taqlid so`zlar va ularning lingvomadaniy xususiyatlari

DOCX 39,4 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1674204842.docx “hozirgi o’zbek adabiy tili” fanidan “taqlid so`zlar va ularning lingvomadaniy xususiyatlari” k u r s i sh i mundarija i.kirish 1-bob. o’zbek tilida taqlid so’zlar sintaktik nazariyalari 1.1. taqlid so`zlar tarixi 1.2. taqlid so`zlar semantikasi 1.3. taqlid so`zlar strukturasi 2-bob. taqlid so’zlarning lingvomadaniy xususiyatlari 2.1. taqlid so`zlar turlari 2.2. taqlid so’zlarda lingvistik kompetensiyaviy yondashuvni shakllantirish xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati kirish til millat qiyofasining bir bo’lagi. shu sababli hali mustaqillikka ilk qadamlar tashlanayotgan davrdayoq ona tiliga davlat maqomi berish masalasi kun tartibiga qo’yilgan va bu ish amalga oshirilgan edi. istiqlol tufayli milliy tilshunoslikda tub burilishlar yuz berdi. till va nutq hodisalarining farqlanishi, gap bo’laklari, xususan, kesim va qo’shma gap qurilishi bilan bog’liq ta’limotning o’zgarishi mavjud ko’pgina qoidalarni qayta ko’rib chiqish ehtiyojini yuzaga keltirdi. uzluksiz ta’limda qo’shma gap turlarining nomlanishi, ular orasida ishlatiladigan tinish belgilari, tobe tarkibli qo’shma gap turlarini ajratish, qo„shma gaplarning qurilish qoliplarini belgilash bilan bog’liq qator muammolar yuzaga …

o’rganish mumkin emas. til taraqqiyotining yozuv paydo bo’lishidan avvalgi holati biz uchun qorong’idir. biz faqat yozuv paydo bo’lgandan keyingi davrda ro’y bergan til taraqqiyoti to’g’risida yozma yodgorliklardan foydalanib, fikr yuritishimiz mumkin. lekin yozuv tilni o’rganish, tilning paydo bo’lishi to’g’risidagi muammoni yoritishga to’liq imkon bermaydi. shunday bo’lsa ham, ba’zi olimlar bu masalaga o’z munosabatlarini, fikrlarini bildirib o’tishgan. qadimgi yunonistonda faylasuflar tilning qay tarzda kelib chiqqanligi ustida uzoq davr qizg’in bahs olib borganlar. tilshunoslik tarixidan ma’lumki, bu masalada grek faylasuflari bir-biriga zid ikki xil farazni o’rtaga tashlashgan. demokrit va boshqalar tilda narsa nomi bilan narsa orasida hech qanday bog’lanish yo’q, bu nomlar mazkur tilda gaplashuvchi odamlar tomonidan yaratilgan, demak, til inson tomonidan yaratilgan, degan fikrni ilgari surishgan. bu guruh olimlar anomalistlar deb nom olgan. platon boshliq boshqa bir guruh olimlar “narsa bilan uning nomi orasida muayyan bog’lanish bor. bu bog’lanish narsalarning xususiyatlaridan, tabiatidan kelib chiqqan va bu bog’lanish ilohiy kuch tomonidan o’rnatilgan” …

emas. anchagina tillarning qachon paydo bo’lganligi, qachon tarkib topganligi aniqlangan. biroq, yer yuzida umuman insoniyatga xos tilning qachon paydo bo’lganligi, dastlabki tillarda qanday so’zlar bo’lganligi, uning grammatik xususiyatlari nimalardan iborat ekanligi hal qilingan emas va hal qilinishi ham mumkin emas. chunki bundan bir necha yuz ming yillar burun paydo bo’lib, keyinchalik nom – nishonsiz yo’qolib ketgan tillar ham bo’lgan. bundan bir necha yuz ming yil burun paydo bo’lgan tillarning fonetik tizimi, so’z boyligi, grammatikasi va boshqa muayyan xususiyatlaridan qat’i nazar, umuman tilning kelib chiqishi o’rganilar ekan, eng avvalo, tilning kelib chiqishidagi shart – sharoitlarni tadqiq qilish, ya’ni insonlar qanday sharoitda so’zlay boshlaganliklarini o’rganish va bu masalani umuman tilning kelib chiqishi masalasi bilan bog’lagan holda tahlil qilib, xulosa chiqarish lozim. tilning kelib chiqishi masalasini aniqlashdagi qiyinchilik shundan iboratki, birinchidan, hozirgi til tarixi fani dunyoda umuman tilning qanday paydo bo’lganligi to’g’risida hech qanday dalillarga ega emas. chunki hozir bizga ma’lum tillarning yozuv …

1.1. taqlid so`zlar tarixi taqlid soʻzlar - maʼno va shakliy xususiyatlariga koʻra, alohida guruhni tashkil qiluvchi, kishilar, hayvonlar va boshqa jonli, jonsiz narsalarning tovushini, harakat-holat obrazini taqlidan ifodalovchi soʻzlar. o’zbek tilshunosligida esa bu masala 60-yillargacha alohida tadqiqot obyekti sifatida o’rganilgan emas. o’sha paytgacha o’zbek tili bo’yicha yozilgan grammatikalarda va qo’llanmalarda taqlidiy so’zlarga juda kam o’rin berilgan va ularning ko’pchiligida taqlidiy so’zlar undov so’zlarning ajralmas qismi sifatida ko’rsatilar edi. o’tgan asrning ikkinchi yarmidan boshlab taqlidiy so’zlar masalasi olimlarimiz e’tiborini o’ziga tortdi. ular mavzu ustida ma’lum darajada kuzatishlar olib borib, u yoki bu holatdagi o’z fikrlarini o’rtaga tashladilar. jumladan, a.n.kononov «o’zbek tili grammatikasi»13 asarida taqlidiy so’zlarni undovlarning bir ko’rinishi deb ko’rsatsa, 1956-yili nashr qilingan «hozirgi turk adabiy tilining grammatikasi»14 asarida ularni alohida so’z turkumi qilib ajratadi. demak, a.n.kononov oldingi asarlarida tasviriy so’zlarni undovlarning bir turi sifatida ko’rsatsa ham, 1956-yili ularni mustaqil so’z turkumi qilib ajratish kerak, degan xulosaga keladi va «hozirgi o’zbek …

’zlar ham tovushga taqlid so’zlar termini bilan ataladi. ishda ancha chalkash fikrlar ham aytilgan. ammo s.mutallibov keyinroq nashr qilgan ocherklarida20 bu masalaga aniqliklar kiritdi. lekin har ikkala ishda ham tasviriy so’zlarga oid ayrim misollarni izohlashda ayrim chalkashliklarga yo’l qo’yilgan. masalan, ko’proq tovushga taqlid so’zlarni harakat va holat tasvirini bildiruvchi so’zlar bilan aralashtirib yuborish hollari uchraydi. uning maqolasida yaltiroq, yalt-yult, lim-lim, g’imir-g’imir so’zlarini, ocherklarida esa dikillamoq kabi so’zlarni tovushga taqlid deb atashi fikrimizning isbotidir. keltirilgan so’zlarni tovushga taqlid so’z emas, holatga taqlid (obrazli) so’zlar deb hisoblash kerak. s.mutallibov tovushga va holatga taqlid so’zlarni birlashtirib, ularga quyidagicha ta’rif beradi: «hayvonlar, jonivorlar, qush-qurtlar va odamlar, narsalar harakatidan paydo bo’lgan tovushlarga shartlicha taqlid qilib yasalgan so’zlar tovushga taqlidiy so’zlar deb ataladi». bu ta’rif taqlidiy so’zlarning barcha xususiyatlarini o’zida mujassamlashtira olmaydi. bu ta’rifda holatga taqlid so’zlarga fikr bildirilmagan. muallifning taqlidiy so’zlar yasalishi to’g’risidagi fikri ham e’tirozdan xoli emas. eng avvalo taqlidiy so’zlarning yasalishi bilan ulardan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "taqlid so`zlar va ularning lingvomadaniy xususiyatlari"

1674204842.docx “hozirgi o’zbek adabiy tili” fanidan “taqlid so`zlar va ularning lingvomadaniy xususiyatlari” k u r s i sh i mundarija i.kirish 1-bob. o’zbek tilida taqlid so’zlar sintaktik nazariyalari 1.1. taqlid so`zlar tarixi 1.2. taqlid so`zlar semantikasi 1.3. taqlid so`zlar strukturasi 2-bob. taqlid so’zlarning lingvomadaniy xususiyatlari 2.1. taqlid so`zlar turlari 2.2. taqlid so’zlarda lingvistik kompetensiyaviy yondashuvni shakllantirish xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati kirish til millat qiyofasining bir bo’lagi. shu sababli hali mustaqillikka ilk qadamlar tashlanayotgan davrdayoq ona tiliga davlat maqomi berish masalasi kun tartibiga qo’yilgan va bu ish amalga oshirilgan edi. istiqlol tufayli milliy tilshunoslikda tub burilishlar yuz berdi. till va nutq hodisalarining f...

Формат DOCX, 39,4 КБ. Чтобы скачать "taqlid so`zlar va ularning lingvomadaniy xususiyatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: taqlid so`zlar va ularning ling… DOCX Бесплатная загрузка Telegram