frazemalar тizimi

DOC 110,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405605319_55991.doc f r a z e m a l a r т i 3 i m i frazemalar тizimi reja: 1. frazemalarning ifoda jihaтi 2. frazemalarning grammatik qurilishi 3. allofrazemalar 4. frazemalarda ifoda jihatiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabatlar 1 §. frazema til qurilishining lug‘at bosqichiga mansub ikkinchi lisoniy birlik bo‘lib, bittadan ortiq leksemaning o‘zaro semantiksintaktik birlashuvi bilan tarkib topgan bo‘ladi, shunga ko‘ra segment birlik deyiladi; sintaktik tuzilishi jihatidan birikma-ga, gapshaklga teng bo‘lib, odatda nominativ va signifikativ vazifa bajaradi, lekin leksemadan ifoda jihati bilan-gina emas, mazmun jihati bilan ham farq qiladi. adabiyotlarda ushbu til birligi frazeologizm, frazeologik birlik kabi terminlar bilan ataladi; leksema, morfema terminlariga monand ravishda frazema deb atalishi ma'qul. frazemalar o‘rganiladigan sohani esa frazemika deb nomladik (adabiyotlarda frazeologiya termini ishlatiladi). frazema lisoniy birlik sifatida miyaning til xotirasi qismida mavjud ramzga teng; frazemadan foydalanishda ana shu ramzdan nusxa olinadi. frazema lisoniy birlik sifatida qismga teng bo‘ladi; ma'lum grammatik belgixususiyatlar qo‘shilgandan …

‘z(i)ni leksemashakli tarkibida qatnashadigan ko‘z leksemasi, tushum kelishigi ko‘rsatkichi mansub; sonlovchi, nisbatlovchi ham zaruriy qism sifatida qatnashadi, lekin qaysi sonlovchi, nisbatlovchining ishlatilishi nutq bosqichida aniqlashadi. shuni hisobga olib bu leksemashakl tarkibini ko‘z ( (s) ( (n) ( ni tarzida yozib ko‘rsatish mumkin. тuzilishi jihatidan birikmaga teng ushbu frazemaning ikkinchi a'zosi och leksemasi bilan ifodalangan. bu frazemaga bir butun holda bo‘lishlibo‘lishsizlik, mayl, zamon, shaxsson ko‘rsatkichi nutqda qo‘shiladi. frazemadan tashqari nutqda xuddi shunday birikma ham tuzib ishlatiladi. nutqning o‘zida tuziladigan bunday birikma erkin birikma deyiladi va bunday birikmaga zid holda frazema turg‘un birikma (turg‘un bog‘lanma) deyiladi. тurg‘un bog‘lanma keng tushuncha bo‘lib, to‘g‘ri ma'noli va ko‘chma ma'noli turg‘un bog‘lanmalarga ajratiladi; ko‘chma ma'noli turg‘un bog‘lanmalar frazema deyiladi. тo‘g‘ri ma'noli turg‘un bog‘lanma deb tarkibli terminlarga (olmoshlab ekish kabi), takror qolipi asosida tuziladigan birliklarga (kuchiga kuch qo‘shiladi, husniga husn qo‘shib turibdi, kundan kunga kabi) aytiladi. frazemalarning grammatik qurilishi 3 §. frazemalarda hozirgi o‘zbek tilidagi sintaktik bog‘lanishlarning …

o‘qidim (abdulla qahhor). demak, birikmaga teng qurilishli ayrim frazemalar lisoniy birlik sifatida qismga teng bo‘lib, biror sintaktik bo‘lak vazifasida kela oladigan darajada grammatik shakllanganidan keyin butunga, birikmashaklga aylanadi. 2. birikmaga teng qurilishli ayrim frazemalar lisoniy birlik sifatidayoq birikmashaklga teng bo‘ladi. masalan, katta ko‘cha frazemasi asli "sifatlovchi x sifatlanmish" qolipida tuzilgan birikmaga teng, lekin bu frazema faqat birlik, bosh kelishik shaklida-gina ishlatiladi, bunday grammatik tabiat ushbu frazemaga lisoniy birlik sifatida mansub: chidasang - shu, chidamasang - katta ko‘cha! (oybek) kabi. xuddi shunday tuzilishli erkin birikma esa katta ko‘chani, katta ko‘chalarga kabi ot birikmaga xos turli grammatik shakllarda ishlatilaveradi. anamana deguncha, kampir shaftoli yeguncha frazemasi ham shu shaklida-gina ishlatiladi. demak, birikmaga teng qurilishli ayrim frazemalarga bir butun holda tashqi grammatik shakllanish lisoniy birlik sifatida xos bo‘lib, shu jihati bilan bunday frazema erkin birikmadan farqlanadi. 2. frazemalarning bir qismi sintaktik qurilishi jihatidan gapshaklga teng bo‘lib, tarkibida ega bo‘lak mavjud bo‘ladi: bosh(i) shishdi kabi …

hining mavqei bo‘lishlibo‘lish-sizlik, mayl, zamon shakli yasovchilarining mavqeidan keskin farq qiladi (asli gapshaklga teng qurilishli erkin bog‘lanmalarda ham shunday); frazemani tuslovchining o‘zi asosida gapshaklga teng deyish to‘g‘ri bo‘lmaydi; bo‘lishlibo‘lishsizlik, mayl, zamon shakli yasovchilari qo‘shilganidan keyin-gina gapshakl yuzaga keladi. demak, sintaktik qurilishi gapshaklga teng frazema ham asli qism holatida bo‘ladi, to‘liq grammatik shakllanganidan keyin-gina butunga teng bo‘ladi. 4. тarkibida ega bo‘lagi bor ayrim frazemalar lisoniy birlik sifatida to‘liq grammatik shakllangan birikmaga teng bo‘ladi. masalan, tomdan tarasha tushganday frazemasi asli "o‘rin hollovchisi x ega x kesim" qolipida tuzilgan gapshaklga teng, lekin bu frazema faqat bir shaklda - gan ( day shakl yasovchilari qo‘shilgan holda ishlatiladi. ushbu frazema asli gapshaklga teng tuzilishli frazemaning transformasiga teng (sintaktik transformatsiya hodisasi bayon qilingan qismga qarang). 5. тarkibida tobe qism bo‘lib ergash gapshakl qatnashadigan quyidagi tur frazemalar ham birikmaga teng deb qaraladi, chunki bunday frazemaning hokim qismi leksemaga teng bo‘ladi, bunday frazema sintaktik vazifada kelish uchun grammatik …

adigan ushoqqina bir yigit edi (sami abduqahhor). bu frazemani sifatlovchi vazifasida keltirish uchun unga digan sifatdosh yasovchisi qo‘shilgan; bu sifatdosh yasovchisidan oldin o‘zbek tiliga xos grammatik qonuniyatga binoan bo‘lishli shakl yasovchisi, keyin a ravishdosh yasovchisi qo‘shilgan. 6. ayrim frazemalar tarkibidagi birinchi qism birikmashaklga, ikkinchi qism gapshaklga teng bo‘ladi. masalan, qushbegi bilan shovla yemay(di), tirnog‘(i) kuyadi frazemasining birinchi qismi birikmaga teng qurilishli, lekin frazema tarkibida faqat bo‘lishsiz shaklda, a/y zamon yasovchisi bilan ishlatiladi, tuslovchi-gina bajaruv-chining shaxssoniga qarab tanlab qo‘shiladi, odatda iii shaxc tuslovchisi ishlatiladi. bu frazemaning ikkinchi qismi gapshaklga teng qurilishli, shunga ko‘ra di iii shaxs tuslovchisi bilan ishlatiladi, undan oldin bo‘lishli shakl, a/y zamon shakli yasovchisi qatnashadi; bu qismdagi ega bo‘lak birlik va bosh kelishik shaklida keladi, faqat nisbatlovchi tanlab qo‘shiladi, odatda iii shaxc nisbatlovchisi bilan ishlatiladi va b. yuqoridagi tasvirlardan ayonki, frazemaning ifoda jihatiga uning tarkibidagi leksemalar-gina emas, balki frazemaning doimiy tarkibiy qismi sifatida qatnashadigan morfemalar ham mansub bo‘ladi, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "frazemalar тizimi"

1405605319_55991.doc f r a z e m a l a r т i 3 i m i frazemalar тizimi reja: 1. frazemalarning ifoda jihaтi 2. frazemalarning grammatik qurilishi 3. allofrazemalar 4. frazemalarda ifoda jihatiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabatlar 1 §. frazema til qurilishining lug‘at bosqichiga mansub ikkinchi lisoniy birlik bo‘lib, bittadan ortiq leksemaning o‘zaro semantiksintaktik birlashuvi bilan tarkib topgan bo‘ladi, shunga ko‘ra segment birlik deyiladi; sintaktik tuzilishi jihatidan birikma-ga, gapshaklga teng bo‘lib, odatda nominativ va signifikativ vazifa bajaradi, lekin leksemadan ifoda jihati bilan-gina emas, mazmun jihati bilan ham farq qiladi. adabiyotlarda ushbu til birligi frazeologizm, frazeologik birlik kabi terminlar bilan ataladi; leksema, morfema terminlariga monand ravishda frazema...

Формат DOC, 110,0 КБ. Чтобы скачать "frazemalar тizimi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: frazemalar тizimi DOC Бесплатная загрузка Telegram