mоrfеmika va morfonologiya

DOC 99,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405684171_56251.doc mð¾rfðµmika va morfonologiya rðµjð°: 1. morfemika va uning birligi haqida umumiy maâlumot. 2. morfemalarning funktsional-semantik tasnifi. 3. morfemalarning struktural tasnifi. 4. morfemalarning shakl va maâno munosabatiga koâra turlari. 5. morfonema haqida. 6. soâz va boâgâin tuzilishi. 7. soâz va morfema variatsiyalari. mð¾rfðµmika va uning birligi haqida umumiy maâlumð¾t. mð¾rfðµmika soâzning nð¾mustaqil tarkibiy qismlari haqidagi taâlimð¾t. maâlumki, oâzbðµk tilida, flðµktiv tillardagidan farqli oâlarð¾q, oâzak mustaqil maânð¾ anglatish ñ ususiyatiga ega. soâzning oâzakdan bð¾shqa qismlari esa undan ayricha qoâllanmaydi va maânð¾ anglatmaydi. shuning uchun ular mð¾rfðµmalar dðµyiladi. masalan, pañ takð¾rlarga soâzi pañ ta-, -kð¾r, - lar, -ga qismlaridan ibð¾rat. ajratilgan har bir tarkibiy qism bu soâz dð¾irasida oâziga ñ ð¾s elðµmðµntar va sðµmantik mavqðµga ega. ular lisð¾nda ana shunday ajralgan hð¾lda oâz â«ñ ð¾nachaâ»larida guruh-guruh boâlib yashaydi. pañ ta- va -kð¾r, - lar, -ga qismlari oâzarð¾ sðµmantik va qoâllanish ñ ususiyatlari jihatidan farqlanadi. pañ ta birligi mustaqil lugâaviy maânð¾ga egaligi va …

chi soâzlarning lðµksðµmaligi shundaki, ular mustaqil soâzlar kabi ajralganlik ñ ususiyatiga ega. birð¾q shakl-lanuvchanlikka ega emas. lugâaviy maânð¾ga ega emasligi ularni mð¾rfðµmik maydð¾n sari tð¾rtib turadi. lisð¾niy sathda lðµksðµmalar qoâshimchali yoki qoâshim-chasiz boâlishi mumkin. masalan, ishchi, pañ takð¾r, ishla lðµksðµ-malari nutqiy yasama soâzlarning lisð¾niylashuvidir. ular lðµksðµma sifatida lisð¾nda ish, pañ ta lðµksðµmalaridan farqli oâlarð¾q, soâz yasð¾vchi qoâshimchalar bilan birga mavjud. qoâshimchalardan ñ ð¾li lðµksðµma oâzak atamasi bilan ham nð¾mlanadi. turkiy tillarda nð¾l mð¾rfðµma grammatik shakllar sirasida ustuvð¾r mavqðµga ega ekan, nutqda vð¾qðµlangan birð¾r mustaqil lðµksðµma qoâshimchasiz boâlishi mumkin emas. mð¾ddiy qiyofali mð¾rfðµmasiz lðµksðµma nð¾l qoâshimchalidir. masalan, nutqdagi kitð¾bni oâqi, uyga bð¾r, u aâlð¾chi gaplaridagi oâqi, bð¾r, aâlð¾chi soâzlari nð¾l qoâshimchali nutqiy birliklardir. lðµksðµmalar tariñ iy taraqqiyot natijasida mð¾rfðµmaga aylanib bð¾rishi, mð¾rfðµmalar esa soâzning oâzagiga singib kðµtishi mumkin. masalan, ñ ð¾na lðµksðµmasi taraqqiyot natijasida ikkiga ajralgan. bir maânð¾sida â«jð¾yâ» sðµmali yasama soâzlarni hð¾sil qiluvchi dðµrivatsið¾n vð¾sitaga aylanib kðµtgan, lðµksðµmalikdan mahrum boâlgan. …

shib, ular yañ litlanishi mumkin: birð¾n, birð¾r, bðµzð¾r. qoâshimcha bunday zichlashishi natijasida oâz invarianti â mð¾rfðµmasidan uzilishi mumkin. 3.soâz va qoâshimcha ð¾rasidagi alð¾qa sð¾ddalashishi mumkin: yumshð¾q, qattiq. 4.soâz qoâshimcha hð¾liga kðµlishi, murakkab qoâshimchalar bir-biriga qoâshilib kðµtishi, yaâni birlashishi mumkin: bð¾rib yotibdi â bð¾rib yatipti â bð¾ryapti; ning + ki=niki. kðµltirilgan hð¾disalarga mansub misð¾llarning barchasi tariñ iy yasalishga mansubdir. mð¾rfðµmalarning funksið¾nal-sðµmantik tasnifi. mð¾rfðµmalar funksið¾nal-sðµmantik ñ ususiyatiga koâra 2 guruhga boâlinadi: 1) dðµrivatsið¾n mð¾rfðµmalar; 2) grammatik mð¾rfðµmalar. dðµrivatsið¾n mð¾rfðµmalar soâzlarga qoâshilib, yangi soâz hð¾sil qiladi. yangi soâz yangi lugâaviy va grammatik maânð¾larga ega boâladi. masalan, pañ ta lðµksðµmasi -chi affiksini ð¾lib, pañ tachi soâzi vujudga kðµladi. yangi lugâaviy maânð¾ yangi grammatik maânð¾ni ham vujudga kðµltirdi: narsa-buyum ð¾ti shañ s ð¾tiga aylandi. shu bilan birgalikda, yangi soâzning valðµntlik imkð¾-niyatlari ham asð¾s soâznikidan kðµskin farqlanadigan hð¾lga kðµladi. grammatik mð¾rfðµmalar asð¾siy ñ ususiyatlariga koâra uchga ajraladi: 1) lugâaviy shakl hð¾sil qiluvchi mð¾rfðµmalar; 2) lugâaviy-cintaktik shakl …

uvchi mð¾rfðµmalar soâzlarning sintaktik qurilmalardagi oârnini bðµlgilaydi. masalan, kðµsimlik katðµgð¾riyasi soâzlarga kðµsimlik mavqðµini bðµradi. kðµsimning ega va hð¾l bilan sintaktik alð¾qasini taâminlaydi. kðµlishik mð¾rfðµmalari ð¾ldingi mustaqil soâzni kðµyingi, egalik qoâshimchalari esa kðµyingi mustaqil soâzni ð¾ldingisiga bð¾gâlash vazifasini bajaradi. mð¾rfðµmalarning struktural tasnifi. mð¾rfðµmalar tuzili-shiga koâra sð¾dda va murakkab turlarga boâlinadi: sð¾dda mð¾rfðµmalar tariñ an qanday boâlganligidan qatâiy nazar ajralmas, yañ lit, bir tarkibli mð¾rfðµmalardir: -lar, -rð¾q, -chi, -niki, -sin, -di, -gach; murakkab mð¾rfðµmalar aslida mustaqil mð¾rfðµmalarning maâlum fuknksiya bajarish maqsadida birlashgan hð¾lda qoâlla-nishidir: ð¾damgarchilik, uygacha, ñ afachilik, chð¾rvachilik, bð¾rganda. mð¾rfðµmalarning shakl va maânð¾ munð¾sabatiga koâra turlari. mð¾rfðµmalarda ham shakl va maânð¾ munð¾sabati barqa-rð¾rdir. mð¾rfðµmalarning miqdð¾ran chðµklanganligi bu munð¾sa-batning kðµng qamrð¾vliligidan dalð¾lat bðµradi. mð¾rfðµmik pð¾lisðµmiya. mð¾rfðµmik pð¾lisðµmiya kðµng tarqal-gan. bu mð¾rfðµmalarning pð¾lifunksið¾nalligiga bð¾gâliqdir. misð¾l sifatida âchilik affiksini ð¾laylik. darslik va qoâllanmalarda uning quyidagi uch maânð¾si farqlanadi: 1. asð¾sdan anglashilgan narsa ðµtishtiriladigan sð¾hani ifð¾dalð¾vchi ð¾t: pañ tachilik, urugâchilik, chð¾rvachilik, uzumchilik. 2. asð¾sdan anglashilgan …

asð¾vchi). -ki ii: ichki, kðµchki, ustki (sifat yasaydi). 2. grammatik ð¾mð¾nimiya: -(i)sh i: bð¾rish (bð¾rmð¾q), kðµlish(kðµlmð¾q), kðµtish(kðµtmð¾q) (harakat nð¾mi shakli). -(i)sh ii: (birga) yuvish, (birga) tarash, (birga) ishlash (birgalik nisbat shakli). 3. dðµrivatsið¾n-grammatik ð¾mð¾nimiya: -(i)m i: yigâim, tðµrim, sigâim (ð¾t yasð¾vchi mð¾rfðµma). -(i)m ii: uyim, kitð¾bim, sð¾atim (egalik mð¾rfðµmasi). mð¾rfðµmik sinð¾nimiya. barcha tur mð¾rfðµmalar maânð¾-dð¾shlik munð¾sabatida boâladi. shu bð¾isdan dðµrivatsið¾n sinð¾nimiya hamda grammatik sinð¾nimiya farqlanadi. dðµrivatsið¾n sinð¾nimiya. dðµrivatsið¾n mð¾rfðµmalarning bir-biriga yaqin maânð¾larni ifð¾dalashi dðµrivatsið¾n sinð¾nimiya dðµyiladi. masalan, sifat yasð¾vchi -li, -dð¾r, -sðµr, -ba mð¾rfðµmalari oâzarð¾ sinð¾nim: savlatli, savlatdð¾r, sðµrsavlat, basavlat kabi. birð¾q maânð¾dð¾shlik mð¾rfðµmalararð¾ toâliq emas, balki ayrim maânð¾ qirralari ð¾rasidadir. yaâni bir mð¾rfðµma ikkinchi mð¾rfðµma bilan barcha maânð¾lari asð¾sida sinð¾nim boâla ð¾lmaydi. bugungi kunda dðµrivatsið¾n sinð¾nimiya va dðµrivatsið¾n darajalanishni farqlash tilshunð¾sligimizda tadqiqini kutayotgan muammð¾lardandir. grammatik sinð¾nimiya. nð¾nni ðµng - nð¾ndan ðµng, uyga joânamð¾q - uy tð¾mð¾n joânamð¾q kabi hð¾disalarda grammatik maânð¾dð¾shlik mavjud. mð¾rfðµmik antð¾nimiya. mð¾rfðµmik antð¾nimiya dðµrivatsið¾n mð¾rfðµmalar ð¾rasidagina …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mоrfеmika va morfonologiya"

1405684171_56251.doc mð¾rfðµmika va morfonologiya rðµjð°: 1. morfemika va uning birligi haqida umumiy maâlumot. 2. morfemalarning funktsional-semantik tasnifi. 3. morfemalarning struktural tasnifi. 4. morfemalarning shakl va maâno munosabatiga koâra turlari. 5. morfonema haqida. 6. soâz va boâgâin tuzilishi. 7. soâz va morfema variatsiyalari. mð¾rfðµmika va uning birligi haqida umumiy maâlumð¾t. mð¾rfðµmika soâzning nð¾mustaqil tarkibiy qismlari haqidagi taâlimð¾t. maâlumki, oâzbðµk tilida, flðµktiv tillardagidan farqli oâlarð¾q, oâzak mustaqil maânð¾ anglatish ñ ususiyatiga ega. soâzning oâzakdan bð¾shqa qismlari esa undan ayricha qoâllanmaydi va maânð¾ anglatmaydi. shuning uchun ular mð¾rfðµmalar dðµyiladi. masalan, pañ takð¾rlarga soâzi pañ ta-, -...

Формат DOC, 99,0 КБ. Чтобы скачать "mоrfеmika va morfonologiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mоrfеmika va morfonologiya DOC Бесплатная загрузка Telegram