leksikologiya, leksikografiya haqida tushuncha

DOC 85,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405665815_56142.doc leksikologiya, leksikografiya haqida tushuncha reja: 1. leksikologiya oârganish predmeti, vazifalari. 2. leksik sath. leksik maâno va uning lison, nutqqa munosabati. 3. leksema lisoniy tizimdagi oârni. 4. soâz va uning nutqiy birlik yekanligi. 5. leksemaning tayyorligi. leksikologiya (ot. grek. lexikos coâzga oid va logos - taâlimot) tilning lugâat tarkibini, leksikasini oârganuvchi tilshunoslik boâlimidir. leksikologiyaning oârganish manbai til boâlsa, uning oârganish predmeti til lugâat tarkibining quyidagi aspektlaridir: a) tilning asosiy birligi sifatidagi soâz muammosi, leksik birliklar tiplari: b) til lugâat tarkibi strukturasi: v) lugâaviy birliklarning qoâllanilishi: g) lugâat tarkibining boyishi va taraqqiyoti: d)leksik birliklarning tildan tashqaridagi borliq bilan oâzaro munosabati: coâz umumlingvistik muammo boâlib, shu boisdan umumiy soâz nazariyasi doirasida ham oârganiladi. leksik birliklar doirasiga nafaqat alohida soâzlar (tugal shakllangan birliklar), balki soâzga teng barqaror birliklar, murakkab, tarkibli soâzlar ham kiritiladi. lekin soâzlar asosiy lugâaviy birliklar sanaladi. shakl va mazmun birligidan iborat soâzlar lisoniy birlik sifatida uch yoânalishida oârganiladi: a)struktur jihatdan …

hasi muayyanlashtiriladi. shuningdek, leksemaning turli nutqiy variantlari - fonetik, morfologik, leksik-semantik variantlari tadqiq qilinadi. lugâaviy birliklarning semantik tahlilida, ular (lugâaviy birliklar) leksik semantika - semasiologiya tadqiq manbaiga aylanadi. bunda soâzning tushuncha (signifikat) va borliqdagi atalmish (denotot)ga munosabati oârganiladi. semasiologiya soâzlarning semantik tiplarini bir maânolilik va koâp maânolilik, umumiy va xususiy, mavhum va muayyan, keng va tor (giperonim va giponim), bosh va hosila, toâgâri va koâchma maânolari tadqiq qilinadi. bunda asosiy eâtibor koâp maânoli soâzlarning semantik strukturasiga, soâz maânolari tiplari va ularni ajratish mezonlariga, soâz maânolarining oâzgarishi va taraqqiyoti, soâzning maânosini yoâqotishi va grammatik formantga aylanishi-desemantizatsiya hodisasiga qaratiladi. funktsional yondashuvda soâz lisonning nutqda reallashuvi jarayonidagi roli, shuningdek, boshqa lisoniy sathlar birliklari voqelanishiga, ular umumiy maânolarining parchalanishiga qoâshgan â«hissasiâ» tekshiriladi. masalan, odamcha soâzshaklida odam leksemasi -cha qoâshimchasining â«kichraytirish-kamsitishâ» maânosini qizcha soâzidagi â«kichraytirish-erkalashâ» maânosidan farqlagan, morfologik sath birligi boâlgan -ga morfemasining â«kichraytirishâ» ugmsini parchalab, uning bir parchasini ikkinchi parchasidan ajratgan. leksikologiya leksikani til …

izimini tashkil qiladi va umumlashtirish yuqoriga qarab, boâlish quyiga qarab davom etaveradi. uni chizmada quyidagicha berish mumkin: buni a.tsalkalamanidze oâz tadqiqotida quyidagicha umumlashtirgan. (89-betdagi chizma) soâzlarning guruhlari (tizimi) hajm koâlam jihatidan farqlanishi mumkin. eng kichik lugâaviy guruhlar soâzlarning shakliga (omonim), mazmuniy zidligicha (antonimlar), teng maânolilikka (sinonimlar) asoslanadi. leksikologiya nisbatan yirikroq tizim boâlgan leksik-semantik maydonlarni ham oârganadi. masalan, â«shaxsâ» leksik-semantik maydoni shaxsni atovchi barcha lugâaviy birliklarni qamrab oladi. tilning lugâaviy tarkibi bir xil emas. soâzlar turli asoslarga koâra koâplab kategoriyalarga ajratiladi. masalan, qoâllanish darajasiga koâra umumiy isteâmol va chegaralangan (yoki xususiy) leksika, qoâllanish davriga koâra eskirgan soâzlar, zamonaviy soâzlar va neologizmlar, qoâllanish doirasiga koâra dialektizmlar, professionalizmlar, jargonlar kabi turlarga boâlinadi. leksikologiya til lugâat tarkibining boyishini oârganganda uning 3 tipini ajratadi. bulardan 2 tasi (yangi soâz yasash, soâzni yangi maânoda qoâllash) ichki boyish imkoniyati boâlsa, bittasi tashqi (soâz oâzlashtirish)imkoniyatdir. lugâaviy birliklarning borliqqa munosabatini oârganish leksikologiyaning muhim aspektlaridan biri sanaladi. bunda ularning kishilar …

viy holatini, ularning taraqqiyotini tekshiradi. qiyosiy leksikologiya qarindosh va qarindosh boâlmagan tillarning leksik birliklarini taqqoslash bilan shugâullanadi. masalan, qalqimoq soâzi oâzbek tilida narsalarning yuzaga chiqishini ifodalaydi va uning turk tilidagi varianti maânosi (â«kishining oârnidan turishiâ» ) farqlanadi (saat kachda kalkiyursunuz? - qachon uyqudan turasiz?) yoki qarindosh boâlmagan oâzbek va rus tillaridagi yabloko (meva) va olma (meva va daraxt) leksemalarining lisoniy qiymatlari har xildir. amaliy leksikologiya leksikografiya (lugâatchilik), tarjima, lingvo-pedagogika va nutq madaniyatini oâz ichiga oladi. ularning har biri leksikologik nazariyani boyitadi. masalan, tarjima qiyosiy leksikologiya uchun qimmatli materiallar beradi. nazariy leksikologiya leksikada lisoniy va nutqiy jihatlarni farqlab, ularning tizimiy munosabatlarini tadqiq qiladi. leksikologiya oâz oârganish predmeti tadqiqida umumlingvistik tadqiq usullari - distributiv (soâzning chegarasini belgilash, morfologik strukturasini aniqlash), substitutsiya (soâzlar maânoviy xususiyatlarini tahlil etish), komponent tahlil (leksema va soâzlar maânoviy tarkibini aniqlash), transformatsion va statistik metodlaridan foydalanadi. lyeksyema va soâz. sistem yondashuvda leksik sath birligi tilshunoslikda emik sath-lisoniy sath birliklaridan …

y tizimda tutgan oârni masalasidagi murakkab va chigal muammolardan biri leksemaning til struktur birligi boâla olish-olmasligidir. koâplab tilshunoslar tilning struktur birliklarini sanar ekanlar, fonema, morfema va konstruktsiya bilan cheklanib, leksemani tilning alohida qurilish birligi sifatida tan olmaydilar va uni morfemaning bir koârinishi sifatida qaraydilar. oâzbek tilshunosligida leksikani tizim sifatida tadqiq etish natijalarini umumlashtiruvchi oâquv qoâllanmasida (h.neâmatov, r.rasulov. oâzbek tilining sistem leksikologiyasi asoslari) ham leksema â«jamiyat aâzolari uchun tayyor, umumiy, majburiy boâlgan, shakl va mazmunning barqaror birikuvidan tashkil topgan voqelikdagi narsa, belgi, xususiyat va munosabatlarni shakllantiruvchi, nutq va lugâatda grammatik morfemalarni oâziga biriktira oladigan morfema turiâ» tarzida morfemaning bir koârinishi sifatida taâriflanadi. leksemani morfema orqali taâriflash, oâz-oâzidan, lisoniy qurilishda uning alohida, mustaqil oârni yoâqligiga ishora qiladi. holbuki, leksema koâp hollarda, jumladan, v.v.vinogradov tomonidan taâkidlanganidek, leksika va grammatikaning asosiy birligi sifatida qaraladi. agar leksemaga shunday yondashilsa, tilning asosiy yarusi-leksik sath ham oâz mustaqilligidan mahrum boâlib, morfologik sathning tarkibiy qismi mavqeida boâla oladi, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "leksikologiya, leksikografiya haqida tushuncha"

1405665815_56142.doc leksikologiya, leksikografiya haqida tushuncha reja: 1. leksikologiya oârganish predmeti, vazifalari. 2. leksik sath. leksik maâno va uning lison, nutqqa munosabati. 3. leksema lisoniy tizimdagi oârni. 4. soâz va uning nutqiy birlik yekanligi. 5. leksemaning tayyorligi. leksikologiya (ot. grek. lexikos coâzga oid va logos - taâlimot) tilning lugâat tarkibini, leksikasini oârganuvchi tilshunoslik boâlimidir. leksikologiyaning oârganish manbai til boâlsa, uning oârganish predmeti til lugâat tarkibining quyidagi aspektlaridir: a) tilning asosiy birligi sifatidagi soâz muammosi, leksik birliklar tiplari: b) til lugâat tarkibi strukturasi: v) lugâaviy birliklarning qoâllanilishi: g) lugâat tarkibining boyishi va taraqqiyoti: d)leksik birl...

Формат DOC, 85,0 КБ. Чтобы скачать "leksikologiya, leksikografiya haqida tushuncha", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: leksikologiya, leksikografiya h… DOC Бесплатная загрузка Telegram