bir satrga va turli satrga mansub birliklar munosabati. zidlanish va uning turlari

DOC 47,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405598619_55893.doc bir satrga va turli satrga mansub birliklar munosabati. zidlanish va uning turlari reja: 1. bir satrga mansub birliklar munosabati. 2. turli satrga mansub birliklar munosabati. 3. lisoniy birliklarda zidlanish. 4. zidlanish turlari. 5. teng qiymatli va mutanosib ziddiyat. 6. darajali va notoâliq ziddiyat. til sistemasidagi har bir satr, birligi - fonema, morfema, leksema, soâz shakl, sintaksema, matn lisoniy (lingvistik)birliklar sanaladi. lisoniy birliklar sistema tarkibida ma'lum munosabatda boâladi. ularni dastlab ikki guruhga ajratish mumkin: ) bir satha mansub boâlgan birliklar munosabati; 2) turli sathga mansub boâlgan birliklar munosabati, ya'ni sathlararo munosabat. bir sathga mansub birliklar munosabati bir sathga mansub boâlgan birliklar oâzaro ikki xil munosabatga kirishadi: ) uyadoshlik (paradigmatik) munosabati; 2) ketma-ketlik munosabati. 1) uyadoshlik munosabati bir sathga mansub boâlgan, qimmat jihatdan bir xil birliklarning ma'lum umumiy belgi asosida bir guruhga (uyaga) birlashuvi uyadoshlik munosabati sanaladi. uyadoshlik munosabatida boâlgan birliklar uchun umumiy belgi sifatida shu birliklarning ma'nosi ham, shakli ham …

k shakllari bir uyaga birlashadi. zamon ma'nosi asosida barcha zamon bildiruvchi fe'l shakllari bir uyani hosil qiladi. shu bilan birga, uya ichida huddi shunday umumiy ma'no asosida yana kichik uyalarga birlashishi mumkin. jumladan, oâtgan zamon shakllari, hozirgi zamon shakllari, kelasi zamon shakllari kabi. shunday qilib, ma'lum uya oâz ichida kichik uyalarga boâlinib, uyalar darajalanishini hosil qiladi. masalan, a, e, o, u, u, i unlilari munosabati unlilar sistemasini (paradigmasini) tashkil etish bilan birga, bu unlilarning har qaysisi bevosita kuzatishda bir qancha variantlar orqali yuzaga chiqadi va variantlar uyasini (sistemasini) tashkil etadi. lisoniy birliyutarning uyadoshlik munosabatini belgilashda koâproq ma'no umumiyligi belgisi xizmat qiladi. shuni ta'kidlash kerakki, ma'lum umumiy ma'no asosida bir uyaga birlashtirish uchun asos boâlib xizmat qilgan umumiy ma'no takrorlanishi lozim. ana shu takrorlanuvchi ma'no (sema) har bir a'zoni ayni shu uyaga (paradigmaga) birlashtirish uchun xizmat qiladi. shu bilan birga uyaning har qaysi a'zosi boshqa a'zodan ma'lum belgilariga koâra farqlanish xususiyatiga …

paradigma) sistema sanaladi. shuiday ekan, til sistemasi oâzaro munosabatda boâlgan bir qancha uyalarning birligidan iboratdir. har bir uya a'zolari bir-biri bilan zidlanish xususiyatiga ega. zidlanish har qanday narsa va xodisaning ichki taraqqiyot negizidir. shunday ekan, davrlar oâtishi bilan uya a'zolari oârtasida miqdoriy oâzgarish ruy berishi mumkin. ayrim a'zolar eskirib, iste'moldan chiqinshi, yangisi kirib kelishi mumkin. bu esa til sistemasining ochiq sistema ekanligini koârsatadi. 2) ketma-ketlik munosabati bir sathga mansub boâlgan birliklar nutq jarayonida oâzaro ketma-ket boglanib ma'lum axborot tashish uchun xizmat qiladi. har bir lisoniy birlikning vazifasi ketma-ketlik (sintagmatik) munosabatiga kirshpganda namoyon boâladi. nutq jarayonida ikkita birlikni hech qachon bir vaqtda talaffuz qila olmaymiz. oldin bittasini, soâng ikkinchisini, uchinchisini va h.k. talaffuz qilamiz. lisoniy birliklarning ma'lum chiziqda ketma-ket bogâlanishi ikki elementni hech qachon bir vaqtda talaffuz qilishga imkon bermaydi. muayyan choâziqlikka ega boâlgan ikki va undan ortiq elementlarning ketma-ket munosabati ketma-ketlik (sintagmatik) munosabat sanaladi. masalan, ishchilarga soâz shakli tarkibidagi ishâchi-lar-ga …

mazmuniy moslik boâlmasa, bogâlana olmaydi. masalan, yigâlamoq, kulmoq, mushtlashmoq; singari leksemalarning mazmuniy mundarijasida odam leksemasi bilan boglanish imkoniyati mavjud. oâz navbatida odam leksemasining mazmuniy mundarijasida yigâlamoq, kulmoq, mushtlashmoq leksemalari bilan mazmuniy mos keladigan (shu harakatlarni yuzaga chiqara olish) sema mavjud. har ikki lisoniy birlikda mavjud boâlgan usha bir-biriga mos sema ularni oâzaro mazmuniy va grammatik munosabatga kirishuviga yoâl ochadi. aksincha, tosh leksemasi bilan emoq, leksemasi oârtasida yuqoridagi kabi mazmuniy uygâunlik yoâq. shuning uchun ham ular oâzaro mazmuniy bogâlanish imkoniyatiga ega emas. koârinadiki, til egalari ongida tayyor holda mavjud boâlgan lisoniy birliklarning oâzaro vqushilish qoidalari, andozalari til sathiga, ana shu qoida va andozalar asosida bevosita koâzatishda namoyon boâlgan cheksiz hosilalar, konkret birikmalar nutq sathiga mansubdir. sintagmatik munosabat yordamida tilning bosh vazifasi - kommunikativ vazifasi amalga oshadi. 3) pogâonali munosabat bir sathga mansub, murakkablik darajasiga koâra bir xil boâlgan lisoniy birliklar munosabatidan tashqari, turli sathga mansub, turli murakkablikdagi birliklar ham oâzaro munosabatga …

-ga birliklari oârtasidagi sintagmatik munosabat hosilasi sifatida maydonga kelgan. demaq morfologik sath birligi boâlgan soâz shakl morfemik sath birligi boâlgan morfemalarning (morfema variantlarining) oâzaro sintagmatik munosabatidan tashkil topadi. morfema (morfema varianti) esa soâz shakl tarkibiga kiradi. lisoniy birliklarning murakkablik darajasi nisbiydir. uning murakkab deb nom olinishi oâzidan bir daraja quyi sath birligiga nisbatandir. masalan, morfemik sath birligi boâlgan morfemaning murakkab (qurilma, sistema) deb nom olinishi fonologik sath birligi boâlgan fonemaga nisbatandir. morfema, oâz navbatida, morfologik sath birligi boâlgan soâz shakl uchun element, qurilnsh (konstruktiv) a'zosi sanaladi. soâz shakl morfemaga nisbatan murakkab, sintaksemaga nisbatan esa element hisoblanadi. lisoniy birlshshar oârtasidagi pogâonali munosabat til sistemasi ichki toâzilishining oddiydan murakkabga qarab tadrijiy joylashganligidan dalolat beradi. 3. paradigma a'zolari oârtasidagi zidlanishlar va zidlanish turlari yuqorida ta'kidlanganideq uyadoshlik (paradigmatik) munosabatida boâlgan lisoniy birlliklar muayyan birlashtiruvchi semaga ega boâlishi bilan birga, oâzaro farqlovchi semaga ham ega boâladi. ana shu farqlovchi semalar uya a'zolarining oâzaro zidlanishi uchgun …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bir satrga va turli satrga mansub birliklar munosabati. zidlanish va uning turlari"

1405598619_55893.doc bir satrga va turli satrga mansub birliklar munosabati. zidlanish va uning turlari reja: 1. bir satrga mansub birliklar munosabati. 2. turli satrga mansub birliklar munosabati. 3. lisoniy birliklarda zidlanish. 4. zidlanish turlari. 5. teng qiymatli va mutanosib ziddiyat. 6. darajali va notoâliq ziddiyat. til sistemasidagi har bir satr, birligi - fonema, morfema, leksema, soâz shakl, sintaksema, matn lisoniy (lingvistik)birliklar sanaladi. lisoniy birliklar sistema tarkibida ma'lum munosabatda boâladi. ularni dastlab ikki guruhga ajratish mumkin: ) bir satha mansub boâlgan birliklar munosabati; 2) turli sathga mansub boâlgan birliklar munosabati, ya'ni sathlararo munosabat. bir sathga mansub birliklar munosabati bir sathga mansub boâlgan birliklar oâzaro ...

Формат DOC, 47,0 КБ. Чтобы скачать "bir satrga va turli satrga mansub birliklar munosabati. zidlanish va uning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bir satrga va turli satrga mans… DOC Бесплатная загрузка Telegram