grammatika

DOC 154,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405657228_56029.doc mavzu: grammatika grammatika reja: 1. grammatika 2. morfologiya 3. yordamchi sozlar 4. sintaksis 5. gap bo’laklari grammatika grammatika ( yunoncha o’qish va yozish haqidagi bilim ) tilshunoslikning bir bo’limi bo’lib , nutqda so’zlarning o’zgarishi, o’zaro birikib gap hosil qilishi haqidagi bilimdir. tilning grammatik vositalari: 1.affiksatsiya olimlar fikricha tillarda ebg ko’p tarqalgan vositadir.ma’no anglatuvchi affaikslarni ikki turga ajratamiz. shakl yasovchi affiksal morfemalarning keyingi turi fleksiya deyiladi. 2.ohang o’z ichiga tilda grammatik ma’noni ifodalash uchun xizmat qiladigan melodika bilan urg’uni qamrab oladi, lekin melodika va urg’uning roli hamma tillarda bir xil emas. 3.melodika deganda ton balandligining o’zgarishi tushuniladi. u asosan hitoy-tibet tillarida katta ahamiyatga egadir. hitoy tilida to’rtta ton mavjud bo’lib so’zning ma’nosi shu tonlardan qaysi biri ishlatilayotganligiga ko’ra o’zgaradi.masalan, da so’zi nutqda talaffuz qilinishiga ko’ra ot, sifat, fe’l va ravish bo’lib kelishi mumkin. 4.takror (reduplikatsiya) deganda grammatik ma’noni ifodalash maqsadlarida so’z yoki uning biror qismini ikki marta qaytarish tushuniladi. takrorlar …

нас; biz – bizni – bizga; grammatika tilning ichki qurilishi haqidagi bo’lim hisoblanib, ikki qismdan iborat: morfologiya va sintaksis. morfologiya morfologiya grammatikaning bir qismi bo’lib, so’z turkumlari, so’zning grammatik shakli, grammatik ma’no, morfologik kategoriya ( tushuncha)larni o’rganuvchi bo’lim. morfologiya so’zni grammatik birlik sifatida tekshiradi. so’z grammatik birlik sifatida grammatik ma’nosi va grammatik shakliga ega bo’ladi. grammatik ma’no so’zning u yoki bu turkumga mansubligini ko’rsatuvchi, so’zning ma’lum bir grammatik shakl orqali ifodalanadigan ma’nosi grammatik ma’no hisoblanadi; qalam, suv, tosh, olma, bog’,uy so’zlari bir grammatik ma’noga mansub so’zlar hisoblanadi. grammatik forma ( shakl) yoki so’z formasi so’zning ma’lum bir grammatik ma’no ifodalovchi shakli so’zning grammatik formasi (shakli) deyiladi. grammatik ma’noni ifodalovchi morfema grammatik ( morfologik) ko’rsatkich ham deyiladi. masalan, ko’plikning grammatik ko’rsatkichi-lar; bosh kelishik va bo’lishlilik ko’rsatkichi yo’q (nol ko’rsatkichli). grammatik shakl (so’z formasi) ning uch xil turi mavjud: 1. affikslar (qo’shimchalar): uyni, uydan, uyga; o’qiyapman, o’qiyapsan, o’qiyapti. affikslar yordamida yasaluvchi forma …

on 4. olmosh 5. fe’l 6. ravish ii.yordamchi so’zlar turkumi 7. ko’makchi. 8. bog’lovchi. 9. yuklama bulardan tashqari alohida so’zlar turkumi ham mavjud: modal so’zlar, undov so’zlar, taqlid so’zlar. bu so’z turkumlari o’ziga xos jihatlari bilan yuqoridagi so’z turkumlaridan ajralib turadi. ot narsa-buyum, mavhumlik ma’nosini bildiruvchi so’zlar ot deyiladi. ot quyidagi xususiyatlarga ega. 1. ot turkumi son, egalik, kelishik kabi grammatik kategoriyalarga, turli ma’no hamda vazifa uchun xizmat qiluvchi vazifaviy shakllarga (funksional forma), shuningdek o’ziga xos yasalish tizimiga ega. 2. ot, sifat, son, olmosh, fe’l va ravish (barcha mustaqil so’zlar) bilan birika oladi. 3. ot barcha gap bo’laklari vazifasida kela oladi (ega, kesim, ikkinchi darajali bo’laklar, undalma). otlarda son tushunchasi otlarda son tushunchasi birlik va ko’plik orqali namoyon bo’ladi. ko’plikning grammatik ko’rsatkichi:-lar; birlik esa nol ko’rsatkichli formadir (shakldir). otlarda ko’plik 3 xil usulda ifodalanadi: a) morfologik usul:-lar orqali: bolalar; b) leksik usul: bir qancha do’kon, bir to’da bola; v) semantik …

sh, til, burun. 4. donalab sanalmaydigan otlarga -lar qo’shilsa, shu predmetning turi, navi, xili anglashiladi: unlar, yog’lar, suvlar. 5. ma’lum kasb-hunar, fan, shu kasb-hunarga, fanga oid sohani bildiruvchi otlar ko’plik shaklida qo’llanmaydi: o’qituvchilik, dehqonchilik, olimlik, matematika, ximiya, tilshunoslik. quyidagi hollarda otlar doimo birlik shaklida bo’ladi: 1. izohlovchi-izohlanmish munosabatidagi birinchi so’z: qiz bola, oshpaz kampir, injener qodirov. 2. sifatlovchi son bilan ifodalansa, har ikki qism ham birlikda bo’ladi: beshta kitob, o’ntacha sayyoh, uchala bola, bir-ikkita gap, besh kun. otlar nutqda har doim birlik yoki ko’plik shaklida bo’ladi. o’zbek tilida otning son shakli (birlik va ko’plik) sintaktik munosabat bildirmaydi. egalik tushunchasi birlik ko’plik 1. -(i)m: -(i)miz axloqim, axloqimiz 2 -(i)ng -(i)ngiz axloqing, axloqingiz 3 -i (si) -i axloqi, axloqlari singlisi, birisi so’zlarida ikkita egalik qo’shimchasi mavjud. egalik affikslaridan ii shaxs ko’plik shakli bir necha ko’rinishga ega: kitobingiz, kitobinglar, kitoblaring. egalik affiksining iii shaxs formasi birlik va ko’plik uchun umumiydir. i va ii …

va bu ma’nolarni ifodalovchi formalar tizimi kelishik tushunchasini hosil qiladi. ot turkumidagi so’zning kelishik qo’shimchalarini olib o’zgarishi turlanish deyiladi. kelishik qo’shimchalari turlovchi qo’shimcha hisoblanadi. kelishiklar quyidagicha: 1. bosh kelishik: kim? nima? qaer? 2. qaratqich kelishigi: kimning? nimaning? qaerning? 3. tushum kelishigi: kimni? nimani? qaerni? 4. jo’nalish kelishigi: kimga? nimaga? qaerga? 5. o’rin-payt kelishigi: kimda? nimada? qaerda? 6. chiqish kelishigi: kimdan? nimadan? qaerdan? kelishik qo’shimchalari olmoshlar, harakat nomi, jamlovchi songa ham qo’shilishi mumkin. otlashgan so’zlar ( otlashgan sifat, otlashgan sifatdosh) hamda olmoshlar ham kelishik qo’shimchalarini qabul qiladi. otning vazifaviy shakllari otning vazifaviy shakllari quyidagilar: 1)kichraytirish shakli; -cha, -choq (-chak); 2) erkalash shakli: -jon, -xon, -oy. 3) hurmat shakli: -lar. hurmat ma’nosini ifodalash uchun -lar dan oldin egalik qo’shimchalarining bo’lishi shart: dadamlar. 4) qarashlilik shakli: -niki; 5) o’rin belgisi shakli: -dagi; 6) chegara shakli: -gacha (-kacha, -qacha); 7) o’xshatish shakli: -dek (-day). otlarning ma’no turlari otlar ma’no jihatdan quyidagi turlarga bo’linadi: 1. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "grammatika"

1405657228_56029.doc mavzu: grammatika grammatika reja: 1. grammatika 2. morfologiya 3. yordamchi sozlar 4. sintaksis 5. gap bo’laklari grammatika grammatika ( yunoncha o’qish va yozish haqidagi bilim ) tilshunoslikning bir bo’limi bo’lib , nutqda so’zlarning o’zgarishi, o’zaro birikib gap hosil qilishi haqidagi bilimdir. tilning grammatik vositalari: 1.affiksatsiya olimlar fikricha tillarda ebg ko’p tarqalgan vositadir.ma’no anglatuvchi affaikslarni ikki turga ajratamiz. shakl yasovchi affiksal morfemalarning keyingi turi fleksiya deyiladi. 2.ohang o’z ichiga tilda grammatik ma’noni ifodalash uchun xizmat qiladigan melodika bilan urg’uni qamrab oladi, lekin melodika va urg’uning roli hamma tillarda bir xil emas. 3.melodika deganda ton balandligining o’zgarishi tushuniladi. u asosan hitoy-...

Формат DOC, 154,5 КБ. Чтобы скачать "grammatika", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: grammatika DOC Бесплатная загрузка Telegram