эволюция мурват (механизми)лари

DOC 63,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1402825373_43029.doc www.arxiv.uz эволюция мурват (механизми)лари режа: 1. ягона илмий тилга эҳтиёж. 2. танлаш тамойилининг ялпи умумийлиги. 3. эволюцияда мослашиш (адаптация). 4. эволюцияда бифуркация (ҳалокат) мурвати. нотирик ва тирик организимлар ҳамда жамият эволюцияси жараёнлари ҳақида турлича ёндашувлар бор. уларнинг мурвати (механизми)ни тушуниш ва амалиётда шундан келиб чиқиб муносабат белгилаш муҳимдир. эволюция (аста-секин, ўз-ўзидан ривожланиш) жараёнларини тушуниб олиш, уларнинг механизмлари борлигини англаш учун фанда кўп янги кашфиётлар рўй берди. материя тузилма (структура)ларида ўзгаришлар қандай содир бўлади, қандай ва нима сабабдан янги сифатлар вужудга келади, ҳар кандай ўз-ўзини ташкиллаш жараёнини ҳаракатга келтирувчи мурват (механизм) нима, деган саволларга жавоб олишга ойдинлик киритилди. шу нарса равшанроқ маълум бўлмоқдаки, жаҳон тараққиётининг яхлит жараёни тасодифлар ўйини эмас экан. у муайян йўналишга эга бўлиб, ташкилланиш узлуксиз мураккаблашиб бориш жараёнидир. бу коинотимиздаги объектив тасодифларнинг худди шундай объектив зарурият билан ўзаро тасъири натижасидир. реаллик шундан иборатки, у зарурият тасодифиятни умуман инкор этмайди, балки табиат қонунларига мувофиқлик тарзида ривожланиш имкониятининг салоҳиятини …

тушунчалар муаммосини ҳал этиш ҳамда бу тилдан фойдаланиш соҳалари кенгайиб борган сари улар мохиятини талқин этиш ҳам кенгайишини назарда тутиш лозим. масалан, «дарвин учлиги» – ўзгарувчанлик, ирсият ва танланиш тушунчалари нотирик моддий тузилмалар, тириклик соҳаси ва ижтимоий ҳаёт ривожи механизмиларининг ўзига хос хусусиятларини талқин этиш имкониятини беради. аммо бу тушунчалар талқини эндиликда дарвин ва у яшаган даврдаги талқинга нисбатан чуқур ва кенг маъноларга эга бўлиб қолганига қарамай, улар эволюцион тараққиётни тушуниб олиш учун калит атама хизматини ўташи мумкин. фанлардаги катта ажралишлар содир бўлиши эндиликда космос ва ер ходисаларини тушуниш, нотирик ва тирик табиат ҳамда ижтимоий ҳаёт ягона эволюцион жараёнини илмий англаб олишимизга монеълик қилмаслиги учун ягона илмий тилга эҳтиёж тобора кучайиб бормоқда. танлов тушунчасини талқин этишда ҳам хилма-хилликлар мавжуд. уни тамойил дейиш ҳам мумкин. биологлар бу атамага тарихан ўзларича мазмун бериб келадилар. бунга кўра, табиатда нисбатан кучли, муҳитга мослашувчанлар яшайди. булар ичидаги тасодифий омиллар (мутация ҳаракатлари) натижасида вужудга келган белгилар …

мумкинлиги аён бўлди. демак, ўзгарувчанлик табиатга бутун бир «имконият майдони»ни касб этиб, баъзи бир махсус шарт-шароитларга мувофиқ келадиган фақат айрим бирликлар ўзини намоён қилиши, танланиши учун амалга ошар экан. танловни ўз объектив қонунлари бўйича табиат рўёбга чиқаради, ақл эса у ёки бу даражадаги аниқлик билан бу фактни изоҳлайди. xviii асрда бу далил механикага хос жараён сифатида қараб келинди. эндиликда исталган динамик тизимлар ҳамда виртуал ва реал ҳаракатлар алоқадорликларини чуқурроқ ва кенгрок тасаввур қилишимиз мумкин. масалан, жуда кўп эҳтимолли (фикрий) ҳаракатлардан амалда фақат истисно тариқасидаги ҳаракатларгина «ўтказиб юборилади». бошқача айтганда, буни амалга оширадиган филътрларни танлаш жуда кўп. ньютон қонуни эса улардан атиги биттаси, холос. тирик табиатда турлар ичидаги кураш, дарвин атаган табиий танлов ҳам яна бир фильтрдир. танлов тамойилларига эса ҳамма сақланиш қонунлари, жумладан, физика ва кимё қонунлари ҳам киради. бу тамойилга термодинамиканинг икки қонунини ҳам киритиш мумкин. танлов тамойили жамиатга ҳам хос ҳодисадир. бироқ буни содда тушунмаслик керак. яъни жамиятда, …

имкониятлар (тасодифий ҳолатларни) англаб олиш, уни воқеликка айлантириш йỹллари, воситалари, усулларини тỹғри танлай олган одамлар, уларнинг уюшмалари (давлати, сиёсий партиялари, ижтимой ҳаракатлар ва бошқалар) ỹз қобилиятларини тỹлароқ, натижадорроқ руёбга чиқара оладилар. ¥уқуқий демократик давлат ва фуқаролик жамиятида яшайдиган фуқароларда танлов тамойилларига асосланиб фаолият кỹрсатиши учун шарт-шароит кенг ва қулай бỹлади. бу хол ижтимоий тараққиёт ва инсон камолати учун ҳам кенг имкониятларни вужудга келтиради. демак, танлов тамойили ялпи умумий тасниф (характер)га эга эканини назарда тутиш лозим . фанда “механизм” сỹзи кỹп қўлланилади. масалан, бозор муносабатлари механизми, генетика механизми, нарх – навонинг шаклланиши механизми ва ҳоказо. бу сỹз ёрдамида баъзи мантиқий алоқадорликлар, турли ходисаларнинг юзага келиши ва давом этиш тартибини ҳам англаб оламиз. ¤згарувчанлик, ирсият, танлов атамалари ёрдамида материя ỹзини-ỹзи ташкиллашнинг турли механизмларини ёритишнинг ỹта ỹзгарувчан воситаларини англаб олиб, ҳар қандай ривожланишнинг, жумладан ижтимоий ҳаётга хос ривожланишнинг ҳам умумий холатларини англаб оламиз. ҳозирча турли-туман физикавий табиат ходисаларига хос бỹлган эволюция механизмларини иккита …

ш майлларини олдиндан айта оламиз. бошқача айтганда, жуда кỹп холатларни у ёки бу даражада олдиндан аниқ белгилаш қобилиятига эга бỹламиз. бу холатдан селексионерлар кỹпдан бери фойдаланиб келадилар. физика ва техникада ỹзини-ỹзи ташкиллашда кỹпдан буён ва кенг равишда адаптацияни таъминлашда фойдаланиб келинади. атроф муҳит тỹғрисида етарли ахборот бỹлган тақдирда, бу назарияга биноан, у ҳаракат натижаларини олдиндан катта ишонч билан айтиш мумкин. адаптация механизмлари шундай ноёб хусусиятга эгаки, на ташқи жисмлар тойилиши, на ички тартибсизликлар ушбу механизм туфайли система (бутунлик)ни шу система учун табиат тайёрлаган «эволюциянинг кỹзга чалинадиган канали» остонасидан ташқарисига чиқара олмайди. шунинг учун ҳам ривожланиш йỹлларини анчайин аниқ олдиндан айтиш мумкин. фанда узоқ йиллар материя эволюцион ривожланишини англатадиган адаптация (яъни, нотирик табиат, тирик табиат ва жамиятда ташқи муҳитга мослашиш) мурвати борлиги тỹғрисидаги қарашлари етакчи бỹлди. нарса ва ҳодисаларнинг ỹзини – ỹзи ташкиллашга шу нуқтаи назардан ёндошиб келинди. аммо тадқиқотлар яна шуни исботладики, эволюция механизмларининг бошқа типи ҳам мавжуд экан. бу …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "эволюция мурват (механизми)лари"

1402825373_43029.doc www.arxiv.uz эволюция мурват (механизми)лари режа: 1. ягона илмий тилга эҳтиёж. 2. танлаш тамойилининг ялпи умумийлиги. 3. эволюцияда мослашиш (адаптация). 4. эволюцияда бифуркация (ҳалокат) мурвати. нотирик ва тирик организимлар ҳамда жамият эволюцияси жараёнлари ҳақида турлича ёндашувлар бор. уларнинг мурвати (механизми)ни тушуниш ва амалиётда шундан келиб чиқиб муносабат белгилаш муҳимдир. эволюция (аста-секин, ўз-ўзидан ривожланиш) жараёнларини тушуниб олиш, уларнинг механизмлари борлигини англаш учун фанда кўп янги кашфиётлар рўй берди. материя тузилма (структура)ларида ўзгаришлар қандай содир бўлади, қандай ва нима сабабдан янги сифатлар вужудга келади, ҳар кандай ўз-ўзини ташкиллаш жараёнини ҳаракатга келтирувчи мурват (механизм) нима, деган саволларга жавоб оли...

Формат DOC, 63,0 КБ. Чтобы скачать "эволюция мурват (механизми)лари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: эволюция мурват (механизми)лари DOC Бесплатная загрузка Telegram