leksemalar (leksosememalar) orasidagi semanтik munosabaтlar

DOC 128,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405665004_56122.doc leksemalar (leksosememalar) orasidagi semanтik munosabaтlar leksemalar (leksosememalar) orasidagi semanтik munosabaтlar reja: 1. leksemalarda (leksosememalarda) sinonimik munosabat (leksosinonimlar) 2. leksemalarda (leksosememalarda) antonimik (oppozitiv) munosabat (leksoantonimlar) 3. leksemalar (leksosememalar) orasidagi assosiativ semantik munosabatlar 4. leksemalarni (leksosememalarni) semantic guruhlash haqida leksemalar (leksosememalar) orasidagi semanтik munosabaтlar leksemalar (leksosememalar) o‘zaro sinonimik, antonimik (oppozitiv) va boshqa tur semantik munosabatlarda bo‘ladi. leksemalarda (leksosememalarda) sinonimik munosabat (leksosinonimlar) ideografik semalari teng, bir yoki bir necha jihati o‘zaro farqli leksemalar (leksosememalar) leksik sinonimlar (leksosinonimlar) deyiladi (yunoncha synonimos - (birgalikda nomlash(). masalan, yalqov-, dangasa- leksemalari hozirgi adabiy o‘zbek tilida ayni bir ideografik semalar yig‘imiga ega, ayni bir leksik ma'noni ((mehnat qilishni yoqtirmaydigan() anglatadi va ayrim belgi-xususiyati bilan farqlanib turadi, shunga ko‘ra bu leksemalar o‘zaro sinonim deyiladi. leksosinonimlik kamida ikkita leksema (leksosemema) orasida vujudga keladi va tom ma'noda leksik paradigmaga teng bo‘ladi: 1) sinonimlarning leksik ma'nosi (ideografik semalari) teng bo‘lgani sababli ularni tanlab ishlatish mumkin, 2) shu xususiyatiga ko‘ra sinonimlar muntazam …

l taraqqiyotiga bog‘liq holda o‘zgarishi mumkin: ayrim sinonim iste'moldan chiqib, uyadan ham chiqib ketadi, uyaga yangi sinonim qo‘shiladi. leksik birliklar o‘zaro sinonim bo‘lishi uchun ular umumiylikka ham, farqli belgiga ham ega bo‘lishi lozim: leksik ma'no tarkibidagi ideografik semalari teng bo‘ladi; farqlanish odatda biror ideografik semaning ma'no qirrasida, baho semasida, nutq ko‘rinishiga birkitilish belgisida voqe bo‘ladi. sinonimlar o‘zaro yuqorida sanalgan har uch jihati bilan yoki ikki jihati bilan, hatto bir jihati bilan farq qilishi mumkin. sinonimlarga bunday uch jihatdan yondashib beriladigan tavsif - ularni uchga tasniflash emas, balki sinonimlarni har xil nuqtayi nazardan baholash; shunga ko‘ra bunday tavsiflar bir-birini inkor qilmaydi. agar ikki leksema (leksosemema) har jihatdan teng bo‘lsa, o‘zaro farq-lovchi belgiga ega bo‘lmasa, leksik dubletlar deyiladi (bu hodisani absolut sinonimiya deb nomlash ham mavjud). leksik dubletlar odatda terminlarda uchraydi: ayni bir tushunchani anglatish uchun bir necha leksema ishlatiladi: affiks - qo‘shimcha kabi. bunday debletlardan biri asli ortiqcha deyiladi. agar bunday …

u leksemalar boshqa-boshqa leksik ma'noni anglatadi: "chaqqon"lik "epchil"lik emas, epchil kishi chaqqon bo‘lishi ham, bo‘lmasligi ham mumkin. demak, bular – har xil leksik ma'noni anglatuvchi leksemalar: chaqqon leksemasi oyoq-qo‘li yengil iborasi anglatadigan ma'noni, epchil leksemasi esa ishning ko‘zini biladigan iborasi anglatadigan ma'noni bildiradi. ora- va o‘rta- leksemalari ham bosh leksik ma'nosida o‘zaro sinonim emas: ora- 1 - (ikki nuqtani ajratib turuvchi oraliq (masofa, vaqt)( o‘rta- 1 - (ikki nuqtani ajratib turuvchi oraliqning qoq yarmidagi nuqta (masofa, vaqt)(. shunga ko‘ra oraga qil ham sig‘maydi deyiladi-yu, lekin o‘rtaga qil ham sig‘maydi deyish xato. bu yerdagi farq bir leksik ma'no doirasidagi farq bo‘lmay, ayrim-ayrim ma'nolar mavjud. shu sababli ikki o‘rtadagi uzun masofa mening ko‘zlarimning nuri-la to‘lgan (hamid olimjon) deb ishlatish to‘g‘ri bo‘lmagan: o‘rta- leksemasi oldidan ikki- miqdor sifatlovchisini ishlatib bo‘lmaydi, (o‘rta( uzun yoki qisqa bo‘lmaydi; bu matnda asli ora- leksemasini ishlatish lozim edi. 3- §. sinonimlar o‘zaro baho semasi bilan farqlansa, baholovchi sinonimlar …

lar o‘zaro nutq uslublariga birkitilish belgisi bilan farq-lansa, uslubiy sinonimlar deyiladi. masalan, yuz-, bet-, aft-, bashara-, chehra- sinonimlaridan yuz- leksemasining ishlatilishi nutq uslublari bo‘yicha chegaralanmagan, bet-, aft-, bashara- leksemalari asosan so‘zlashuv nutqida, cheh-ra- leksemasi esa asosan badiiy nutqda ishlatiladi. uslubiy sinonimlar quyidagicha voqe bo‘ladi: 1) umumnutq leksemasi (nutqning barcha ko‘rinishlarida ishlatilaveradigan leksema) bilan badiiy nutq leksemasi orasida: nur- – umumnutq leksemasi, yog‘du- – badiiy nutq leksemasi, peshana- – umumnutq leksemasi, manglay- – badiiy nutq leksemasi, xat- - umumnutq leksemasi, maktub- – badiiy nutq leksemasi kabi; 2) umumnutq leksemasi bilan rasmiy nutq leksemasi orasida: tuga- - tamom bo‘l-, qatnash- - ishtirok et- kabi; 3) umumnutq leksemasi bilan so‘zlashuv nutqi leksemasi orasida: yana- – tag‘in-, boshqa- – bo‘lak-, almash- - alish- kabi; 4) so‘zlashuv nutqi leksemasi bilan badiiy nutq leksemasi orasida: aft- – chehra-, bo‘lak- – o‘zga- kabi. 5- §. yuqorida sinonimlarga uch jihatdan yondashildi. 1) leksik ma'no qirrasi jihatidan, 2) baho …

xususiyatlari tasvirlanadi. sinonimik munosabat: 1) bir tilning o‘z leksemalari orasida bo‘ladi. bu – har bir tilning o‘z ichki taraqqiyoti bilan yuzaga keladigan holat. masalan, gapir-, so‘zla-; yanch-, tuy- kabi sinonimlar o‘zbek tilining o‘z imkoniyati asosida yuzaga kelgan; 2) o‘z leksema bilan o‘lashma leksema orasida bo‘ladi. masalan, oz-, kam-; barcha-, hamma-; toza-, pok-; yolg‘on-, soxta- (o‘zbekcha – tojikcha); ayirma-, farq-, tafovut-; bo‘lak-, qism-; kishi-, inson-, odam-; uyushma-, ittifoq- (o‘zbekcha – arabcha) kabi; 3) o‘zlashma leksemalar orasida ham voqe bo‘ladi. masalan, analiz-, tahlil- (yunoncha – arabcha), maktub-, noma- (arabcha – tojikcha); rasm-, odat- (arabcha – arabcha) kabi. demak, sinonimik munosabat avvalo o‘zbek tili lug‘at boyligidagi o‘z qatlam leksemalari orasida voqe bo‘ladi. shu bilan birga, boshqa tildan leksema o‘zlashtirish oqibatida ham sinonimik munosabat yuzaga kelishi mumkin. sinonimik uyadagi leksemalar tuzilishiga ko‘ra turlicha bo‘lishi mumkin. sinonimik munosabat: 1) tub leksemalar orasida bo‘ladi: bop-, mos-; yoq-, tomon-; o‘rin-, joy- (ayrim leksik ma'nolarida) kabi; 2) tub …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "leksemalar (leksosememalar) orasidagi semanтik munosabaтlar"

1405665004_56122.doc leksemalar (leksosememalar) orasidagi semanтik munosabaтlar leksemalar (leksosememalar) orasidagi semanтik munosabaтlar reja: 1. leksemalarda (leksosememalarda) sinonimik munosabat (leksosinonimlar) 2. leksemalarda (leksosememalarda) antonimik (oppozitiv) munosabat (leksoantonimlar) 3. leksemalar (leksosememalar) orasidagi assosiativ semantik munosabatlar 4. leksemalarni (leksosememalarni) semantic guruhlash haqida leksemalar (leksosememalar) orasidagi semanтik munosabaтlar leksemalar (leksosememalar) o‘zaro sinonimik, antonimik (oppozitiv) va boshqa tur semantik munosabatlarda bo‘ladi. leksemalarda (leksosememalarda) sinonimik munosabat (leksosinonimlar) ideografik semalari teng, bir yoki bir necha jihati o‘zaro farqli leksemalar (leksosememalar) leksik sinonimlar (le...

Формат DOC, 128,0 КБ. Чтобы скачать "leksemalar (leksosememalar) orasidagi semanтik munosabaтlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: leksemalar (leksosememalar) ora… DOC Бесплатная загрузка Telegram