gap

DOC 74,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405605651_55999.doc gap gap reja: 1. nutqiy gapning belgilari. 2. gapning shakllanishida leksik omil. 3. gapning shakllanishida morfologik omil. 4. gapning shakllantirishda ohangning roli. 5. gap lsq si va uning tiklanish 6. lisoniy gapdagi nosintaktik hodisalar. 7. sodda gapning tarkibiy qismlari. 8. grammatik shakllangan gaplarning minimal va maksimal lisoniy sintaktik qoliplari. nutqiy gapning belgilari. tildan foydalanish fikrni shakllantirish va bayon qilishdan iboratdir. bu esa gap orqali amalga oshar ekan, demak, til yaxlit vujud sifatida sintaksisda namoyon bo’ladi. gap - kishilarning bir-biriga fikr, axborot uzatish uchun ishlatadigan asosiy birlik bo’lib, fikr ifodalashning eng oddiy va tipik ko’rinishidir. gap so’zlovchi uchun fikr ifodalash va axborot uzatish, tenglovchi uchun axborot qabul qilish vositasi sanaladi. kishi ongida fikr tushunchalar asosida tiklanadi. bu fikr nutqda gap sifatida yuzaga chiqadi. fikr tushunchalardan tashkil topganligi kabi gap ham tushunchalarning formasi sanalgan so’z va so’z birikmalardan tuziladi. gapning tashkil etuvchilari so’z birikmalaridir. tilning asosiy vazifasi odamlarning bir-birlarini tushunishlari va …

y mahsul - fikr - axborotdir. uchinchi jihat esa so’zlovchining voqelikka munosabati - hissiy holatidir. bu uch jihat tildagi triada (uchlik)ni - sintaktika, semantika va pragmatika birligini tashkil etadi. ma‘lum bo’ladiki, gap kommunikativ birlik sifatida o’zida fikriy (semantik) va hissiy (pragmatik) kommunikatsiyani tashiydi. bu barcha gaplar mutlaq ham fikriy, ham hissiy kommunikatsiyaning birligidan iboratdir degan xulosaga olib kelmasligi lozim. chunki ayrim gaplarda hissiy munosabat sezilarsiz bo’lsa, ayrimlarida sof hissiy kommunikatsiyagina mavjud bo’ladi (oh! voy!). his-tuyg’ularni ifodalashda tildan boshqa vositalar (musiqa, raqs, imo-ishora) mavjudligi ham hissiy kommunitsiyaning nisbiy mustaqilligini ko’rsatadi. gap, avvalo, sintaktik tugallangan qurilma ekanligi bilan xarakterlanadi. bu u orqali ifodalanayotgan fikrning nisbatan tugallanganligi bilan belgilanadi. sintaktik tugallanganlik gapning kesimlik ko’rsatkichlari bilan shakllanganligi va tugal ohangga egaligidir. gap kesimga ega bo’lmasdan tugal fikr ifoda eta olmaydi. masalan, chiroyli kitob birikuvida so’zlovchi nazarda tutgan axborot yuzaga chiqmagan, chunki uning kitob haqida nima demoqchiligi ham aytilmagan. shu bois mazkur qurilma fikrni ifodalaydigan …

holdadir, ya‘ni lug’aviy birlik kesimlik shaklida bo’lishining o’zi uni gap sifatida qarashga asos bo’la olmaydi. masalan, aytdim deganing nimasi? gapidagi aytdim so’z shakli kesimlik ko’rsatkichlari bilan shakllangan atov birligidir. lekin u kesimlik o’rni bilan ta‘mnlanmaganligi bois ushbu qurshovda gap maqomiga ega emas. kesimlik shaklidagi so’z gap bo’lishi uchun kesimlik maqomiga ega bo’lishi kerak. sintaktik tugallanganlik kesimlik shakli va o’rni bilan belgilanar ekan, bunda tilning yaxlit vujudligi yana bir karra yaqqol namoyon bo’ladi. til sathlardan iborat. til yahlit vujud ekan, bu sathlar gapning asosiy vazifasi bo’lgan axborot uzatish va qabul qilish jarayonida butunlik sifatida ishtirk etish lozim. buni biz gapda ko’ramiz. gapning sintaktik tugalligi uchun, dastavval, ma‘lum bir mustaqil so’z va kesimlik shakli talab etiladi. o’qidim birligi o’qi leksemasi va -dim kesimlik shakli birikuvidan iborat. demak, bunda tilning tarkibiy uzvlari - leksik va morfologik sathlarining birlikdagi harakati ko’zga tashlanadi. gap, avvalo, leksik va morfrlogik sathlar birligidir. aytilganidek, gap uchun bu ikki …

unchalari munosabati ustuvor masalalardan bir sifatida qaraladi. gap bo’laklari turli mustaqil so’z turkumlari bilan ifodalanaveradi. biroq har bir gap bo’lagi uchun ma‘lum bir so’z turkumi ko’proq xoslangan bo’ladi - semantik va grammatik xossalari bilan ma‘lum bir gap bo’lagi vazifasiga mos so’zlar bor. masalan, «kesim vazifasida kelish uchun ko’proq fe‘l xoslangan»(i.i. meshchaninov.) ega, to’ldiruvchi vazifasiga, asosan, ot va ot vazifasidagi so’zlar keladi. bu so’z turkumlarining umumiy ma‘noviy tabiati va grammatik xususiyatlari bilan belgilanadi. masalan, ot turkumi ko’proq tobe bo’lak (ega, to’ldiruvchi, aniqlovchi) vazifasida kelganligi bois tobelvchi vosita bo’lgan kelishik qo’shimchalari faqat otga, kesim vazifasida ko’proq fe‘l kelganligi bois kesimlik shakllari faqat unga xosdek tasavvur uyg’otadi. bu turkumlarning qaysidir vazifaga ko’proq xoslanganligi bilan belgilanadigan «aldamchi» tasavvurlardir. aytilganlar asosida shunday pirovard xulosaga kelish mumkin: har bir so’z turkumi muayyan gap bo’lagi vazifasiga ko’proq hoslangan bo’lsa-da, bu vazifada boshqa turkum so’zlari ham kelaverganligi kabi, ma‘lum vazifaga xoslanganlik uni nutqda boshqa mavqe egallashdan mahrum qilmaydi. …

lishiklari ravishdagi qo’shimchalari kabi gapda asosiy sintaktik vazifa - kesimni shakllantirishga ixtisoslashgan shakldir. vositasiz to’ldiruvchi vazifasidagina kelish tushum kelishigi shakli uchun qanchalik qat‘iy va xususiy bo’lsa, «kelay», «o’qituvchiman» kabi nutqiy birliklaridagi morfologik shakllar uchun kesimni shakllantirish shunchalik qat‘iy va xususiydir. kesimlik shaklining boshqa morfologik shakllardan farqi uning bir necha ichki kategoriyalarning qorishishidan hosil bo’ladigan murakkab tabiatga egaligidir. aniqrog’i, kesimlik kategoriyasi kesim vazifasini birgalikda qaror toptiruvchi - shaxs-son, zamon, tasdiq-inkor, mayl kategoriyalari sintezidan iboratdir. o’qidim gapida kesimlik shakli maxsus ko’rsatkichlarga ega bo’lsa, bu yer shahar gapida u nol shakllidir. zero, bu gapda ham iii shaxs, hozirgi zamon, tasdiq, aniqlik mayli ma‘nolari anglashilib turibdi. morfologik shakllardan faqat aloqa-munosabat (sintaktik) shakllargina gap qurilishiga daxldor bo’lib, ulardan faqat kesimlik kategoriyasi gap mohiyatiga tegishlidir. chunki, kesimlik kategoriyasiz gap shakllanishi mumkin emas. gap mohiyati «atov birligi+kesimlik qo’shimchalari» tarzidadir. aloqa-munosabatning boshqa shakllari (kelishik, egalik) esa gap tarkibidagi so’zlarni bog’lash uchungina xizmat qilib, sb mohiyatini tashkil etishda ishtirok …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "gap"

1405605651_55999.doc gap gap reja: 1. nutqiy gapning belgilari. 2. gapning shakllanishida leksik omil. 3. gapning shakllanishida morfologik omil. 4. gapning shakllantirishda ohangning roli. 5. gap lsq si va uning tiklanish 6. lisoniy gapdagi nosintaktik hodisalar. 7. sodda gapning tarkibiy qismlari. 8. grammatik shakllangan gaplarning minimal va maksimal lisoniy sintaktik qoliplari. nutqiy gapning belgilari. tildan foydalanish fikrni shakllantirish va bayon qilishdan iboratdir. bu esa gap orqali amalga oshar ekan, demak, til yaxlit vujud sifatida sintaksisda namoyon bo’ladi. gap - kishilarning bir-biriga fikr, axborot uzatish uchun ishlatadigan asosiy birlik bo’lib, fikr ifodalashning eng oddiy va tipik ko’rinishidir. gap so’zlovchi uchun fikr ifodalash va axborot uzatish, tenglovchi uchun...

Формат DOC, 74,0 КБ. Чтобы скачать "gap", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: gap DOC Бесплатная загрузка Telegram