma`nosi morfologik, leksiya va sintaktik yo’llar bilan ifodalaniladi. ba`zi so’zlar morfologik ko’rsatkichlarsiz o’z leksik ma`nosi bilan ko’plik tushunchasini ifodalaydi. xalq, qo’shik, el, jamoa. bu so’zlarda jamlik ma`nosi kuchli. ba`zi so’zlar grammatik jihatdan birlik shaklida bo’ladi. u o’z uyiga ketdi. bolalar o’z uylariga ketdilar: ikkinchi gapdagi o’z so’zi bolalarning ko’pligini anglatadi va logik jihatdan ko’plikda deb qaraladi. bolalar o’zlarining uylariga ketdilar tarzida tushuniladi. hozirgi o’zbek adabiy tilda ko’plik tushunchasi sintaktik yo’l bilan ifodalanadi. bular ko’plik shaklini olgan so’zlar bilan sinonim munosabatga kirishishi mumkin: …

anlari: (yurak, til, jigar, burun) 5. kishi hayvon va jonivorlarning juft organlarini ko’rsatuvchi otlar. (quloq, ko’z, oyoq, qo’l). kelishiklarning o'zaro sinonimik holatda bo’lishi, ko’makchi va boshqa grammatik shakllar bilan teng kelishi belgili yoki belgisiz ishlatilishi kelishiklar ba`zan tushirilib qoldirishi, ba`zan esa tushirib qoldirilishi mumkin emasligi uslubiy qiymatiga ega. navoiy davlat pedagogika instituning «filologiya» fakul`teti to'rtinchi kursining studenti gapi grammatik jixatdan tug’ri shakllangan bo’lsa-da, uslubiy jihatdan to’g’ri emas, -ning qo’shimchasini qo’llashda ortiqchalikka yo’l quyilgan. qaratqich kelishigining hozirgi o’zbek adabiy tilidagi –ning shakli 4 xil ko’rinishga ega: 1. (belgisiz) 2. –ni 3. –ing 4.-n. maktab bog’i. dod, zolimni dastidan. tarixiy mavzuda yozilgan prozaik asarlarda yoki ba`zan hozirgi poetik asarlarda kelishik olmoshlarining 1 shaxs birlik va ko’plik shakillarida qaratkich –im, shaklida ham qo’shiladi: manim peshonamga nelar yozilgan (o.yo). o’zbekiston vatanim manim (a.o). kirish so’z vazifasida keladigan olmoshning 1 shaxs birligida ham –ning –im shaklida ishlatiladi. menimcha-meningcha. ko’makchilar bilan sinonimik munosabatda bo’lmaydi. hozirgi o’zbek …

a nimaga ahamiyat berish jihatidan nozik ma`no farqi bor. tushum kelishigi ba`zi hollarda ko’makchilar bilan sinonimlik munosabatda bo’ladi: - muhabbatini so’zladi - muhabbati haqida so’zladi. hozirgi o’zbek adabiy tilida jo’nalish kelishigi qo’shimchasi - ga bo’lib, u bir qancha fonetik (- ka, -қa, -ғa ) deolektal (-ga, -a, -na ) tarixiy ( -nar, -garu, -karu) variantlarga ega. jo’nalish kelishigi bilan o’rin payt kelishiklari sinonimik munosabatda bo’ladi: - stadionga to’plandik - stadionda to’plandik. chiqish kelishigi bilan sinonimik munosabatda bo’ladi: - mehr-muhabbatdan to’ymaydi inson - mehr muhabbatga to’ymaydi inson. jo’nalish kelishigi narx, qiymat ma`nosini anglatganda, chiqish kelishigi bilan antonimik munosabatda bo’ladi. - bu daftarlarni yuz so’mga oldim. - bu daftarlarni yuz so’mdan oldim. amal, lavozimni bildiruvchi otlar jo’nalish kelishigidagi so’zlarni ham o’rin-payt kelishigidagi so’zlarni ham boshqara oladi: -zavodga derektor -zavodda derektor so’zlarni bunday shaklda qo’llash birikma ma`nosiga ta`sir qilmaydi, ammo shakllar bir-biridan ma`lum jihatlari bilan farqlanadi. agar diqqat markazida shaxsning lavozimini aniqlash tursa, …

ayrim hollarda -ish, -imtir qo’shimchalari bilan sinonim bo’la oladi. ammo –roq predmet belgisini boshqa belgilarga bildiruvchi anatik shakllar bilan ham sinonim bo’la oladi: yaxshiroq-bir oz, yaxshi. grammatik jihatdan 2 xil kategoriyaga mansub bo’lsa ham, ma`no yaqinliklari tufayli birining o’rnida 2-sini ishlatish mumkin. –li fe`l sifat yasaganda digan qo’shimchasi bilan sinonim bo’la oladi. yuqumli kasal, yuqadigan kasal ukishli kitob-o’qiladigan kitob –li qo’shimchasi –dor, -kor va –ba –morfemalari bilan sinonimik vazifada bo’ladi.-ayibli-ayibdor, guvoxli-gunoxkor, quvvatli-baquvvat, ammo har doim ham emas -vijdonli-vijdondor, kuchli-bakuch. -li qo’shimchasi orqali biror belgiga egalikni ko’rsatuvchi so’zlar analitik shakllar bilan almashtirish ham mumkin: mevali-mevasi bor, sepkilli-sepkili bor, sifat yasovchi qo’shimchalarda yana qo’ydagi sinonimik holatlar ko’rish mumkin: sh-n-i-ni-dagi pastki-pastdagi. –q,-q-gan siniq-singan -ma-gan ulama-ulangan -qir-ag’on chopqir-chopag’on -mand-li xunarmand-xunarli -namo-ga uxshash majnunnamo-majnunga uxshaydi -sinon-kabi tuximsimon-tuxum kabi son gap ichida umumiy miqtorda aniqlik, konkrektlik kiritish uchun xizmat qiladi. -bozordan ko’p olma sotib oldim (5 tami, 100 tami, necha kilogramm) –miqdor noma`lum. -bozordan besh kilogramm …

rikma ma`nosiga singib ketadi. hozirgi o’zbek tilida dona sonlar sanoq sonlarga -ma qo’shimchasini qo’shish bilan hosil bo’ladi: 10 ta ruchka, dona, nafar, bosh so’zlari- na qo’shimchasi sinonimdir, ammo nafar, bosh so’zlarini har qanday predmedni anglatuvchi so’zlarga qo’shib bo’lmaydi, chunki nafar so’zi faqat insonlarga nisbatan bosh so’zi esa tuyoqli jonivorga nisbatan qo’llaniladi. -16 nafar yigit, -4 bosh qora mol. bir sonidan katta sonlarning hammasi odatda ko’plik tushunchasini bildiradi. ko’plikni ko’rsatuvchi son tomonidan aniqlangan ot ko’plikning morfologik ko’rsatgichi – lar ni qabul qilmaydi. agar tilda birdan ortiqlikni ko’rsatuvni miqdor ravishlari va sonlar tomonidan aniqlangan ot ko’plik qo’shimchasi bilan ishlatilgan holatlar uchrasa, bu hozirgi o’zbek adabiy tili normasidan ma`lum darajada chekinish deb qaralishi kerak. ammo o’nlar o’n beshlar kabi konstrukciyalar bilan aralashtirmaslik kerak.(garchi bu shartli), ya`ni o’nlar deyish mumkin emas. o’nlar tashabbusi. o’n kishilar tashabbusi. sonlar o’zidan avval aniqlovchi qabul qilmaydi, chunki sonning o’zi gapda aniqlovchi vazifasini o’taydi. ba`zan tilda «katta 4 baxo …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "morfologik uslubiyat"

1405682135_56227.doc morfologik uslubiyat morfologik uslubiyat reja: 1. otning uslubiy xususiyatlari. a) ko’plik kategoriyasi uslubiyati. b) kelishik qo’shimchalari uslubiyati v) egalik kategoriyasi uslubiyati. 2. sifatning uslubiy xususiyatlari. 3. son va olmoshlar uslubiyati 4. fe`llar uslubiyati a) mayl shakllarining uslubiy xususiyatlari b) shaxs son qo’shimchalarining uslubiy xususiyatlari. v) bo’lishli-bo’lishsizlik shakllarining uslubiy xususiyatlari ot so;’z turkumining uslubiy xususiyatlari eng avval ularning ko’plik, egalik, kelishik, kelishmaganliklarida ko’rinadi. o’zbek tilida birdan tiniqlik ko’plik ma`nosi morfologik, leksiya va sintaktik yo’llar bilan ifodalaniladi. ba`zi so’zlar morfologik ko’rsatkichlarsiz o’z leksik ma`nosi bilan ko’plik tushunchasini ifodalaydi. xalq, q...

DOC format, 54.0 KB. To download "morfologik uslubiyat", click the Telegram button on the left.

Tags: morfologik uslubiyat DOC Free download Telegram