umumiy gistologiya

DOCX 5.6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1671026887.docx umumiy gistologiya reja: · epiteliy tо’qimasining umumiy harakteristikasi va klassifikatsiyasi · bir qavatli epiteliy · kо’p qavatli epiteliy · bezlar · ichki muhit tо’qimalari · qon · biriktiruvchi tо’qima · zich tolali biriktiruvchi tо’qima · maxsus xususiyatga ega bо’lgan biriktiruvchi tо’qimalar · biriktiruvchi tо’qimaning yoshga qarab о’zgarishi va ichki muhit hujayralarining о’zaro munosabati · tog’ay tо’qimasi · suyak tо’qimasi · muskul tо’qimasi · nerv tо’qimasi evolyutsion taraqqiyot davomida tirik organizmlarning turli shakllari vujudga kelgan. hayvon organizmining takomili, ularning evolyutsiyasi yangi vazifalar va shu vazifalarni bajarish uchun hosil bо’lgan tuzilmalar rivojiga bog’liq. tо’qimalar evolyutsiyasini о’rganuvchi fanga evolyutsion gistologiya deyiladi. evolyutsion gistologiyaga rossiyada i.i.mechnikov asos solgan. uning g’oyalarini a.a. zavarzin va n.g.xlopin ilgari surdi, rivojlantirdi. masalan, a.a.zavarzin tо’qimalar klassifikatsiyasiga hayot jarayonining asosiy tomonlarini ochib beruvchi funksional prinsiplarni asos qilib oldi. u tо’qimalarni himoya funksiyasini о’tovchi chegara tо’qimaga, modda almashinuvi va tayanch-mexanik vazifani bajaruvchi ichki muhit tо’qimasiga, qisqarishni ta’minlovchi muskul tо’qimasiga va …

ardan epiteliy va biriktiruvchi tо’qima eng qadimiy hisoblanadi. rivojlanishining sо’nggi bosqichlarida hayvonlar tuzilishining murakkablashishi bilan birga muskul va nerv tо’qimalari takomillashadi. muskul tо’qimasi harakat funksiyasini bajarishda ishtirok etsa, nerv tо’qimasi hamma tо’qimalarni о’zaro bog’lab turadi. tо’qimalarning hosil bо’lish jarayoni gistogenez deb yuritiladi. bu jarayon davomida har bir kurtakning hujayralari va hujayra shakliga ega bо’lmagan strukturalari turli tomonga differensiallashadi, hamda bir tо’qimaga xos bо’lgan maxsus tuzilmalarni va xususiyatlarni о’zida mujassamlashtiradi. tо’qimalar differensiallashishida 4 davr tafovut etiladi. 1) ootipik; 2) blastomer; 3) kurtak; 4) tо’qima differensiallanish davrlari. ootipik differensiallanish davrida bо’lg’usi kurtaklar prezumtiv (lot. presumptio – ehtimol) – ehtimoliy qismlar holida tuxum hujayra sitoplazmasida yoki zigotada о’z ifodasini topadi. masalan, amfibiyalarda bо’lg’usi xorda mezoderma tuxum hujayra sitoplazmasining kulrang о’roqchasi qismida joylashadi. blastomer differensiallanishda bо’lg’usi tо’qima kurtaklari maydalanayotgan blastula hujayralarining shu tо’qima rivojlanishini belgilaydigan blastomerlari differensiallanishi sifatida kо’rinadi. kо’pchilik hayvonlarda maydalanishning ilk davridayoq bir-biridan farq qiladigan blastomerlar hosil bо’ladi. blastula davrida blastula tubi, …

kimyoviy xususiyatlarni hosil qiladi. tо’qima takomilining deatamaatsiyasi (lat. deatamaare – belgilash) asosan avloddan-avlodga о’tuvchi irsiy belgilar bilan bog’liqdir. irsiy omillar organizm takomilining umumiy yо’nalishini belgilaydi. bu esa homila о’sish davrida turli ta’sirlar natijasida (ichki va tashqi) yangi xususiyatlar hosil bо’lishini inkor etmaydi. davom etayotgan differensiallanish va о’sish davrida hujayralararo ta’sirlar orta borib organizmning integratsiyasi (lat. integer – butun) vujudga keladi. integratsiya iborasi organizm alohida qismlarining bir butunga birlashishini kо’zda tutadi. hamma a’zolar asosan 4 xil tо’qimadan: epiteliy, biriktiruvchi, muskul va nerv tо’qimalaridan tashkil topgan. parenximatoz a’zolarning asosi – biriktiruvchi tо’qimadan, parenximasi (asosiy ishni bajaruvchi qismi) esa epiteliydan tashkil topgan. a’zo tarkibiga kirgan tо’qimalarning faoliyati shu a’zoning umumiy yoki asosiy funksiyasini bajarishga qaratilgan. tо’qimalarning fiziologik va reparativ regeneratsiyasi. tо’qima va organlarda о’layotgan hujayralar hamda hujayra shakliga ega bо’lmagan tuzilmalar doim, butun hayot davomida qaytadan tiklanib turadi. bu jarayon fiziologik regeneratsiya deb atalib, turli tо’qimalarda turlicha kechadi. mitoz bо’linish xususiyatiga ega bо’lgan, …

lan boradi. 1. regeneratsion gipertrofiy. bu yо’l bilan boruvchi regeneratsiyada a’zoning massasi hujayralarning bо’linishi yoki ularning gipertrofiyasi (kattalanishi) natijasida qayta tiklanadi. bu tipdagi regeneratsiya yuqori tabaqali hayvonlarning jigar, buyrak va ayrim boshqa a’zolariga xosdir. 2. hujayra proliferatsiyasi. bu xil yо’l bilan boradigan regeneratsiyada organning shikastlangan joyi hujayralar bо’linishi hisobiga qayta tiklanadi. masalan, me’da- ichak yо’li epiteliysi bunga misol bо’la oladi. 3. hujayra ichi regeneratsiyasi. bu tipdagi regeneratsiyada hujayra organoidlarining hajmi va soni ortishi hisobiga hujayra hajmi ham ortadi va natijada organ yoki tо’qimaning ham hajmi qayta tiklanadi. masalan, yurakning muskul qavati, neyronlarda. epiteliy, biriktiruvchi va silliq muskul tо’qimalari juda tez qayta tiklanadi. kо’ndalang-targ’il muskul tolalari esa ma’lum sharoitdagina qayta tiklanishi mumkin. nerv tо’qimasida qayta tiklanish juda ham sust boradi. tо’qimalarning о’zgaruvchanligi. har bir tо’qima о’ziga xos tuzilishga, xususiyatlarga ega va shu bilan boshqa tо’qimalardan farq qiladi. tо’qimalarning о’z xususiyatlarini saqlab turishi deatamaatsiya deb yuritiladi. modda almashinishlarining о’zgarishi tо’qimalariing maxsus funksiyalarining …

gan. epiteliy tо’qimasi himoya, sekretor, sо’rish va ekskretor funksiyalarni bajarishga moslashgan. u ichak bо’shlig’ida fermentlar ta’sirida parchalangan oqsil, uglevod, yog’lar monomerlar holida hamda suv va mineral tuzlar ximus tarkibidan ichak epitelial hujayralari orqali qon yoki limfaga sо’riladi. modda almashinish natijasida hosil bо’lgan qoldiq mahsulotlar ham epiteliy hujayralari orqali organizmdan tashqariga chiqariladi (ekskretsiy.) ekskretsiya asosan о’pkada (karbonat angidrid va qisman suv ajraladi), buyrakda (mochevina, siydik kislotasi ajraladi), terida (ter bilan suv va 5–10% mochevina ajraladi) kechadi. epiteliy tо’qimasi chegara tо’qima bо’lganligi uchun u о’zining ostida joylashgan tо’qimalarni turli ta’sirlardan (kimyoviy, mexanik) himoya qiladi. jarohatlanmagan teri epiteliysi turli zararli moddalarni va mikroblarni о’tkazmaydi. epiteliy tо’qimasi sekret ishlab chiqarish qobiliyatiga ham ega. me’da shilliq qavatini qoplovchi epiteliy tо’qimasining mahsuloti me’dani mexanik va kimyoviy ta’sirlardan saqlasa, me’da-ichak nayi bо’ylab joylashgan epiteliy hujayralari esa oziq moddalarning parchalanishida va sо’rilishida muhim о’rin tutadi. epiteliy tо’qimasi homila taraqqiyotida har uchala homila varaqlaridan (ekto-, ento- va mezodermadan) hosil …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "umumiy gistologiya"

1671026887.docx umumiy gistologiya reja: · epiteliy tо’qimasining umumiy harakteristikasi va klassifikatsiyasi · bir qavatli epiteliy · kо’p qavatli epiteliy · bezlar · ichki muhit tо’qimalari · qon · biriktiruvchi tо’qima · zich tolali biriktiruvchi tо’qima · maxsus xususiyatga ega bо’lgan biriktiruvchi tо’qimalar · biriktiruvchi tо’qimaning yoshga qarab о’zgarishi va ichki muhit hujayralarining о’zaro munosabati · tog’ay tо’qimasi · suyak tо’qimasi · muskul tо’qimasi · nerv tо’qimasi evolyutsion taraqqiyot davomida tirik organizmlarning turli shakllari vujudga kelgan. hayvon organizmining takomili, ularning evolyutsiyasi yangi vazifalar va shu vazifalarni bajarish uchun hosil bо’lgan tuzilmalar rivojiga bog’liq. tо’qimalar evolyutsiyasini о’rganuvchi fanga evolyutsion gistologiya deyilad...

DOCX format, 5.6 MB. To download "umumiy gistologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: umumiy gistologiya DOCX Free download Telegram