embriologiya asoslari

DOCX 1.3 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1671026781.docx embriologiya asoslari reja: organizmlarning kо’payishi jinsiy hujayralar (gametalar) urug’lanish maydalanish gastrulyatsiya va о’q organlarning hosil bо’lishi provizor organlarning hosil bо’lishi embriogenezda hujayraning differensirlanishi va qaltis davrlar organizmning о’sishi, rivojlanishi va qarish embriologiya yunon. embryon – homila va logia – ta’limot demakdir. ammo bu nom shu fanning mazmunini tо’la ta’riflay olmaydi. embriologiya fani tuxum hujayralarining otalanishidan tortib, tuxum qо’yuvchilarda homilaning tuxum qobig’idan chiqquncha, tirik tug’uvchilarda esa homilaning tug’ilguncha bо’lgan davridagi hamma jarayonlarni ta’riflab beradi. shuningdek, embriologiya fani pushtdan oldingi, ya’ni jinsiy hujayralarning rivojlanishi hamda homila tug’ilganidan keyingi dastlabki davrni ham о’rganadi. chunki taraqqiyoti mutlaqo tuxum qobig’ida yoki tug’ilguncha tugallanib, sо’ngra rivojlanmaydigan birorta organizm yо’q. sutemizuvchilarda organlarning tuzilishi va funksiyasi voyaga yetgan organizmning a’zolari holatini tug’ilgandan sо’ng ma’lum vaqt о’tgandan keyingina egallaydi. embriologiya organizmning normal individual taraqqiyoti va patologik holatlarda embrion rivojlanishining buzilish sabablarini va ularning oldini olish yо’llarini о’rganadi. shuning uchun embriologiya organizmlarning individual taraqqiyoti – ontogenezning bir qismi hisoblanadi. …

kо’ra yangi avlodning shakllanishida hech qanday rivojlanish jarayonlari rо’y bermay, balki azaldan jinsiy hujayraga jo bо’lgan о’ta mayda individning tuxum hujayrasi oziqlantirishi bilan yoki aksincha tuxum hujayrasidagi mikroindividning sperma ta’sirida о’sishi, ya’ni mavjud a’zo va belgilarning takomillashishi natijasi ekanligi tushuntiriladi. epigenezga binoan organizm har doim yangidan gomogen, strukturasiz massadan rivojlanadi. epigenez ham metafizik dunyoqarash kabi talqin etilgan yо’nalish bо’lsada, о’zicha progressiv bо’lib, rivojlanish taraqqiyotida tan olinadi. embrional taraqqiyotni о’rganish usullari turlichadir. oddiy va qadimiy usul bо’lgan tasviriy embriologiya pusht taraqqiyotining qanday о’tganini ta’riflab beradi. turli xil hayvonlar taraqqiyoti jarayonini qiyoslab о’rganuvchi ta’limot qiyosiy embriologiyadir. a.o.kovalevskiy, i.i.mechnikov, e.gekkel va boshqalarning izlanishlari natijasida qiyosiy embriologiya evolyutsion mazmunga ega bо’ldi. evolyutsion nazariyani asoslashda muhim rol о’ynagan evolyutsion embriologiya dastlab qiyosiy- tasviriy embriologiyadan kelib chiqdi. keyinchalik tajriba usuli embriologiyaning asosiy usuli bо’lib qoldi. k.f.volf, x.i.pander va k.m.ber zamonaviy embriologiyaning asoschilaridan hisoblanadi. darvinning evolyutsion targ’iboti embriologiya masalalariga materialistik yondashish uchun zamin yaratdi. rus olimlaridan i.i.mechnikov …

shaganlaridan sо’ng о’limga mahkumdirlar. о’lgan organizmlar о’rniga yangi organizmlar vujudga keladi. har bir jonzotga о’ziga о’xshagan organizmni yaratish, zurriyot qoldirish xususiyati xosdir. shu tufayligina mavjudotlar olami saqlanib qoladi. organizmlarning kо’payishi evolyutsion tarzda takomillashib boruvchi jarayondir. jonzotlar turli usulda kо’payadi, ularning barchasini jinssiz va jinsiy kо’payish xiliga bо’lish mumkin. jinssiz kо’payish. jinssiz kо’payish eng sodda, evolyutsiya jarayonidagi ilk bor kо’payish usulidir. bu usul bilan kо’payishda bitta organizm ishtirok etadi. shu organizm о’z avlodlariga barcha xususiyatlarini deyarli о’zgarmagan holda о’tkazadi. jinssiz kо’payishning bо’linish, endogoniya, shizogoniya, kurtaklanish, sporogoniya, vegetativ kо’payish xillari farqlanadi. kо’payishning bо’linish usuli bir hujayrali jonzotlarga xosdir. bо’linish usulidagi kо’payish organizmning mitoz yо’li bilan kо’payishidir. bо’linish natijasida hosil bо’lgan ikki avlod (hujayra) о’rtasida genetik axborot va ichki tuzilmalar tengma-teng taqsimlanadi. hosila organizm (hujayra) о’sadi va qayta bо’linishga tayyorlanib, sо’ng yangi organizmni yaratadi. endogoniya – bu organizm (hujayra) ning alohida ichki kurtaklanishi bо’lib, ona hujayrada ikkita qiz organizm hosil bо’ladi, ya’ni bir …

о’ladi. qiz hujayradagi irsiy informatsiya belgilari ona organizmi belgilariga monand ravishda bо’ladi. odatda, bu xildagi kо’payish jinsli kо’payish bilan almashinib turadi. spora hosil qilish (spopogoniya). bu xil kо’payish ayrim о’simlik va bir hujayrali mavjudotlarning kо’payish usuli hisoblanadi. masalan, bezgak plazmodiysi va toksoplazma sporogoniya usulida kо’payadi. spora – bu kо’payish jarayonini ta’minlovchi va tashqi ta’sirdan saqlanish uchun qobiqqa о’ralib olgan hujayralar tо’plamidir. jinssiz kо’payishning bir xili bо’lgan sporogoniyani ayrim bakteriya (yoki bir hujayrali organizm – masalan, ichak balantidiysi, lyambliya)larning spora hosil qilishidan farqlamoq lozim. bu xil sporalanish kо’payish uchun emas, noqulay sharoitdan saqlanishgagina xizmat qiladi. kurtaklanish usuli bilan kо’payishda ona organizmi (hujayra)da yadroning bir qismini tutgan sitoplazmatik dо’mboqcha – kurtak paydo bо’ladi. dо’mboqcha о’sadi va ona qismdan ajraladi. ayrim bakteriyalar va kipriklilar shu zaylda kо’payadi. vegetativ kо’payish usulida kо’p hujayrali organizm tanasining bir qismidagi hujayralar tо’plamidan yangi organizm hosil bо’ladi. masalan, gidralar kо’payishida ona organizmidan hujayralar tо’plamidan iborat kurtak hosil bо’ladi …

netik tо’plamning vujudga kelishi va shunga monand ravishda о’zgacha (о’zgargan) biologik xususiyatga ega bо’lgan ya’ni otaona organizmiga qaraganda chidamli, moslashuvchan yangi avlod yuzaga keladi. mana shunga kо’ra ham jinsiy kо’payish biologik jihatdan afzal va mukammallashgan organizmlarning kо’payish xili hisoblanadi. jinsiy kо’payish odatda ikki jinsiy hujayra– gametalarning qо’shilishi bilan rо’y beradi. jinsiy kо’payishning bunday gametalarning qо’shilishi bilan sodir bо’lishi ham evolyutsion tarzda, asta-sekin yuzaga kelgan. jinsiy kо’payishning eng qadimiy – ibtidoiy kо’rinishi plazmogamiya hodisasida namoyon bо’ladi. plazmogamiyada (ayrim amyobalarda sodir bо’luvchi) ikki hujayra qо’shilib ikki yadroli tuzilma hosil qiladi. qisqa muddatdan sо’ng hujayra sitoplazmasi qayta ikkiga bо’linadi har bir hosila hujayra avvalgi yadrolardan biriga ega bо’ladi. har bir amyobaning sitoplazma tarkibi aralashgan, ya’ni ikkita qо’shilgan amyoba, sitoplazmasidan iborat bо’ladi. mana shu sitoplazma mahsulotining aralashishi bilan hosil bо’lgan individ – amyoba о’zgacha xususiyatga ega bо’ladi. jinsiy kо’payishning anchagina murakkablashgan xillarini 2 guruhga ajratish mumkin: konyugatsiya, kopulyatsiya. konyugatsiya bakteriya, infuzoriyalarga xos bо’lgan kо’payish …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "embriologiya asoslari"

1671026781.docx embriologiya asoslari reja: organizmlarning kо’payishi jinsiy hujayralar (gametalar) urug’lanish maydalanish gastrulyatsiya va о’q organlarning hosil bо’lishi provizor organlarning hosil bо’lishi embriogenezda hujayraning differensirlanishi va qaltis davrlar organizmning о’sishi, rivojlanishi va qarish embriologiya yunon. embryon – homila va logia – ta’limot demakdir. ammo bu nom shu fanning mazmunini tо’la ta’riflay olmaydi. embriologiya fani tuxum hujayralarining otalanishidan tortib, tuxum qо’yuvchilarda homilaning tuxum qobig’idan chiqquncha, tirik tug’uvchilarda esa homilaning tug’ilguncha bо’lgan davridagi hamma jarayonlarni ta’riflab beradi. shuningdek, embriologiya fani pushtdan oldingi, ya’ni jinsiy hujayralarning rivojlanishi hamda homila tug’ilganidan keyingi das...

DOCX format, 1.3 MB. To download "embriologiya asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: embriologiya asoslari DOCX Free download Telegram