оlmоsh so'z turkumi

DOC 64.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404480561_53857.doc оlmоsh so'z turkumi rеjа: 1. olmosh mustaqil so’z turkumi sifatida. 2. olmoshlarning ifoda etadigan ishoraviy ma’nosiga ko’ra guruhlari. 3. olmoshlarning tuzilishiga ko’ra turlari. ma’lumki, so’zlar ma’noviy belgisiga ko’ra uch tipga bo’linadi: a) mustaqil ma’noli so’zlar (fe’l, ot, sifat, son); b) bo’sh - ishora ma’noli so’zlar (olmosh); v) yordamchi ma’noli so’zlar (ko’makchi, bog’lovchi, yuklama, ko’makchi fe’llar). “ishoraviylik” ramzi bilan ataluvchi olmoshlar boshqa leksemalardan ajralib turadi. o’zbek tilshunosligida olmoshlarning doirasi va vazifasi zo’rma-zo’rakilik bilan ancha chegaralanib “ot, sifat, son o’rnida qo’llanuvchi so’zlar” deb o’ta tor tushunilgan. vaholanki, bu bilan olmoshning nafaqat ot, sifat, son, balki fe’l, ravish, taqlid, undov, gap va, hatto, matnni almashtira olish, ularga ishora etish xususiyati hisobga olinmagan edi. olmoshlar guruhiga men, sen, u, biz, siz, ular kabi shaxsga; kim, nima, bu, ana, mana, mana bu kabi predmetga; qanday, bunday, shunday kabi belgiga; buncha, shuncha, qancha kabi miqdorga; qachon kabi paytga; qaer kabi o’ringa; shunday bo’lmoq, qanday qilmoq …

oshlar shaxs, predmet, belgi yoki miqdorga xos bo’lgan umumiy (mavhum) ma’noni anglatadi. olmosh bildiruvchi ma’no nutq jarayonida aniq yuzaga chiqadi. ular o’zlari almashtiruvchi so’zlar kabi morfologik jihatdan o’zgaradi. olmosh qaysi so’z turkumi o’rnida qo’llansa, shu turkum-ga хоs sintaktik vazifani bajaradi: o’qituvchi darsga kirdi. u o’quvchilar bilan salomlashdi. olmoshlar o’zidan oldin aniqlovchi talab qilmaydi: hamma xursand va shod. u kitobni o’qidi. olmoshlar ifoda etadigan ishoraviy ma’nosiga ko’ra quyidagi ma’no guruhlariga bo’linadi: 1.kishilik olmoshlari. 2.ko’rsatish olmoshlari. 3.o’zlik olmoshlari. 4.belgilash olmoshlari. 5.so’roq olmoshlari. 6.gumon olmoshlari. 7.bo’lishsizlik olmoshlari. i.kishilik olmoshlari shaxs olmoshlari deb ham yuritiladi, chunki shaxsga ishora qilib keladi. shaxs olmoshlarining qo’llanishida ayrim o’ziga хоsliklar bor. shaxslar o’z ma’nosidan tashqari ko’chgan holda qo’llanishi mumkin. chunonchi: 1. biz оlmоshi ii shaxs ko’plikdagi siz olmoshi o’rnida qo’llanadi: qani, endi biz ishga tushaylik. bunda tashviq ma’nosi anglashilib turadi. 2. ko’plikni ifodalovchi olmoshlar birlik uchun qo’llana-di: bu ishni biz uddaladik. ushbu gapda men o’rnida ishlatilgan biz maqtanish, …

shaxs, predmet, belgini alohida ko’rsatish, ta’kid ma’nolari uchun xizmat qiladi. ular ifodalovchi (ishoraviy) nom ham turlicha: -shaxs yoki predmetga ishora qiladi: -siz o’shami? (a. qod.) -belgiga ishora qiladi: menda ham shunaqa kitoblar bor. -vaqtga ishora qiladi: shu-shu fotima kelmay qoldi. -o’ringa ishora qiladi: siz - unda, biz - bunda. iii.o’zlik olmoshi. bu olmosh turi «ta’kid», «tegishlilik» ma’nosini anglatadi: mening o’zim bilaman. «o’xshatish» ma’nosi ham matndagi o’z so’zi orqali ifodalanadi: onasining o’zi. «umumiylik», «noaniqlik» kabi ma’nolar -o’zim. (shunchaki) turdagi gaplarda ro’yobga chiqadi. iv.so’roq olmoshlari shaxs, predmet, belgi, harakatni aniqlash maqsadida ishlatiladi. ular quyidagilarga bo’linadi: -shaxsga nisbatan qo’llanuvchi olmoshlar (kim, kimlar); -voqea-hodisa, predmetlarga nisbatan qo’llanuvchi olmoshlar (nima, nimalar); -belgini aniqlashga qaratilgan olmoshlar ( qanday, qanaqa); -sabab va maqsadni aniqlashga qaratilgan olmoshlar (nega, nima uchun, nechuk); -miqdorga nisbatan ishlatiluvchi olmoshlar (necha, qancha); -harakat-holatga nisbatan qo’llanuvchi olmoshlar (nima qildi, nima bo’ldi); -o’rin ma’nosini ifodalovchi so’roqlar ( qani, qayerda) ; -payt ma’nosini ifodalovchi so’ro qlar …

no jihatdan tasdiqqa nisbatan zidlikni bildiradi va hech so’zi bilan hosil bo’ladi. bu olmoshlar gapni (fikrni) inkorga aylantiradi: hech nima, hech kim, hech qachon, hech mahal… tilimiz tariхida ham, hozir ham ba’zan juda ko’tarinki, tantanavor nutqda kamtarinlik uchun, manmanlik qilmaslik uchun men kishilik olmoshi o’rnida kamina, faqir, banda so’zlari qo’llaniladi. bular tilshunosligimizda ot-olmoshlar nomini olgan. olmoshlar nutqimizni o’rinsiz takrorlardan tozalashning, fikrni ixcham bayon qilishning muhim vositasidir. ular gapda turli sintaktik vazifalarda kela oladi: 1. mening o’zim bu yukni ko’tara olmas edim. 2. vazifamiz ― shu. 3. qanday kishi xor bo’lur? 4. bahor keldi seni so’roqlab. olmoshlarning tuzilishiga ko’ra turlarini quyidagi jadvalda berish mumkin: 5-jadval olmosh s h a k l l ar sodda tub yasama qo’shma juft takroriy 1. kishilik men, sen meniki, bularga - - - 2. ko’rsatish bu, shu bular, shunisi ana bu, mana u u-bu o’sha-o’sha, shu-shu 3. o’zlik o’z o’zim, o’zlari - - o’z-o’zini 4. so’ro …

ik qo’shimchalarini olib o’zgarishida yuzaga chiqadi. kishilik olmoshlariga egalik ma’nosi ham xos. ushbu olmoshlar qaratgich kelishigida egalik ma’nosini bildiradi: bizning universitet. o’zbek tilida egalik ma’nosi kishilik olmoshiga –niki qo’shimchasini qo’shish bilan ham ifodalanadi: meniki, bizniki, seniki kabi. yuqoridagi ma’nolarning ifodalanish tarzini boshqa lmglarda ham kuzatish mumkin. аsоsiy аdаbiyotlаr 1. mengliyev b.r. hozirgi o’zbek tili. morfemika. derivatsiya. morfologiya. ii qism. qarshi-2005. 2. abuzalova m.q. hozirgi o’zbek tili. morfologiya, 1-qism. mustaqil so’z turkumlari. (ma‘ruza matnlari). buxoro-2003. 3. nurmonov a., shahobiddinova sh., iskandarova sh. va boshqalar. o’zbek tilining nazariy grammatikasi. morfologiya.-t.: yangi asr avlodi. 2001.- 182 b. 4. o’zbek tili grammatikasi. i tom. morfologiya. max.muh. g’.a.abdurahmonov va boshq. t.: fan, 1972.-610 b. 5. bahriddinova b.m. hozirgi o’zbek adabiy tilidan mashqlar to’plami. ii qism (morfemika. derivatsiya. morfologiya), qarshi, nasaf n. 2005, 85 bet

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "оlmоsh so'z turkumi"

1404480561_53857.doc оlmоsh so'z turkumi rеjа: 1. olmosh mustaqil so’z turkumi sifatida. 2. olmoshlarning ifoda etadigan ishoraviy ma’nosiga ko’ra guruhlari. 3. olmoshlarning tuzilishiga ko’ra turlari. ma’lumki, so’zlar ma’noviy belgisiga ko’ra uch tipga bo’linadi: a) mustaqil ma’noli so’zlar (fe’l, ot, sifat, son); b) bo’sh - ishora ma’noli so’zlar (olmosh); v) yordamchi ma’noli so’zlar (ko’makchi, bog’lovchi, yuklama, ko’makchi fe’llar). “ishoraviylik” ramzi bilan ataluvchi olmoshlar boshqa leksemalardan ajralib turadi. o’zbek tilshunosligida olmoshlarning doirasi va vazifasi zo’rma-zo’rakilik bilan ancha chegaralanib “ot, sifat, son o’rnida qo’llanuvchi so’zlar” deb o’ta tor tushunilgan. vaholanki, bu bilan olmoshning nafaqat ot, sifat, son, balki fe’l, ravish, taqlid, undov, gap va, ha...

DOC format, 64.5 KB. To download "оlmоsh so'z turkumi", click the Telegram button on the left.

Tags: оlmоsh so'z turkumi DOC Free download Telegram