тасаввуфда тагмаъноларнинг лисоний асослари

DOC 49,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403180155_43745.doc тасаввуфда тагмаъноларнинг лисоний асослари www.arxiv.uz тасаввуфда тагмаъноларнинг лисоний асослари кейинги даврларда тасаввуфни ўрганиш ниҳоятда кучайди. натижада тасаввуф илмий қайта жонланди. унинг турли хусусиятларини ёритувчи асарларда майдонга келади.1 бу асарларда тасаввуф йўли ва унинг моҳияти ҳақида ажойиб фикрлар баён қилинган.2 тасаввуф тадқиқотига бағишланган илмий ва бадиий асарларда бу тариқатнинг асосий йўли, бу йўлдаги йўловчилар, бу йўлнинг моҳияти ҳақида хилма-хил қарашлар, фикрлар мавжуд. аммо лисоний таҳлил қилинмаган. биз ушбу бўшликни тўлдириш мақсадида тасаввуф оламига саёҳат қилмймиз. биз тасаввуфда маънолар нималар асосида юзага келишини асослашга ҳаракат қиламиз. тасаввуф тариқатининг вакиллари ўз мақсадлари ва ниятларини ишоравий маънолар орқали юзага чиқарганлар. шунинг учун яқин-яқин кунларга қадар тасаввуфдаги ишоравий маъноларни тушунмай тўғри тадқиқ қилиб келдилар. ана шу сабабдан тасаввуфдаги ишоравий маънолар тагмаъноларни лисоний таҳлил қилиш жуда зарур. тасаввуфдаги тагмаънолар турли асосларга кўра тушунилади. унда рамз-тимсол ниҳоятда кучли бўли, образли ифодалар тузишда кенг қўлланилади. рамзий маъноларни тўғри англаш тасаввуфни холисона баҳолаш имконини яратади. чунки тасаввуф холислик …

агар жафо қилса, олло дегил” жумласи бор. ундаги золим сўзи зулм қилувчи, зулмкор маъносини билдиради. биз тўғридан тўғри “золим зулм қилса, индама, олло деб, бўйинсун” тарзида таҳлил қиладиган бўлсак, хато бўлади. турғунлик йилларида шундай таҳлил қилинган ҳам.1 “золим” сўзини ишоравий маъноси ҳам бор. у “маънони тасаввуфий маъно” деса ҳам бўлади. тасаввуфда “золим” сўзи “нафс”га нисбатан қўлланган. нафс кишиларни турли кўйга солувчи золим сифатида таърифланган. аҳмад яссавий бу ҳикматида “нафс”нинг қилмишларидан қутулиш йўлини кўрсатиб беради. яъни, “нафсинг сени турли йўлларга етакласа, ҳаққа бўйин сунгин. ҳақ додингга етмаса, гина қилгин. мен ҳақдан эшитиб, бу ҳикматларни айтдим”. риёзатни қаттиқ тортиб қонлар ютуб, ман дафтари соний сўзни очдим мано. (аҳмад яссавий) “риёзат” – арабча сўз бўлиб, қийинчилик, машаққат, заҳмат ҳамда дунёвий ишлардан ўзини,нафсини тийиб, қийналиш, ўзини қийнаш маъноларини ифодалайди.2 иккинчи бир луғатда риёзат сўзи арабча эканлиги кўрсатилиб, нафс хоҳиш қилган нарсалардан тортилиб, ўзини қийнаш, қийналиш, машаққатланиш3 каби маъноларни ифодалаши айтилади. тасаввуфда “риёзат” сўзи нафс …

1. кийналиб, риёзат тортиб, қонлар ютиб, мен иккинчи дафтар сўзини очдим. 2. нафс хоҳишларидан ўзимни тийиб, қийинчиликлар ортида қонлар ютиб ва бу қийинчиликлардан ҳузурланиб, иккинчи дафтар, сўзини очдим. бу иккинчи дафтар илоҳий “амаллар дафтари”дан битилган ҳикматлар ишоравий маънолари – тагмаънолари асосида таҳлил қилинмаса, тўғри баҳосини топмайди. шунинг учун тасаввуфда ишлатиладиган сўзларнинг тагмаъноларини лисоний таҳлили ниҳоятда зарур. чунки тасаввуф тўғри тадқиқ этилмаса, жуда катта маънавий бойлик парда остида қолади. масалан: фурқатингда эй пари тан куйдию жой йиғлади, дам-бадам худ қайғудин икки кўзим қон йиғлади. ҳеч даво йўқ дардким танамда бор они кўриб, тўнни чок этди табибу дори-дармон йиғлади. (саккокий) бу ғазал таҳлилида ҳам икки хил йўлни, усулни кўриш мумкин. биринчиси ўз маъносида, иккинчиси тасаввуфий маънода. биринчи – ўз маъносида қуйидагича таҳлил қилиш мумкин: “айрилиғингдин эй пари таним куйиб, жоним йиғлади. узун тортган қайғу аламлардан икки кўзимдан қон оқди. танамдаги давоси йўқ бу дардни кўриб, табиб тўнини йиртди, дори-дармонлар ҳам йиғлади”. иккинчи …

девона эмиш. вайронага шоҳлар беришар ганж, ажаб, вайрона дилим ганж, ила вай, она эмиш. (жалолиддин румий) хуллас, биз даҳо санъаткорларнинг беназир маънавий хазинасини ҳали етарлича таҳлил этиб, ўз баҳосини бера олганимиз йўқ. ҳозиргача яратилган асарларда лисоний асосланиш етарлича ўз аксини топмаган. шунинг учун тасаввуф тариқати намоёндаларининг асарларини тагмаъно шарҳи усулида таҳлил этиш тилшуносликнинг долзарб муаммоларидан биридир. бу муаммо ҳам сўз таҳлили асосида ечилиши мумкин. чунки сўз тасаввуфда илоҳий қудратга эга бўлган неъмат ҳисобланади. шунинг учун сўзнинг илоҳий маъноларини таҳлил қилиб, лисоншуносликка киритиш зарурдир. мирзо бедил “сўз”нинг буюклиги ва қадимийлиги ҳамда илоҳийлигини қуйидагича талқин этади: шеърим менга неча юз забондин келадир, кўпдан бери, кўп вақту замондин келадир. таврот эмаски ул, то таҳмин этсам: бир йўла магарки осмондин келадир. ҳақиқатдан, бизнинг сўз ҳақида, унинг маъноси ҳақида билганларимиз жуда оз. ҳали сўзнинг очилмаган қирралари кўп. уни очиш, аниқлаш йўлида жуда кўп заҳматлар чекиш керак. шунинг учун мен ушбу мақолани мирзо бедил рубоийси билан …

тасаввуфда тагмаъноларнинг лисоний асослари - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тасаввуфда тагмаъноларнинг лисоний асослари"

1403180155_43745.doc тасаввуфда тагмаъноларнинг лисоний асослари www.arxiv.uz тасаввуфда тагмаъноларнинг лисоний асослари кейинги даврларда тасаввуфни ўрганиш ниҳоятда кучайди. натижада тасаввуф илмий қайта жонланди. унинг турли хусусиятларини ёритувчи асарларда майдонга келади.1 бу асарларда тасаввуф йўли ва унинг моҳияти ҳақида ажойиб фикрлар баён қилинган.2 тасаввуф тадқиқотига бағишланган илмий ва бадиий асарларда бу тариқатнинг асосий йўли, бу йўлдаги йўловчилар, бу йўлнинг моҳияти ҳақида хилма-хил қарашлар, фикрлар мавжуд. аммо лисоний таҳлил қилинмаган. биз ушбу бўшликни тўлдириш мақсадида тасаввуф оламига саёҳат қилмймиз. биз тасаввуфда маънолар нималар асосида юзага келишини асослашга ҳаракат қиламиз. тасаввуф тариқатининг вакиллари ўз мақсадлари ва ниятларини ишоравий маънолар ор...

Формат DOC, 49,5 КБ. Чтобы скачать "тасаввуфда тагмаъноларнинг лисоний асослари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тасаввуфда тагмаъноларнинг лисо… DOC Бесплатная загрузка Telegram