"ona tili"

DOC 287 стр. 1,8 МБ Бесплатная загрузка

287 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,8 МБ

Тип файла DOC

Страницы 287

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 287

2 m. hamroev, d. muhamedova, d. shodmonqulova, x. g`ulomova, sh. yo`ldosheva, ona tili o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi oliy o`quv yurtlarining boshlang`ich ta’lim, defektologiya, pedagogika va psixologiya, maktabgacha tarbiya fakultetlari talabalari uchun darslik sifatida tavsiya qilgan filologiya fanlari nomzodi m.a.hamroyev ning umumiy tahriri ostida toshkent - 2007 taqrizchilar: filologiya fanlari nomzodi, professor r. yunusov dots. m.umarova oliy ta’lim jonkuyari, chin inson, marhuma ra’no opa ikromovaning porloq xotirasiqa bag’ishlaymiz. so`z boshi mazkur darslik nizomiy nomidagi tdpu professorlari d.a.muhamedova va d.x.shodmonqulovalar tomonidan tuzilgan “ona tili” dasturi (2006 y.) asosida yozildi. bu darslik oliy o`quv yurtlarining boshlang`ich ta’lim metodikasi, defektologiya, pedagogika-psixologiya, maktabgacha ta’limi kabi nofilologik (ya’ni o`zbek tilini chuqur o`rganishga ixtisoslashmagan) fakultetlar talabalari uchun mo`ljallangan bo`lib, umumiy tilshunoslikdan hamda ona tili fanining barcha bo`limlari bo`yicha shu mutaxassisliklar fan dasturlari hajmida ma’lumot beradi. bu darslikni yozishda «ta’lim haqidagi qonun», “kadrlar tayyorlash milliy dasturi” kabi davlat ahamiyatiga ega bo`lgan hujjatlar va jahon …

2 / 287

netika”, “leksikologiya”, “leksikografiya”, “orfografiya”, “orfoepiya” bo`limlari x.g`ulomova tomonidan, “frazeologiya”, “uslubiyat”, “ishorat qoidalari”, “olmosh”, “modal so`zlar”, “undov so`zlar”, “taqlid so`zlar”, “o`zga gap” bo`limlari m.a.hamroyev tomonidan, “ot”, “sifat”, “son”, “fe’l”, “ravish” bo`limlari d.x.shodmonqulova tomonidan, “yordamchi so`zlar” bo`limi sh.yo`ldosheva tomonidan tomonidan yozildi. tilshunoslik haqida umumiy ma’lumot 1-§. tilshunoslik fani haqida ma’lumot ma’lumki, hozirgi zamon fanlari tizimi quyidagi asosiy yo`nalishlardan tarkib topgan: 1. tabiiy fanlar. 2. texnika fanlari. 3. ijtimoiy-gumanitar fanlar. 4. matematika fanlari.1 tilshunoslik fani kishilar tili haqidagi fan sifatida ijtimoiy-gumanitar fanlar guruhiga kiradi. “tilshunoslik til haqidagi, uning ijtimoiy tabiati, vazifasi, ichki tuzilishi, tasnifi haqidagi; muayyan tillarning ish ko`rish (faoliyat) qonunlari va tarixiy taraqqiyoti haqidagi fan”2. tilshunoslik fani hozirgi zamon fanining barcha asosiy turlari bilan bog`liq. tilshunoslik – ko`p qirrali fan. u fan sifatida umumiy va xususiy, nazariy va amaliy tilshunoslikka ajratiladi. umumiy tilshunoslik barcha tillar bo`yicha to`plangan ma’lumotlarni umumlashtiradi va turli tillarga tatbiq etiladigan nazariyani yaratadi. umumiy tilshunoslikning maqsadi: 1) tilning tabiatini, …

3 / 287

§. til ijtimoiy hodisadir til kishilarning o`zaro muloqotga kirishuvi va fikr almashuviga bo`lgan ehtiyoj natijasida paydo bo`lgan ijtimoiy hodisadir. til paydo bo`lgandan keyin (bu, olimlarning taxminicha, ibtidoiy jamoa tuzumi davrida yuz bergan) jamiyat tez rivojlana boshlagan. til jamiyat uchun, uning a’zolari bo`lmish insonlar uchun xizmat qiladi, shuning uchun til ijtimoiy hodisa hisoblanadi, ya’ni til yakka odamga emas, balki butun jamiyatga daxldor bo`lib, shu jamiyat a’zolari yordamida shakllantirilib, rivojlanib boradi. shu tufayli ham tilning taqdiri jamiyatning taqdiri bilan chambarchas bog`liq. til bo`lmasa, jamiyatning bo`lishi mumkin emas, ya’ni til odamlarni jamiyat sifatida jipslashtirib turuvchi buyuk ne’matdir. jamiyatsiz tilning mavjud bo`lshi mumkin emas. jamiyat a’zolari ham tilning yashashi, rivojlanishiga o`z hissalarini qo`shadi. shu munosabat bilan o`tgan asrning 80-90-yillaridagi o`zbek tilining ahvolini eslash o`rinlidir. bu davrda o`zbek tilining faoliyat ko`rsatish doirasi juda torayib, uning yo`q bo`lib ketish xavfi paydo bo`ldi. ana shunda jamiyatimizning ilg`or vakillari ona tilimizni himoya qilib, uning taqdiri uchun qayg`urib, amaliy …

4 / 287

iy ensiklopediyasi davlat ilmiy nashriyoti. –t.: 2002, 107-bet. ma’lumki, inson tili tovush tilidir. har bir tilning o`z tovushlar tizimi mavjud. tovushlar so`zlarni, iboralarni, grammatik shakl va ko`rsatkichlarni shakllantiradi. tovushlardan iborat bo`lgan so`z va iboralar yig`indisi tilning lug`at boyligini tashkil qiladi. lug`at boyligidagi so`z va iboralar fikrni ifodalovchi gap uchun qurilish materiali bo`lib xizmat qiladi. gap, uni qurish qonun-qoidalarini tilning grammatik qurilishi belgilaydi. demak, tilning tarkibiy qismlari sanalmish tovushlar tizimi, lug`at boyligi, grammatik qurilishi o`zaro chambarchas bog`langan bo`lib, biri ikkinchisining bo`lishini talab qiladi. har bir konkret til o`zining ana shu uzvlari bilan bir butun tizimni, sistemani, til tizimini tashkil etadi. 4-§. til – taraqqiy qilib, o`zgarib boruvchi hodisa til to`xtovsiz ravishda o`zgarib turuvchi, taraqqiy etib boruvchi ijtimoiy hodisadir. til taraqqiyoti jamiyat taraqqiyoti bilan bevosita bog`liq. tilning taraqqiyoti birinchi navbatda uning lug`at boyligida o`z aksini topadi. kishilar hayotidagi o`zgarishlar, ilm-fan va madaniyatning taraqqiyoti leksikani boyitib boradi. tilning tovushlar tizimi va grammatik qurilishi …

5 / 287

y berdi. tilning leksikasi ichki imkoniyatlar bilan yangi yasalgan so`zlar va boshqa tillardan qabul qilingan so`zlar hisobiga boyib borishi ko`zga tashlanmoqda. kishilar ijtimoiy-iqtisodiy hayotidagi, xalq xo`jaligidagi, madaniyat, fan-texnika sohasidagi ko`pgina o`zgarishlar yangi tushunchalarni, yangicha munosabatlarni keltirib chiqardi. bularning hammasi o`zbek tili leksikasining ko`pgina yangi so`zlar hisobiga hamda boshqa tillardan o`zlashtirilgan so`zlar hisobiga boyishiga sabab bo`ldi. masalan: broker, diler, makler, kompyuter, menejer, fermer, biznes va h. ayrim o`zbekcha so`zlarning ma’nosida o`zgarishlar ro`y berib, ular boshqa ma’nolarda qo`llana boshladi. masalan: ishbilarmon va tadbirkor so`zlari ilgari sifat turkumiga mansub bo`lib, belgi ifodalagan bo`lsa, hozirgi paytda bu so`zlar ot turkumiga o`tdi va shaxs ma’nosini ifodalaydigan bo`ldi. bu jarayonlarning barchasi o`zbek tili lug`at boyligini yangi pog`onaga ko`tardi. o`zbek tilining fonetik tizimida, grammatik qurilishida ham ma’lum o`zgarishlar sodir bo`ldi. jumladan, fonetik tizimda, o`zlashma so`zlarda o`zbek tiliga xos bo`lmagan bo`g`inning yangi turlari (so`z boshida va so`z oxirida ikki yoki undan ortiq undoshning qator kelishi) paydo bo`ldi: sport, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 287 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О ""ona tili""

2 m. hamroev, d. muhamedova, d. shodmonqulova, x. g`ulomova, sh. yo`ldosheva, ona tili o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi oliy o`quv yurtlarining boshlang`ich ta’lim, defektologiya, pedagogika va psixologiya, maktabgacha tarbiya fakultetlari talabalari uchun darslik sifatida tavsiya qilgan filologiya fanlari nomzodi m.a.hamroyev ning umumiy tahriri ostida toshkent - 2007 taqrizchilar: filologiya fanlari nomzodi, professor r. yunusov dots. m.umarova oliy ta’lim jonkuyari, chin inson, marhuma ra’no opa ikromovaning porloq xotirasiqa bag’ishlaymiz. so`z boshi mazkur darslik nizomiy nomidagi tdpu professorlari d.a.muhamedova va d.x.shodmonqulovalar tomonidan tuzilgan “ona tili” dasturi (2006 y.) asosida yozildi. bu darslik oliy o`quv yurtlarining boshlang`ich ta’lim...

Этот файл содержит 287 стр. в формате DOC (1,8 МБ). Чтобы скачать ""ona tili"", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: "ona tili" DOC 287 стр. Бесплатная загрузка Telegram