hol

DOC 55.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405658394_56055.doc hol hol reja: 1. holning gap qurilishidagi o’rni 2. holning ma‘noviy turlari haqida 3. hollarning tuzilishига кo’ра turlari 4. holning ifodalanishi holning gap qurilishidagi o’rni. hol ega kabi gap kesimidagi kesimlik shakillari - pm ning ma‘noviy xususiyatlarini muayyanlashtiruvchi, oydinlashtiruvchi bo’lak, ya‘ni gap kengaytiruvchisi sanaladi. quyidagi gaplarni qiyoslaylik: 1.jamshid ishladi. 2.jamshid kecha ishladi. 3.jamshid ertaga ishlaydi. keltirilgan gaplardagi ishladi va ishlaydi so’zshakllari gap kesimi vazifalarida kelgan bo’lib, boshqa bo’laklar ana shu markaziy bo’lakning muayyanlashtiruvchilaridir. jamshid leksemasi har uchala gapda ham kesimdagi pm ning shaxs-son, kecha, ertaga so’zlari esa payt ma‘nolarini muayyanlashtirgan. ega va gap markazidagi shaxs-son ma‘nolari kabi, hol va kesimlik kategoriyasi (pm) voqelanishidagi zamon ma‘nolari ham bir-biriga muvofiqlashgan. aniqrog’i, kesimlikda o’tgan zamon ma‘nosi voqelanganda hol hozirgi yoki kelasi zamon ma‘nosida bo’lmaydi. demak, ma‘lum bo’ladiki, gap qurilishida gap markazidagi kesimlik kategoriyasi ma‘nosi bilan uzviy bog’langan gap kengaytiruvchisi payt holidir. payt holi kesimga bog’lanar ekan, undagi lug’aviy qism ma‘nosi bilan emas, …

yo’qoladi. 1.men bugun talabaman. sen kecha talaba eding. demak, bugun, kecha so’zlari gap kengaytiruvchilari bo’lganligi sababli va gap markazidagi pm ga tortilganligi, bog’langanligi sababli so’z birikmasidagi nome‘yoriylik gap tarkibida barham topadi. o’rin hollari ham so’z kengaytiruvchisi emas, balki gap kengaytiruvchisi ekanligi bunday vazifada keluvchi so’zlarni gapda va gapdan tashqarida sb hosil qilish uchun ot leksemalarga tobelab ko’rish asosida amin bo’lish mumkin. qiyoslang: 1.qishloqda muallim, zavodda ishchi. 2.halim shaharda o’qituvchi, g’afur zavodda ishchi. ko’rinadiki, birinchi guruh birikuvlar g’ayrime‘yoriy, ikkinchi guruh birikuvchilar esa o’zbek nutqiga xos me‘yoriy qurilma ekanligi hech kimda shubha uyg’otmaydi. demak, o’rin hollari payt hollari kabi gap kengaytiruvchilaridir. endi holning boshqa turlariga diqqat qilamiz: 1.ilgari ikkalamiz birga talaba edik. 2.bu payt sen kabi o’qituvchiman. 3.shu boisdan dadam ishchi edi. birinchi gapda birga so’zi ravish, ikkinchi gapda sen kabi o’xshatish, uchinchi gapdagi shu boisdan so’z shakli sabab hollaridir. ular gap kengaytiruvchilarimi yoki so’z kengaytiruvchilari ekanligini aniqlash uchun birikuvlarni gap tarkibidan …

vqega ega bo’ladi? hol gapning mutlaq konstruktiv uzvi emas. chunki holsiz ham gap tashkil topaveradi. demak, hol kesimdan quyi mavqeni egallaydi. ko’pincha holning gap tarkibiga kiritilishi pm ma‘nolari bilan zich bog’lanmaydi. shu boisdan hol egadan ham quyi mavqeni egallaydi. chunki nutqiy gaplarda kesim orqali egani tiklash holni tiklashdan ancha o’ng’aydir. ifodalanmagan holni tiklash qiyin. ammo shuni takidlash lozimki, ba‘zan kesimning w si maqomida o’rin, payt, sabab, maqsad va boshqa ma‘noli aktantlar bilan kuchli aloqada bo’ladigan leksemalar yuzaga chiqqanda, gapning yuza qolipida hol egadan ko’ra zarurroq foliyatga ega bo’ladi. masalan, yurish fe‘llari (bormoq, kelmoq, yetmoq, ketmoq) kesim vazifasida kelganda gapda o’rin hollarining ishtirok etishi zaruriyati kuchayadi: uyga bordi. shahardan keldi. maktabga ketdi. manzilga yetdi. bu albatda, kesimlik kategoriyasi birikuvchanligi bilan emas, balki kesim vazifasida kelayotgan fe‘lning ma‘noviy xususiyatlari bilan belgilanadi. demak, holning gap qurilishidagi zaruriy bo’lak darajasiga ko’tarilishi kesimdagi w ning muayyanlashish ehtiyoji bilan belgilanadi. hol gapning konstruktiv bo’laklari sifatidagi kesim …

il qayta-qayta o’qidi) farqlash qiyin. chunki hol va so’zlararo munosabatlar nutq sharoiti, voqea-hodisaning tabiatiga va so’zlovchining maqsadiga mos ravishda turlicha tovlanishi mumkin. hollarning tuzilish turlari. lisoniy sintaktik qolipning asosiy xususiyatlaridan biri shuki, uni to’ldiruvchi nutqiy birliklar bir uzv huquqiga ega har qanday katta-kichiklikda bo’lishi mumkin. holning bir so’z bilan ifodalanishi: 1.tog’am shaharga meni ham olib bordi. 2.shalola shoshilib jo’nadi. 3.qiz bilan salomlashib suhbatlashdi. holning so’z birikmasi bilan ifodalanishi: 1.tog’am notanish shaharga meni ham olib bordi.2.shalola favqulodda shoshilib jo’nadi. 3.qiz bilan do’stlarcha salomlashib suhbatlashdi. demak, bir so’z shakl bilan ifodalangan hol sodda hol va kengaygan (birikma holidagi) birikma bilan ifodalangan hol murakkab hol deyiladi. holning ifodalanishi. hol barcha mustaqil so’z turkumlari bilan ifodalanadi. fe‘l: shalola shoshilib gapirdi. ot: uydan chiqarib ketdi. sifat: u yaxshi o’qiydi. son: bir keldi, bir ketdi. olmosh: bunda ari keltiradi bol. taqlid: u piq-piq kuldi. ravish: ish kech tugadi holning kesimga bog’lanish usullari bitishuv va boshqaruvdir. bitishuv …

kesimning bog’lanishida birikuvchi unsurlarda bog’lanish omillari munosabati ikki xil kombinatsiyali bo’ladi: [shmj-mshj] va [mjsh-mshj]. bu hol va kesim birikuvida lsqlardan biri [wmsh-wpm] va ikkinchisi [w-wpm] ekanligini ko’rsatadi. adabiyotlar: 1. ne‘matov h. va b. o’zbek tili struktural sintaksisi. -t.: universitet, 2000. 2. mengliev b. o’zbek tilining struktur sintaksisi –qarshi., 2003. 3. g’ulomov a., asqarova m. hozirgi o’zbek adabiy tili. sintaksis. -t.: 1989. 4. o’zbek tili grammatikasi. ii tom. sintaksis. - t.: fan, 1975. - 548 b. 5. www.ziyonet.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hol"

1405658394_56055.doc hol hol reja: 1. holning gap qurilishidagi o’rni 2. holning ma‘noviy turlari haqida 3. hollarning tuzilishига кo’ра turlari 4. holning ifodalanishi holning gap qurilishidagi o’rni. hol ega kabi gap kesimidagi kesimlik shakillari - pm ning ma‘noviy xususiyatlarini muayyanlashtiruvchi, oydinlashtiruvchi bo’lak, ya‘ni gap kengaytiruvchisi sanaladi. quyidagi gaplarni qiyoslaylik: 1.jamshid ishladi. 2.jamshid kecha ishladi. 3.jamshid ertaga ishlaydi. keltirilgan gaplardagi ishladi va ishlaydi so’zshakllari gap kesimi vazifalarida kelgan bo’lib, boshqa bo’laklar ana shu markaziy bo’lakning muayyanlashtiruvchilaridir. jamshid leksemasi har uchala gapda ham kesimdagi pm ning shaxs-son, kecha, ertaga so’zlari esa payt ma‘nolarini muayyanlashtirgan. ega va gap markazidagi shaxs-...

DOC format, 55.0 KB. To download "hol", click the Telegram button on the left.

Tags: hol DOC Free download Telegram

hol

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "hol"

Similar files