modal so’zlar

DOC 92.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405681627_56214.doc modal so’zlar modal so’zlar reja: 1. undov so’zlar 2. taqlid so’zlar olmosh ot, sifat, son, ravish o’rnida qo’llanib, ularni ko’rsatishga xizmat qiluvchi va ularning vazifasini bajaruvchi so’z turkumi olmosh deyiladi. olmoshlar narsani, uning belgisi va miqdorini anglatmaydi, balki faqat ularni ko’rsatish, ularga ishora qilish uchun xizmat qiladi.olmosh quyidagi xususiyatlarga ega: 1. olmoshda yasalish yo’q, ya’ni olmosh yasalmaydi. ammo olmoshlardan sanoqli affikslar orqali ot, ravish, fe’l yasalishi mumkin: kamlik, manmanlik, sensiramoq, mensimoq (mensimaslik), shunday. 2. olmoshlar ba’zi so’zlarga qo’shilib, boshqa so’z turkumiga ko’chishi mumkin: qaerda, ozmuncha, o’zboshimcha, manmanlik qilmoq. 3. olmoshlar otlarga xos so’z o’zgartiruvchilar bilan o’zgaradi, ya’ni olmoshlar turlanadi. olmoshlar kelishik affikslarini oladi va ular belgili qo’llanadi. 4. i, iii shaxs kelishik olmoshlari egalik affiksini (qo’shimchasini) olmaydi. unisi, shunisi, qaysisi olmoshlari tarkibida ikkitadan egalik qo’shimchasi mavjud. 5. olmoshlar gapda bajargan vazifasiga ko’ra to’rt xil bo’ladi: a) ot xarakteridagi olmoshlar (ot o’rnida qo’llanuvchi olmoshlar): men, sen, biz, siz, ular, kim, …

i qo’shimchani olgan olmoshlar boshqa turkumga ko’chadi: o’z-o’zicha (ravish), sizsiramoq (fe’l). qo’shma olmoshlar birdan ortiq o’zakning birikishidan hosil bo’ladi: a) olmosh-boshqa turkumdagi so’z: mana bu, mana shu, qay vaqt, ana shu, allaqaysi: b) olmosh-olmosh: har kim, har qanday, har nima, hech kim, hech qaysi. olmoshlar takrorlanib, juftlanib kelganda ko’proq boshqa turkumga-ravishga (o’zidan-o’zi, o’sha-o’sha), fe’lga (sansanlamoq) ko’chadi. boshqa turkumga oid so’zlarning olmoshga ko’chishi pronominalizatsiya deyiladi. masalan, odam, kishi, inson, nafas, ish kabi otlar ba’zi, boshqa, ayrim, tubandagi, quyidagi kabi sifatlar, bir soni olmoshga yaqinlashadi. ko’nglimni so’ragani bir inson topilmadi (hech kim). sizni bir odam chaqiryapti (kimdir). odam ketgisi kelyapti (men). shularni ko’rib, diling yayraydi kishi (men). olmosh turlari olmosh ma’no va grammatik xususiyatlariga ko’ra yetti turga bo’linadi: 1. kishilik olmoshlari: men, sen, u, biz, siz, ular. kishilik olmoshlari egalik affiksini olmaydi. ba’zan iii shaxs kishilik olmoshi otlashib, egalik affiksini olishi mumkin: unisi 10 ga kirdi. 2. o’zlik olmoshi: o’zlik olmoshi egalik …

arlarda nechuk, ne, na so’roq olmoshlari ishlatiladi. so’roq olmoshlari kelishik, egalik affikslari bilan turlana oladi. 5. belgilash-jamlash olmoshlari: har kim, har, har nima, har qanday, har qaysi, har bir; hamma, bari, jami, barcha, butun, yalpi. belgilash olmoshlari gapda ega, to’ldiruvchi, aniqlovchi va hol bo’lib keladi. 6. bo’lishsizlik olmoshlari: hech kim, hech qanday, hech nima, hech qaysi. bu olmoshlar ot, sifat, son kabi so’z turkumlari anglatgan ma’no haqidagi inkorni bildiradi. ma’no jihatdan belgilash olmoshlariga zid. bo’lishsizlik olmoshi ot vazifasida keladi. 7. gumon olmoshlari: allakim, allaqanday, allaqaysi, kimdir, nimadir, allanima, allaqachon, allaqanaqa. gumon olmoshlari predmet, belgi yoki hodisa haqidagi noaniq tasavvurni bildirib, ularga umumiy va taxminli ishora qiladi. gumon olmoshlari ot, sifat xarakterida bo’ladi. belgilash, bo’lishsizlik, gumon olmoshlari sodda yoki qo’shma holda bo’ladi. fe’l ish-harakatni bildirgan so’zlar turkumi fe’l deyiladi. fe’l quyidagi xususiyatlarga ega. fe’l tuslanadi. fe’l turkumidagi so’zlarning shaxs-son qo’shimchalarini olib o’zgarishi tuslanish deyiladi. shaxs-son qo’shimchalari tuslovchi qo’shimchalar deyiladi. tuslanish fe’lning …

hakli-di: yozdik, ko’rdik. b) uzoq o’tgan zamon shakli –gan: yozgandingiz, ko’rgandingiz. v) o’tgan zamon hikoya shakli-(i) b: yozibsiz, ko’ribmiz; yozib edik, ko’rib edik. g) o’tgan zamon davom fe’li-a(r)-edi, (-mas-edi): ko’rinar edi, ko’rinmas edi. 2. hozirgi zamon fe’llari quyidagicha: a) aniq hozirgi zamon shakli -yap-shaxs-son affiksi: -yotir,-yotib; boryapman, borayotirman, borayotibman; -moqda: bormoqda. b) hozirgi- kelasi zamon shakli: kelasi zamon aniq shakli:-a, -y; yozadi; ishlaymiz; kelasi zamon gumon shakli; -(a)r, (-mas); yozarman, yozmasman. 3.kelasi zamon shakllari quyidagicha: a) aniq kelasi zamon shakli -ajak(-yajak): borajakmiz, o’qiyajakmiz; -gu(-g’u,-ku,-qu): kelgum(dir), kelgumiz, kelgusi; b) kelasi zamon maqsad shakli-moqchi: kelmoqchiman, aytmoqchisan; v) kelasi zamon gumon shakli:-r,-ar: o’qirman, boraman. ba’zi hollarda bir zamon shaklining boshqasi o’rnida qo’llanishi uchrab turadi. harakatning qaysi zamonga oidligi esa umumiy holatdan anglashilib turadi. masalan: hozir qorong’ida qayoqqa bordigu, nimayam qildik-kelasi zamon. shundan so’ng bilmadim, qancha vaqt shirin xayollar osmonida qanot qoqib yurdim-hozirgi zamon. bugun kechqurungi poezd bilan jo’nab ketyapmiz-kelasi zamon. fe’llar ma’no va …

ifatida qo’llanadigan) fe’l yo’q. mustaqil fe’llar ko’makchi vazifasida ham qo’llanadi. ko’makchi fe’l bog’lanib kelgan fe’l etakchi fe’l deyiladi: gapirib (etakchi) bermoq (ko’makchi). ko’makchi fe’llar etakchi fe’lga asosan -i (b),-a,-y ravishdosh qo’shimchalari yordamida birikadi. ko’makchi fe’l etakchi fe’lga ravishdosh orqali birikkanda, tuslovchi qo’shimchalar ko’makchi fe’lga qo’shiladi: yozib oldik. etakchi fe’lga ko’makchi fe’l grammatik shaklsiz (qo’shimchasiz) birikishi ham mumkin: yozdi-oldi, aytdi-qo’ydi. boshla ko’makchi fe’li deyarli barcha fe’llar bilan qo’llana oladi. v) fe’l va fe’l bo’lmagan so’zlar bilan qo’llanib, turli ma’nolar ifodalovchi, yordamchi vazifalarda qo’llanuvchi edi, ekan, emish (emas, esa) yordamchi fe’llari to’liqsiz fe’l hisoblanadi. fe’llar o’timli va o’timsiz bo’ladi. o’timli (ob’ektli) fe’llar ish-harakatning biror ob’ektga o’tganligini bildiradi va tushum kelishigidagi so’zni boshqaradi: ber (qalamni), o’rgan (hunarni), yoz (qoidani). o’timsiz (ob’ektsiz) fe’llar bunday xususiyatga ega bo’lmaydi: kul, yugur, qayt. orttirma nisbat qo’shimchalari o’timsiz fe’lni o’timli fe’lga aylantiradi: kuldir, yugurtir, qaytar. fe’l nisbatlari (darajalari). ish-harakatning sub’ekt (bajaruvchi) va ob’ekt (bajarilayotgan narsa)ga munosabati fe’l nisbatlari …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "modal so’zlar"

1405681627_56214.doc modal so’zlar modal so’zlar reja: 1. undov so’zlar 2. taqlid so’zlar olmosh ot, sifat, son, ravish o’rnida qo’llanib, ularni ko’rsatishga xizmat qiluvchi va ularning vazifasini bajaruvchi so’z turkumi olmosh deyiladi. olmoshlar narsani, uning belgisi va miqdorini anglatmaydi, balki faqat ularni ko’rsatish, ularga ishora qilish uchun xizmat qiladi.olmosh quyidagi xususiyatlarga ega: 1. olmoshda yasalish yo’q, ya’ni olmosh yasalmaydi. ammo olmoshlardan sanoqli affikslar orqali ot, ravish, fe’l yasalishi mumkin: kamlik, manmanlik, sensiramoq, mensimoq (mensimaslik), shunday. 2. olmoshlar ba’zi so’zlarga qo’shilib, boshqa so’z turkumiga ko’chishi mumkin: qaerda, ozmuncha, o’zboshimcha, manmanlik qilmoq. 3. olmoshlar otlarga xos so’z o’zgartiruvchilar bilan o’zgaradi, ya’ni...

DOC format, 92.5 KB. To download "modal so’zlar", click the Telegram button on the left.

Tags: modal so’zlar DOC Free download Telegram