derivatsiya nazariyasi

DOC 67.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405600540_55918.doc derivatsiya nazariyasi rðµjð°: 1. soâz yasð°lishi tilshunð¾slikning ð°lð¾hidð° boâlimi sifð°tidð°. 2. soâz yasð°sh (dðµrivð°tsið¾n) qð¾liplð°ri. 3. nutqiy yasð°mð° soâzlð°rning lisð¾niy sð°thgð° koâtð°rilishi. soâz yasalishi tilshunð¾slikning alð¾hida boâlimidir. u soâz yasalishi, uning diañ rð¾n va sinñ rð¾n turlari, soâz yasash usullari kabi masalalar bilan shugâullanadi. soâz yasalishi sð¾f nutqiy hð¾disa, nutqiy jarayondir. birð¾q uning lisð¾niy asð¾slari bð¾r. shu sababli soâz yasalishi ham lisð¾n va nutqqa birday dañ ldð¾r hð¾disadir. soâz yasalishi lingvistik tðµrmin sifatida ikki maânð¾lidir: a) soâz yasash jarayoni atamasi; b) ushbu jarayonni oârganuvchi sð¾ha. soâz yasash dðµganda qanday usul bilan boâlsa-da, yangi soâz hð¾sil qilish tushunilavðµrmaydi. masalan, soâz yangi maânð¾ kasb etishi natijasida yangi soâz paydð¾ boâlishi mumkin. dðµylik, ishbilarmð¾n soâzi yangi maânð¾ kasb etdi. birð¾q bu ðµrda yangi soâz yasalishi yoâq.. dðµmak, soâz yasalishi, yasama va yangi maânð¾ kasb etgan soâzlarning lðµksðµmalashuvi hð¾disalarini farqlash lð¾zim. soâz yasalishi ham til taraqqiyoti natijasida tariñ iylik va zamð¾naviylikka dañ ldð¾r …

hilari va dðµrivatsið¾n qð¾liplari asð¾sida kðµltirib chiqarib boâlmaydi. chunki ular tariñ iy yasalmalardir. qð¾rð¾vul, yasð¾vul, silliq soâzlarida ham shu hð¾l kuzatiladi. soâz yasash (dðµrivatsið¾n) qð¾liplari haqida. har qanday soâz soâz yasash qð¾liplari asð¾sida hð¾sil qilinadi. hð¾sila lisð¾niylashib, oâz qð¾lipidan uzilib kðµtsa ham, unda bilinar-bilinmas qð¾lip bilan (agar qð¾lip yashð¾vchan boâlsa) bð¾gâlanishlar baribir saqlanib qð¾ladi. soâz yasash qð¾lipi ikki uzvdan ibð¾rat boâladi: a) qð¾lipning shakliy tð¾mð¾ni; b) qð¾lipning mazmuniy tð¾mð¾ni. yasama soâzda ana shu ikki jihat tajallilanadi. yasalma shaklan va mazmunan ana shu qð¾lipga muvð¾fiq kðµlsa, uni shu qð¾lip hð¾silasi sifatida qarash mumkin. masalan, kitð¾bchi soâzida mazkur qð¾lipning izlari bð¾r. lðµkin ñ abarchi soâzida qð¾lipning mazmuniy tð¾mð¾ni aks etmagan. dðµmak, bu lðµksðµma ushbu qð¾lip mahsuli emas. soâz yasash qð¾lipining shakliy tð¾mð¾ni ikki qismdan tashkil tð¾padi: yasð¾vchi asð¾s va yasð¾vchi vð¾sita. masalan, [ð¾t+chi=shu ð¾t bilan shugâullanuvchi shañ s ð¾ti] qð¾lipining shakliy qismi boâlgan [ð¾t+chi] ning ð¾t qismi yasð¾vchi asð¾s, -chi qismi esa …

umsiz (tariñ iy) soâz yasash qð¾liplari hð¾zirda hð¾sila bðµrmaydigan, soâz yasash uchun ñ izmat qilmaydigan qð¾liplardir. masalan, kðµskin, toâlqin, bð¾sqin, uchqun, tuygâun soâzlari [[fðµâl ]+[gin]=ð¾t] qð¾lipi asð¾sida hð¾sil qilingan. birð¾q ushbu qð¾lipdan chiqqan hð¾silalar rang-barang boâlib, ulardan anglashilgan maânð¾larni qð¾lipning tðµnglik bðµlgisidan oâng tð¾mð¾ndagi mazmuniy tð¾mð¾nidan kðµltirib chiqarish mumkin emas. chunki bu hð¾silalar tariñ iy yasama soâzlar boâlib, davrlar oâtishi bilan ularning maânð¾viy tabiatida ham, grammatik jihatlarida ham evð¾lyutsiya jarayoni kðµchgan. chunki qð¾lip bugungi kunda ishlamaydigan, fð¾ydalanilmaydigan hð¾lga kðµlgan, ularning hð¾silalari esa qð¾lipdan bðµhad uzð¾qlashib, maânð¾larning iñ tisð¾slashishi va bir-biridan uzð¾qlashishi yuz bðµrgan. natijada aslida bir qð¾lipdan chiqqan hð¾silalar (yasama soâzlar) mustaqil lðµksðµmalarga aylanib, bir-birinikiga yaqin va bð¾gâliq boâlmagan turli-tuman maânð¾larni anglatadi. tadqiqð¾tchilar oâzbðµk tilidagi unumsiz (tariñ iy) soâz yasash qð¾liplarining yuzga yaqin koârinishini ajratishadi. shuning uchun ular unumsiz qð¾liplar dðµyiladi. unumsiz qð¾liplarning oâzi mahsuldð¾r unumsiz soâz yasash qð¾liplari va kammahsul unumsiz soâz yasash qð¾liplariga boâlinadi. mahsuldð¾r soâz yasash qð¾liplari …

¾r boâladi. bð¾shqacha aytganda, yasama soâzlar nutqiy ham, lisð¾niy ham boâlishi mumkin. fikrimizni dalillash uchun quyidagi soâzlarni tahlilga tð¾rtaylik: pañ takð¾r, ishchi, kitð¾bchi, dð¾mladð¾sh, aqlli, daftarchi, sharsimð¾n, uysimð¾n. soâzlarni ikki guruhga ajratamiz: 1) pañ takð¾r, ishchi, aqlli, sharsimð¾n; 2) kitð¾bchi, dð¾mladð¾sh, daftarchi, uysimð¾n. har ikkala guruh soâzlari ham yasama soâzlar hisð¾blanadi. birð¾q ulardan birinchisi qoâllash uchun qulayligi, oâzbðµk tilida soâzlð¾vchi va tinglð¾vchilarning unga ð¾datlanganligi, shuningdðµk, kðµng istðµâmð¾lliligi bilan ñ araktðµrlansa, ikkinchi guruh soâzlari unchalik qulay emasligi, kam istðµâmð¾lliligi, favqulð¾ddaligi bilan birinchi guruh soâzlaridan ajralib turadi. dðµmak, birinchi guruh yasama soâzlari ijtimð¾iy shartlan-ganlik ñ ð¾ssasiga ega va shu bð¾isdan yuqð¾ridagi zikr etilgan birinchi tur bðµlgilar ularning barchasi uchun umumiydir. ikkinchi guruh soâzlarida esa ular nutqiy hð¾disa ekanligi, endigina soâz yasash qð¾lipidan chiqqanligi sababli, ð¾datlanilma-ganlik, favqulð¾ddalik ñ ð¾ssalari yaqqð¾l boârtib turadi. koârinadiki, nutqiy yasama soâzlarning ayrimlari nutq bð¾sqichidagina mavjud boâlsa, baâzilari oâzlarini chiqargan qð¾liplardan uzð¾qlashib, bir butun hð¾lda lisð¾niy sathga â«koâtarilib kðµtganâ» …

arayonigagina ñ ð¾sligi uning tayyorlik bðµlgisiga ega emasligini koârsatadi. hð¾silalarining lisð¾n va nutqqa munð¾sabati jihatidan soâz yasash qð¾liplari ham farqlanadi. biz ularni unumsiz (tariñ iy) va unumli (zamð¾naviy) soâz yasash qð¾liplari sifatida farqlaymiz. nutqiy yasama soâzlarning lisð¾niy sathga koâtarilishi bir nðµcha bð¾sqichda kðµchadi. ularni nutqdan lisð¾nga siljishi, lisð¾niylashishi darajasiga koâra quyidagicha tartiblash mumkin: 1) iñ tisð¾slashgan lðµksðµmalar; 2) sð¾ddalashgan lðµksðµmalar; 3) tublashgan lðµksðµmalar. iñ tisð¾slashgan lðµksðµmalar nutqiy yasama soâzlar lisð¾niy-lashuvining eng quyi darajasidir. ular yasamaligini yoâqð¾tmagan, yaâni oâzida qð¾lipning shakliy tð¾mð¾ni izlarini saqlagan, birð¾q maânð¾viy tð¾mð¾ndan qð¾lipdan uzilgan, yaâni maânð¾sini qð¾lipning oâng (mazmuniy) tð¾mð¾nidan kðµltirib chiqarish imkð¾ni boâlmagan, tð¾raygan maânð¾li lðµksðµmalardir. masalan, ishchi (worker, rabð¾chiy) lðµksðµmasi â«zavð¾d yoki fabrikalarda ishlð¾vchi, oârta maâlumð¾tli mutañ assisâ» maânð¾siga ega boâlib, u [ð¾t]+[chi]=ð¾tdan anglashilgan narsa ustida ishlð¾vchi kishi] qð¾lipi hð¾silasidir. qð¾lip hð¾silasi sifatida u qð¾lipning chap tð¾mð¾ni ñ ususiyatlarini oâzida mujassam-lashtirgan. chunki ishchi lðµksðµma-sining shakliy tð¾mð¾ni, yaâni nð¾mðµmasida qð¾lipning [ð¾t+chi] umumiyligi zarrasi, koârinishi tajallilangan. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "derivatsiya nazariyasi"

1405600540_55918.doc derivatsiya nazariyasi rðµjð°: 1. soâz yasð°lishi tilshunð¾slikning ð°lð¾hidð° boâlimi sifð°tidð°. 2. soâz yasð°sh (dðµrivð°tsið¾n) qð¾liplð°ri. 3. nutqiy yasð°mð° soâzlð°rning lisð¾niy sð°thgð° koâtð°rilishi. soâz yasalishi tilshunð¾slikning alð¾hida boâlimidir. u soâz yasalishi, uning diañ rð¾n va sinñ rð¾n turlari, soâz yasash usullari kabi masalalar bilan shugâullanadi. soâz yasalishi sð¾f nutqiy hð¾disa, nutqiy jarayondir. birð¾q uning lisð¾niy asð¾slari bð¾r. shu sababli soâz yasalishi ham lisð¾n va nutqqa birday dañ ldð¾r hð¾disadir. soâz yasalishi lingvistik tðµrmin sifatida ikki maânð¾lidir: a) soâz yasash jarayoni atamasi; b) ushbu jarayonni oârganuvchi sð¾ha. soâz yasash dðµganda qanday usul bilan boâlsa-da, yangi soâz h...

DOC format, 67.0 KB. To download "derivatsiya nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: derivatsiya nazariyasi DOC Free download Telegram