morfologiya bo'limi. grammatik shakl va uning turlari

DOC 43,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405682404_56233.doc morfologiya bo'limi. grammatik shakl va uning turlari reja: 1. morfologiyaning tilshunoslik bo'limlari bilan aloqasi. 2. grammatik va leksik ma'no. 3. grammatik shakl turlari. 4. grammatik shakl tuzilishi. grammatika (grek. gramma) â«harf oâqish va yozish san'atiâ», atamasi tilning morfologik va sintaktik qurilishi va bu qurilishni oârganadigan tilshunoslik boâlimi ma'nolarida qoâllaniladi. birinchi ma'nosi ob'ektni, ikkinchi ma'nosi esa tilshunoslik boâlimini bildiradi. grammatika tilshunoslik boâlimi sifatida soâz shakllari va kategoriyalari, soâzlarni leksik-grammatik guruhlarga (lgg larga) tasniflash tamoyillari, gap va uning kategoriyalari, gapning tuâzilish turlari kabi masalalarni oârganadi. koârinadiki, grammatika til tuzilishining ikki sathi - morfologik va sintaktik sathini oârganish bilan shugâullanadi. shuning uchun ham u tilshunoslikning morfologiya va sintaksis boâlimlarini oâz ichiga oladi. morfologiya boâlimida soâz shakllari va kategoriyalari, soâz shakllarini tasniflash tamoyillari haqida, sintaksisda esa soâz shakllarinnng gap tarkibida oâzaro birikish yoâllari, gap va uning kategoriyalari, gapning tuzilish tiplari haqida bahs yuritiladi. soâz shakllarida morfologik va sintaktik ma'nolarning uygâunligi koârinadi. morfologiya grek. …

lyutinativ tillarda leksema, asosan soâzning asos qismiga teng keladi. masalan, ishining, ishni, ishga, ishdan, ishda soâz shakllari uchun umumiy boâlgan qism âishâ leksemaga teng keladi. soâzning grammatik ma'no ifodalovchi grammatik morfemalar sistemasi grammatik paradigma hisoblanadi. masalan, kitobim, kitobing, kitobi otlarning egalik paradigmasi sanaladi. paradigmaning muayyan bir a'zosi soâz shakli hisoblanadi. paradigma a'zolari oâz ichida oâzaro zidlik munosabatida boâladi. ana shu munosabat u yoki bu paradigma a'zosini toâgri tavsiflash va uning sistemadagi qiymatini toâgri belgilash imkonini beradi. masalan, qalam soâzining birlik shaklda ekanligini otlarning son paradigmasidagi qalamlar shakliga qarab belgilaymiz. yoki shu soâzning bosh kelishikda ekanligini otlarning kelishik paradigmasidagi qalamning, qalamni kabi shakllarga qarab anglaymiz. bundan koârinadiki, har bir paradigma asosini oâzi tashkil etgan a'zolari oârtasidagi zidlanishlar tashkil etadi. zidlanishlar paradigma a'zolarining yashash va rivojlanish asosidir. har bir zidlanishda umumiylik-xususiylik dialektikasi namoyon boâladi. zidlanuvchi a'zolar birlashtiruvchi va farqlovchi semalar majmuasidan iborat boâladi. birlashtiruvchi sema zidlanuvchi a'zolarni ma'lum sinfga birlashtirish uchun xizmat …

aradigmaning har bir a'zosi shu soâzning shakli sanaladi. demaq soâz shakl (morfologik soâz) ikki va undan ortiq morfemaning sintagmatik munosabatidan tashkil topgan butunlik [m+m] gapga tayyor qolda olib kiriluvchi funktsional birlikdir. hatto bir morfemadek tuyulgan kitob, qalam kabi soâzlar ham morfemik jiqatdan ikki morfemadan tashkil topgan butunlik sanaladi: [kitob + m] m qis-mi - bosh kelishik birlikni ifodalovchi nol shakldir. morfologik soâz morfemalarning sintagmatik munosabatidan tashkil topar ekan, demak, soâzning qurilish birligi morfema varianti sanaladi. shuning uchun morfologiyada morfema va uning varianti tushunchasi markaziy oârinni egallaydi. tilning eng kichik ma'noli birligi morfemadir. morfema ijtimoiy-ruhiy mohiyat boâlib, bevosita kuzatishda â nutk jarayonida bir nechta variantlar orqali namoyon boâladi. morfemaning nutq tarkibida bir necha koârinishlarda namoyon boâlishi allomorflar yoki morfemaning variantlari sanaladi. masalan, qishlogâimizga soâz shakli hozirgi oâzbek tili nuqtai nazaridan uch allomorfning (tarixiy jihatdan toârt allomorf: qish +logâ+ imiz + ga) sintagmatik munosabatidan tashkil topgan butunlikdir: qishlogâ + imiz + ga. …

iylik dialektikasi namoyon boâladi. grammatik maânosi bu leksik morfemaning ma'lum umumiylikka (predmet, harakat, belgi, miqdor va boshq.) mansub ekanligini koârsatsa, leksik ma'nosi shu umumiylik tarkibidagi qaysi narsaning nomi ekanligini bildiradi. masalan, qalam leksik morfemasi predmetlikni bildirish bilan birga, predmetlik sinfiga mansub boâlgan, qoâl bilan yozish uchun moâljallangan oâquv quroli nomini ham bildiradi. morfologiyada morfologik ma'no, morfologik shakl va morfologik kategoriya tushunchalari katta ahamiyatga ega. ular oâzaro bogâlikda boâlgan, bir-birini taqozo etuvchi tushunchalardir. grammatik ma'no leksik ma'nodan farqli ravishda borliqdagi narsa va hodisalarning umumlashgan ma'nolarini va ular oârtasidagi munosabatni bildiradi. masalan daraxt soâzi â«boâydor, tanadan, shoxlanuvchi koâp yillik oâsimlikâ» leksik ma'nosidan tashqari predmetlik ma'nosiga ham ega. bunday ma'noga faqat daraxtlargina emas, balki kim yoki nima soârogi-ga javob boâluvchi jami jonli - jonsiz narsa va qodisalar }ham ega boâladi. ana shu umumiy ma'no ham grammatik ma'no sanaladi. bu ma'no leksema ma'nosi bilan bevosita aloqador va borliqdagi umumiy narsa va hodisalarning inikosidir. bu …

or, makon, zamon kabi va gap hamda soâz birikmasi tarkibidagi soâz shakllarining aloqasini bildiruvchi sintaktik ma'nolarga boâlinadi. grammatik ma'no muayyan moddiy vositalar yordamida ifodalanadi. ma'lum grammatik ma'noni ifodalovchi moddiy vositalar grammatik shakl hisoblanadi. masalan, kelishik shakli. aslida grammatik shakl deganda ma'lum grammatik ma'noning moddiy tomoni tushuniladi. shunday ekan, grammatik shakl grammatik kategoriyami tashkil etgan qismlarning bir tomoni â shakliy tomonini ifodalaydi. demaq grammatik kategoriya grammatik shakllarning munosabatidan tashkil topgan umumiylik desak mantiqan toâgâri boâlmaydi. chunki grammatik kategoriya tarkibiga kirgan har bir qism ham, oâz navbatida, shakl ya mazmun munosabatidan tashkil topgan yaxlitlik sanaladi. ana shuni hisobga olgan holda, grammatik kategoriya tarkibiy qismlari uchun grammema a.tamasidan foydalanamiz. grammema grammatik shakl va grammatik ma'no munosabatidan tashkil topgan grammatik kategoriyaning tarkibiy qismi sanaladi. bu vaqtda grammatik kategoriya grammemalarga boâlinadi. grammemalar farqlanish (dinstiktiv) jihatdan kuchli va kuchsiz turlarga boâlinadi. kuchsiz farqlash xususiyatiga ega boâlgan grammemalar doimo moddiy ifodalanishi shart emas. masalan, otlarning son zidligida …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"morfologiya bo'limi. grammatik shakl va uning turlari" haqida

1405682404_56233.doc morfologiya bo'limi. grammatik shakl va uning turlari reja: 1. morfologiyaning tilshunoslik bo'limlari bilan aloqasi. 2. grammatik va leksik ma'no. 3. grammatik shakl turlari. 4. grammatik shakl tuzilishi. grammatika (grek. gramma) â«harf oâqish va yozish san'atiâ», atamasi tilning morfologik va sintaktik qurilishi va bu qurilishni oârganadigan tilshunoslik boâlimi ma'nolarida qoâllaniladi. birinchi ma'nosi ob'ektni, ikkinchi ma'nosi esa tilshunoslik boâlimini bildiradi. grammatika tilshunoslik boâlimi sifatida soâz shakllari va kategoriyalari, soâzlarni leksik-grammatik guruhlarga (lgg larga) tasniflash tamoyillari, gap va uning kategoriyalari, gapning tuâzilish turlari kabi masalalarni oârganadi. koârinadiki, grammatika til tuzilishining ikki sa...

DOC format, 43,5 KB. "morfologiya bo'limi. grammatik shakl va uning turlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: morfologiya bo'limi. grammatik … DOC Bepul yuklash Telegram