notiqlik san’ati. nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari

DOCX 25,3 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1698822455.docx notiqlik san’ati nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari notiqlik san’ati nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari nutq madaniyati – bu tо’g’ri sо’zlay olish, ya’ni nutqiy muloqot shartlari va fikr bildirishdan kо’zlangan maqsadni hisobga olgan holda hamda barcha til vositalaridan (til vositalaridan, shu jumladan intonatsiya, leksik zahira, grammatik shakllardan) foydalangan holda bayon qilinayotgan mazmunga mos holda gapirishdan iboratdir. uchta tushuncha zamon va makon tanlamaydi. bular so’zlash, tinglash va anglashdir. odamzot yaralibdiki, o’zaro munosabat jarayonida ana shu uch birlikka amal qilib kelinadi. buning namoyon bo’lishi har bir xalqning o’z mentalitetiga mos va xos. o’zaro munosabat, murojaat qilish jarayonidagi o’zni tutish va fikr almashuvlar muomala madaniyati tushunchasida uyg’unlashadi. munosabat, murojaat, muloqot, munozara, mubohasa, muhokama, mulohaza singari tushunchalarning barchasi muayyan millatning ziynatiga mos bo’lgan ziynatlar bo’lib, u yetik va estetik me’yorlar, qoidalar bilan amalga oshiriladi. nutq madaniyati, notiqlik san’ati bu tilshunoslik fani obyekti emas, u mantiq, ruhiyatshunoslik, etika, estetika, falsafa, tafakkur, siyosatshunoslik, jamiyatshunoslik ilmi hamdir. …

a olish ham muhim sanaladi. ya'ni, notiq auditoriyani hisobga olishi – ularning bilim darajasidan yoshigacha, hatto nutq ijro etilayotgan paytdagi kayfiyatigacha kuzatib turilishi, nutqning tinglovchilar tomonidan qabul qilinishi nazorat qilib borilishi lozim bo’ladi. malakali bilimga ega bo’lgan kishilar oldida jo’n, sodda tilda gapirish maqsadga muvofiq bo’lmagani kabi, oddiy, yetarli darajada ma'lumotga ega bo’lmagan auditoriya oldida ham ilmiy va rasmiy tilda gapirishga yo’l qo’yib bo’lmaydi. xullas, notiqdan vaziyatga qarab ish tutish talab qilinadi. va butun diqqat-e'tibor ifodalamoqchi bo’lgan fikrni to’laligicha tinglovchilarga yetkazish vazifa qilib qo’yiladi. kishilar chiroyli, mazmundor nutq masalasi bilan juda qadimdan qiziqib keladilar. qadimgi gretsiya (yunoniston)da va rimda nutq madaniyatining nazariy asoslari yaratildi. nutq oldiga qo’yiladigan talablar ishlab chiqildi. bu davrda davlatning, savdo-sotiqning, sud ishlarining nihoyatda taraqqiy etishi, notiqlikni san’at darajasiga ko’tardi. yetuk inson bo’lishi uchun albatta, notiqlik san’atini egallash shart qilib qo’yiladi. ana shu ehtiyoj tufayli notiqlik nazariyasi yaratildi. uning sitseron, demosfen, kvintilian, aristotel kabi nazariyotchilari yetishib chiqdi. …

bilimdonlikni notiqliqning birinchi sharti qilib qo’yadi. kvintilian notiqlikka doir bilimni juda yoshlikdan o’rgana borish kerak, deydi. nutqning tinglovchi uchun tushunarli bo’lishiga katta ahamiyat beradi. u: «sen shunday so’zlaginki, seni har bir kishi tushuna olsin», - degan edi. xullas, qadimgi yunoniston va rimda madaniy notiqlik nazariyasi rivojlantirildi. bu nazariya keyinchalik yevropada nutq madaniyatiga bag’ishlangan fanning maydonga kelishiga asos bo’ldi. o’rta osiyo madaniyati tarixida ham nutq madaniyati bilan shug’ullaning o’ziga xos mavqega ega. taniqli siyosatshunos olim nazrullo jo’rayev o’zining «agar ogohsen...» nomli kitobida haqli ravishda yozganidek, «sivilizatsiya dunyoning turli mintaqalarida turlicha yuz berib, muayyan hududlar aholisi dunyoqarashi va turmush tarziga chuqur o’rnashgan. sivilizatsiya, jumladan yunonistonda nafosat, hindistonda din, ovrupada moddiy texnika taraqqiyoti, turonda esa axloq tarzida vujudga kelgan. yurtimizda axloq benihoya qiyosi yo’q tushuncha sifatida ardoqlanib kelingan. ma’nili va bejirim gapira bilish, nutqdagi ma’qul va noma’qul so’zlarni ilg’ay olish, so’zning orqa o’ngini, munosib o’rnini farqlay bilish, nutq odobi kabi fazilatlar turonda inson …

ri ham shu ehtiyojning hosilasidir. inson nutqi o’z tuzilishi materialiga ko’ra rostni ham, yolg’onni ham ifodalashi mumkin. bu ko’plab munozaralarga sabab bo’ladi. inson bu munozaralar jarayonida rostni yolg’ondan ajratadigan «mezon» ni yaratadi. bu mantiq fani edi. inson nutqida shubhali o’rinlar sezilsa, ma’lum «mezon» yordamida ular tuzatiladi. olim mantiqni o’rganmaganlarga: «agar u dangasalikni tashlab, oromga berilmasdan, gap bilan bog’lanib keladigan nahv (grammatika), aruz (she’r o’lchovi) va mantiq (logika) ni mutolaa qilganda edi, so’z zotan, nasr va nazmga ajralishini bilgan bulardi», - deydi. demak, beruniy nutqning ikki xil - nasr, nazm ko’rinishi borligini ko’rsatadi. nutqning bu turlari ma’lum qoidalar asosida shakllanadi. beruniy shakl va mazmun birligiga katta ahamiyat beradi. shakl mazmunga xizmat qilishi kerak. mazmunsiz har qanday chiroyli shakl ham el orasida e’tibor qozonmaydi. nutqning nasriy shaklida ham nazmiy shaklida ham mazmun bosh mezondir. nutq o’zining har ikki shaklida ham so’zlovchi o’z oldiga qo’ygan ma’noni ifodalashi shart. olim yozadi: «so’ngra so’z mana …

hi til egalarining nutq irod etish imkoniyatlari, til birliklaridan qay tarzda foydalanish chegaralarini ma’lum bir me’yorga solish ehtiyoji asosida ilmiy negizga ega bo’lgan mazkur soha vujudga kelgan. til qanchalar rivojlangan bo’lmasin, insonlar tomonidan ma’lum me’yorlar va talablarga asoslangan nutqiy madaniyat bir xil darajada rivojlangan bo’ladi deyish doimo ham to’g’ri bo’lavermaydi. shu sababli ham nutq madaniyati sohasi doimiy e’tibor va rivojlanish sari harakatlarni talab qiladi. nutq madaniyati ijtimoiy fan sifatida keng ma’nodagi til tarbiyasini va ommaviy uslubiy savodlilikni, boshqacha aytganda, so’zlovchi va yozuvchi omma orasida til haqidagi fanning hozirgi zamon yutuqlarini tatbiq etishni o’z oldiga vazifa qilib qo’yadi. nutq madaniyati insoniy madaniyatning asosiy ifodasidir. ma’naviyati yuqori bo’lgan inson barkamolligi uning omilkorligi, bilimdonligi, donishmandligida namoyon bo’ladi va unda albatta nutq madaniyati ham yuqori bo’ladi. til odobi ko’nikmalarini, nutq madaniyati malakalarini egallash, adabiy til me’yorlariga amal qilish oliy ma’lumotli shaxs uchun juda muhim. shu sababli ham mazkur o’quv kursimiz bir qator maqsad va …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "notiqlik san’ati. nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari"

1698822455.docx notiqlik san’ati nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari notiqlik san’ati nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari nutq madaniyati – bu tо’g’ri sо’zlay olish, ya’ni nutqiy muloqot shartlari va fikr bildirishdan kо’zlangan maqsadni hisobga olgan holda hamda barcha til vositalaridan (til vositalaridan, shu jumladan intonatsiya, leksik zahira, grammatik shakllardan) foydalangan holda bayon qilinayotgan mazmunga mos holda gapirishdan iboratdir. uchta tushuncha zamon va makon tanlamaydi. bular so’zlash, tinglash va anglashdir. odamzot yaralibdiki, o’zaro munosabat jarayonida ana shu uch birlikka amal qilib kelinadi. buning namoyon bo’lishi har bir xalqning o’z mentalitetiga mos va xos. o’zaro munosabat, murojaat qilish jarayonidagi o’zni tutish va fikr almas...

Формат DOCX, 25,3 КБ. Чтобы скачать "notiqlik san’ati. nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: notiqlik san’ati. nutq madaniya… DOCX Бесплатная загрузка Telegram