fe’l yuzasidan o`tilganlarni takrorlash

DOC 49.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405603032_55959.doc mavzu: fe’l fe’l reja: 1. qadimgi yuqori nemis tilida fe’llar. 2. tematik va atematik fe’llar. 3. fe’llarning shaxs qo’shimchalari bilan sodir bo’ladigan o’zgarishlar. qadimgi yuqori nemis tilida fe’llarga quyidagi grammatik kategoriyalar xos bo‘lgan: 1) zamon kategoriyasi, ya’ni qadimgi yuqori nemis tili davrida ikkita zamon shakli mavjud bo‘lgan: präsens va präterit; 2) mayl kategoriyasi, uchta shaklga ega: aniqlik mayli, shart mayli, buyruq mayli; 3) daraja kategoriyasi. qadimgi yuqori nemis tili uchun ushbu kategoriya unchalik rivojlanmagan, chunki biz faqatgina aktiv fe’l shakllarini uchratamiz. passiv unchalik rivojlanmagan bo‘lib uning, mazmuni boshqa tasviriy shaklda ifodalangan. 4) son kategoriyasi: singular va plural; 5) shaxs kategoriyasi: i, ii, iii,. qadimgi yuqori nemis tili davrida fe’llar shaxs bo‘yicha o‘zgaradigan formalardan tashqari, shaxssiz formalarda ham mavjud bo‘lgan, ular quyidagilar: infinitiv, partizip i, ii. shakl yasalishi nuqtai nazaridan qadimgi yuqori nemis tilidagi barcha fe’llar uch guruhga bo‘linadi: (morfologik bo’linish): a) kuchli deb nomlanuvchi fe’llar. bu fe’llarga xos bo‘lgan …

iz fe’llar, masalan: salbon-salbe; badon-bad; lonon –lohn va boshqalar. 3. -e suffiksiga ega bo‘lgan fe’llar: haben, halten, fragen va boshqalar. präsens indikativda tuslanish. kuchli fe’llar präsens indikativda tuslangan paytida qabul qiladigan shaxs qo‘shimchalari kuchsiz fe’llardan farq qilmaydi. shu sababli bu fe’llarning tuslanish sistemasini birgalikda ko‘rib chiqish mumkin. a) kuchli fe’llar: neman, faran singular plural singular plural i. nimu nemames faru faren ii. nimis nemet feris faret iii. nimit nemant ferit farant i klass kuchsiz fe’llari ii klass kuchsiz fe’llari i. suochu suochemes-ames salbom(on) salbomes ii. suochis suochet- at salbas(-st salbot) iii. suochit suochant-ant salbot salbont 3 klass kuchsiz fe’li: haben. singular plural habem (-en) habemes habes (st) habet habet habent ko‘pchilik hind-ovropa tillarining präsens zamon shakliga mos bo‘lgan xususiyatlaridan biri fe’l tarkibida tematik unli deb ataladigan va -«e», -«o» shakliga ega bo‘lgan elementlarning mavjudligidir. bu element, ya’ni tematik unli o‘rta yuqori nemis tilida «-i» va «-a» shaklida namoyon bo‘ladi. o‘z …

-to‘g‘ri fe’l o‘zagiga qo‘shiladi. boshqacha qilib aytganda, tarkibida bunday xususiyatga ega bo‘lgan fe’llar atematik fe’llar deb ataladi. shuni ta’kidlash lozimki, hind-eron tillaridan tashqari, barcha hind-ovropa tillarida präsens zamon shaklida atematik unlilar yo‘qola borgan. nemis tilida, boshqa german tillaridagi kabi atematik unlilar juda kam miqdorda saqlanib qolgan. bunday fe’llar odatda i shaxs birlikda -m qo‘shimchasini oladi. -m qo‘shimchasi i shaxsdan tashqari 2-3 klasslarga mansub bo‘lgan kuchsiz fe’llarning i shaxs birlik shaklida ham uchraydi. masalan: qadimgi yuqori nemis tili i shaxs birlik salbom, habem, optativ(shart mayli präsens-salbo, habe), bunday holatlarda hind- ovropa tillardagi “-mi” german tillarida “-m” ga tog‘ri keladi. ko‘pchilik german tillarida urg‘uning xarakterli o‘zgarishi munosabati bilan tematik unlilar birlik va ko‘plikda qonuniy ravishda almashib qo‘llanish tendentsiyasi buziladi. natijada tematik unlilar ko‘p hollarda shaxs qo‘shimchalari bilan qo‘shilib ketadi. shu tufayli german tillarida ikki morfemali so‘zlar yuzaga keladi. fe’llarning präsensdagi shaxs qo‘shimchalari qadimgi yuqori nemis tili davridagi präsensda quyidagi xususiyatlarga ega bo‘ladi: …

bo‘lib, ix asrdan boshlab bunga -t qo‘shiladi va -ist, -ost, -est shakliga ega bo‘ladi. x-xi asrlardan boshlab esa ii-iii shaxs birlik shaklida shaxs qo‘shimchalari tarkibida -i, -o, -e unlilari reduktsiyaga uchraydi va ular bir xil ko‘rinishga, ya’ni -e shakliga ega bo‘ladi. i shaxs ko‘plikda fe’llar -ames, -emes kabi qo‘shimchalarni oladi. ix asrdan boshlab ushbu qo‘shimchalar bilan birga –en, -oen qo‘shimchalari ham qo‘llanila boshlanadi. x va xi asrlarga kelib faqat -en, -oen saqlanib qoladi. iii shaxs ko‘plikda -ant qo‘shimchasi ko‘pincha kuchli fe’llarda uchraydi. kuchsiz fe’llarda esa qo‘shimcha tarkibidagi -a unlisi o‘rniga asos yasovchi -e, -o suffikslari qo‘llaniladi. kuchli va kuchsiz fe’llarning o‘tgan zamon indikativ shaklida tuslanishi a) kuchli fe’llar: neman, faran. singular plural 1. nam, fuor, zoch namun-es, fuorum, zugumen 2. nami, fuori, zochi namit, fuort, zugut 3. nam, fuor, zoch namun, fuorun, zugum 1-klass kuchsiz fe’li: singular plural 1. suochta suochtum 2. suochtos(-ost) suochtut 3. suochta suochtun 1- klassga taalluqli …

latiladi, keyinchalik präsensdagi kabi –t, ya’ni -ost ham qo‘lanila boshlanadi. ko‘plikda kuchli va kuchsiz fe’llar präterit shaklida bir- biridan farq qilmaydi, lekin ta’kidlash lozimki, dastlabki yozma yodgorliklarda i shaxs ko‘plik qo‘shimchasi -um shaklida uchraydi. ix asrdan boshlab -m o‘rniga -n (namum-namun) qo‘llanila boshlaydi. shunisi xarakterliki, kuchsiz fe’llarning o‘tgan zamon ko‘rsatgichi -t suffiksi to‘g‘ridan -to‘g‘ri fe’l o‘zagiga qo‘shilmaydi, balki bu fe’lning maxsus suffiksiga qo‘shiladi va shu sababli qadimgi yuqori nemis tilidagi kuchsiz fe’llar präterit shaklida quyidagicha ko‘rinishga ega bo‘ladi: 1 kl. -ita; 2kl. -ota; 3 kl. -eta. i klass fe’lining qo‘shimchasidagi -i unlisi cho‘ziq bo’g’inlardan keyingi holatlarda tushib qoladi. masalan: qadimgi yuqori nemis tilida: nerien-nerita; got tilida: nasjan-nasida; qadimgi yuqori nemis tilida: legen-legita; got tilda: lagjan-lagida. o‘rta yuqori nemis tili. o‘rta yuqori nemis tili davrida urg‘usiz bo’g’indagi barcha unlilar redaktsiyalashib, -e ga aylanadi. otlarning turlanishida muhim rol o‘ynagan bu fonetik hodisa, fe’lning tuslanish sistemasiga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. fe’llarning tuslanish sohasida …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "fe’l yuzasidan o`tilganlarni takrorlash"

1405603032_55959.doc mavzu: fe’l fe’l reja: 1. qadimgi yuqori nemis tilida fe’llar. 2. tematik va atematik fe’llar. 3. fe’llarning shaxs qo’shimchalari bilan sodir bo’ladigan o’zgarishlar. qadimgi yuqori nemis tilida fe’llarga quyidagi grammatik kategoriyalar xos bo‘lgan: 1) zamon kategoriyasi, ya’ni qadimgi yuqori nemis tili davrida ikkita zamon shakli mavjud bo‘lgan: präsens va präterit; 2) mayl kategoriyasi, uchta shaklga ega: aniqlik mayli, shart mayli, buyruq mayli; 3) daraja kategoriyasi. qadimgi yuqori nemis tili uchun ushbu kategoriya unchalik rivojlanmagan, chunki biz faqatgina aktiv fe’l shakllarini uchratamiz. passiv unchalik rivojlanmagan bo‘lib uning, mazmuni boshqa tasviriy shaklda ifodalangan. 4) son kategoriyasi: singular va plural; 5) shaxs kategoriyasi: i, ii, iii,. qadim...

DOC format, 49.5 KB. To download "fe’l yuzasidan o`tilganlarni takrorlash", click the Telegram button on the left.

Tags: fe’l yuzasidan o`tilganlarni ta… DOC Free download Telegram