fonologiya

PPT 322,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1461478464_62417.ppt слайд 1 fonema tushunchasi va uning tovushdan farqi fonemaning o’ziga xos belgilari fonologiya haqida ma’lumot reja: fonologiya www.arxiv.uz www.arxiv.uz fоnоlоgiya (grеkchа phone –«tоvush», «оvоz», logos – «tа’limоt») til hаqidаgi fаnning аlоhidа bo’limi bo’lib, nutq tоvushlаrining so’z vа mоrfеmаlаrni bir-biridаn fаrqlаsh vаzifаsini o’rgаnаdi. fоnоlоgiya nuqtаi nаzаridаn nutq tоvushlаri fоnеmа dеb yuritilаdi. fоnеmа eng kichik til birligi bo’lib, so’zlаrni, mоrfеmаlаrni, o’zаrо fаrqlаshgа xizmаt qilаdi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz fоnеmа tilning mа’nоli birliklаrini-so’zlаrni, mоrfеmаlаrni shаkllаntirаdigаn vа shu birliklаrning mа’nоlаrini fаrqlаsh vаzifаsini bаjаrаdigаn eng kichik bo’linmаs tоvush hisоblаnаdi. ya’ni so’z mа’nоsini fаrqlаsh uchun xizmаt qilаdigаn nutq birligi. dеmаk, fоnеmа tаbiаtdа uchrаydigаn hаr qаndаy tоvush emаs, bаlki mа’nо аjrаtish tоmоnigа egа bo’lgаn insоn tоvushidir. mаsаlаn, bоr, bеr, bir, bur, so’zlаri о,е,i,u unlilаrigа ko’rа mа’nоdа fаrqlаnаdi. bоr, bоsh, bоg’, bоb, bоp, bоd so’zlаri esа r,sh,g’,b,p,d undоshlаrigа ko’rа mа’nоdа fаrqlаnаdi. mа’nо fаrqlаshgа xizmаt qiluvchi mаnа shu unli vа undоsh tоvushlаr fоnеmаlаrdir. fоnеmаlаr o’zаrо diffеrеnsiаl bеlgilаri оrqаli fаrqlаnаdi. mаsаlаn, …

ida ro‘yobga chiqadi. nutq tovushi o‘zida uch jihatni birlashtirgan murakkab nutqiy birlik sifatida namoyon bo‘ladi. ular quyidagilar: a) talaffuz a’zolari bilan boshqariladigan markaziy nerv sistemasi mahsuli (fiziologik jihat); b) tabiatdagi har qanday tovush kabi akustik tabiatga ega (fizik, akustik jihat); d) kishilaming axborot uzatish, kommunikatsiya vositasi (funksional, sotsial, lisoniy jihat). www.arxiv.uz www.arxiv.uz nutq tovushining haqiqiy va muhim jihati — uning funksional aspekti. tilshunoslikda aytilgan uch jihatni yaxlitlikda o‘iganish yoki ajratgan holda tadqiq qilish masalasida bir xillik yo‘q. ba’zi mutaxassislar nutq tovushining fiziologik tomoni biologiya, akustik jihati fizika fanining o‘rganish predmeti bo‘lib, tilshunos uning faqat funksional tomoninigina tekshirishi lozim degan flkmi ilgari sursa, ayrimi har uchala jihat bir-biridan ajralmas, ulami yaxlitlikda o'rgavimoq kerak degan aqidaga tayanadi. ana shu ikki qarash kurashi natijasida tilshunoslikda ikki — fonetika va fonologiya sohalari ajraldi. pirovard natijada fonetika nutqiy variant (xususiylik)ni, fonologiya esa lisoniy invariant (umumiylik)ni tadqiq qilish bilan mashg‘ul bo‘ladigan bo‘ldi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz fonetika va …

lish darajasi (yuqori, o'rta, quyi) va lablanish- lablanmaslik — kuchli pozitsiyadagi unli fonemalarning asosiy, sistema hosil qiluvchi belgisi. unlilaming til gorizontal holatiga ko‘ra (old qator, o‘rta qator va orqa qator) belgilari asosiy hisoblanmaydi. chunki bu belgilar ularga nutqiy yondosh tovush ta’sirida o'zgarib turadi. masalan, [q] undoshi bilan qo‘shnichilik munosabatida [a] unlisi til orqalik xossasiga ega bo'lsa, [k] undoshi qurshovida o‘z holatini saqlaydi. unli fonemalar paradigmasi www.arxiv.uz www.arxiv.uz unli fonemalarning asosiy belgilariga ko‘ra tasnifi quyidagicha (1-jadval): www.arxiv.uz www.arxiv.uz jadvaldan ko'rinadiki, tilning ko‘tarilish darajasiga ko'ra unli fonemalar uch pog‘onali, lablanish belgisiga ko‘ra ikki pog'onali sistemani hosil qiladi. unli fonema yaxlit tizimni tashkil etib, bu tizim ham o‘z navbatida tizimchalarga bo’linadi. [i] va [u] fonemalari «yuqori tor» belgisi ostida birlashib, bunday belgiga ega bo‘lmagan fonemalardan ajraladi. biroq [i] va [u] kichik paradigmasi a’zolari farqlovchi belgilari ([i]-lablanmaganlik va [u]-lablanganlik belgilari) asosida o‘z mustaqilliklarini saqlab qoladi va ziddiyatda turadi. [e]- [o’] tizimchasi «o‘rta keng» belgisiga …

i belgilari sanaladi. ma’lum bo’ladiki, o‘zbek tilida unli fonemalar bir belgi asosida uch (tor, o‘rta, keng) va ikki a’zoli ziddiyatni (lablangan, lablanmagan), ikki belgi («tilning ko'tarilish darajasi» va «lablanganlik-lablanmaganlik») asosida olti a’zoli ziddiyatni hosil qiladi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz undosh fonemalar paradigmasi kuchli ziddiyatdagi undosh fonemalarni farqlovchi asosiy belgi quyidagilar hisoblanadi: a) hosil bo'lish o‘rniga ko‘ra; b) hosil bo‘lish usuliga ko‘ra; d) ovoz va shovqin ishtirokiga ko‘ra. hozirgi o‘zbek tilida 24 ta undosh fonema boiib, ulami yuqorida sanab o‘tilgan belgilari bilan ko‘ish mumkin www.arxiv.uz www.arxiv.uz boshqa sath birliklarida bo'lgani kabi, fonemalaming asosiy belgilari korrelyativ va korrelyativ bo‘lmaganlarga ajraladi. ziddiyatda turgan fonemaning birida bor, ammo ikkinchisida mavjud bo'lmagan belgi — korrelyativ belgi. masalan, [b]-[p] zidlanishda jarangli-jarangsizlik korrelyativ belgidir. ammo til oldi va portlovchilik belgisi har ikkala fonema uchun ham xos bo‘lganligi sababli korrelyativ . bo‘lmagan belgi deyiladi. shuningdek, [h] undoshda jarangsizlik belgisi mavjud. ammo shu belgi asosida uni boshqa fonema bilan zid qo‘yib …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "fonologiya"

1461478464_62417.ppt слайд 1 fonema tushunchasi va uning tovushdan farqi fonemaning o’ziga xos belgilari fonologiya haqida ma’lumot reja: fonologiya www.arxiv.uz www.arxiv.uz fоnоlоgiya (grеkchа phone –«tоvush», «оvоz», logos – «tа’limоt») til hаqidаgi fаnning аlоhidа bo’limi bo’lib, nutq tоvushlаrining so’z vа mоrfеmаlаrni bir-biridаn fаrqlаsh vаzifаsini o’rgаnаdi. fоnоlоgiya nuqtаi nаzаridаn nutq tоvushlаri fоnеmа dеb yuritilаdi. fоnеmа eng kichik til birligi bo’lib, so’zlаrni, mоrfеmаlаrni, o’zаrо fаrqlаshgа xizmаt qilаdi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz fоnеmа tilning mа’nоli birliklаrini-so’zlаrni, mоrfеmаlаrni shаkllаntirаdigаn vа shu birliklаrning mа’nоlаrini fаrqlаsh vаzifаsini bаjаrаdigаn eng kichik bo’linmаs tоvush hisоblаnаdi. ya’ni so’z mа’nоsini fаrqlаsh uchun xizmаt qilаdigаn nutq ...

Формат PPT, 322,0 КБ. Чтобы скачать "fonologiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: fonologiya PPT Бесплатная загрузка Telegram