yuklama

DOC 49.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1706114932.doc yuklama reja: 1.yuklamalarning mano va vazifasi. 2.ularning shakliy va vazifaviy turlari. 3.yordamchi sozlar haqidagi xulosalar. yuklama, “bo`glash” funksiyasi, leksoid, affiksoid, yakka va juft qo`llanish, qo`shimchasimon yuklama, sof yuklama, yarim yuklama, yuklamalarning ma`no va vazifaviy jihatdan guruhlanishi, so`roq yuklamalari, ayirish-chegaralash yuklamalari, ta`kid yuklamalari, kuchaytiruv yuklamalari, o`хshatish-qiyoslash yuklamalari, inkor yuklamasi, yuklama va modal so`z munosabati, modal so`z-gaplar. yordamchi so`zlarning fuksional belgisi “bog`lash”dir. shu belgi asosida ko`makchi, bog`lovchi, yuklamalar so`z va gaplarni bir - biriga bog`lash uchun xizmat qiladi. ammo bu vazifa bog`lovchi va ko`makchilar uchun o`zgarmas, barqaror sanaladi. yuklamalarning o`ziga xos xususiyati shundaki, ular so`zlarga yoki gaplarga so`roq, ta`kid, kuchayturuv, ayirish-chegaralash, o`xshatish kabi qo`shimcha ma`nolarni beradi va funksional “bog`lash” belgisiga nisbatan beqaror, o`zgaruvchan sanaladi, ya`ni “bog`lash” belgisi bo`lishi ham mumkin, bo`lmasligi ham mumkin. chunonchi, na-na yordamchisi teng bog`lovchilarning bir turi sifatida inkor bog`lovchisi sanalib kelingan. g`. abdurahmonov esa uni inkor bog`lovchisi deb atash bilan birga, unda yuklamalik xususiyati ham borligini ko`rsatadi …

an ashulaga jo`r bo`lar edi. (as. muxtor) kampirning yuzida go`yo kulgiga o`хshagan bir narsa aks etdi. (a. qahhor) go`yo yordamchisi qo`shma gaplarda sodda gap qismlarini biriktiruvchi grammatik vositalarning biri sifatida xizmat qiladi, ya`ni qo`shma gapdagi vazifasiga ko`ra sodda gapdagi vazifasidan farqli o`laroq, u faqat yuklamagina emas, balki bog`lovchi- yuklama sanaladi: ertaga nikoh bo`ladi, go`yo men uning xotini. (o.) shunday baqirdiki, go`yo butun xona larzaga kelgandek bo’ldi. (a. qahhor) “aytdimi, qiladi”; “qo`ydi-da, chiqdi” gaplarida ham –mi, -da, qo`shimchasimon yuklamalarning bog`lovchilik xususiyatini kuzatish mumkin. demak, yuklamalarning qo`shma gap tarkibiy qismlarini o`zaro bog`lash vazifasi keng uchraydigan hodisa ekan va bu tilshunosligimizda ma`lum darajada o`rganilgan. yordamchi so`zlar tuzilishiga ko`ra so`zsimon va qo`shimchasimon shaklda bo`ladi. bu haqda ko`makchi, bog`lovchi mavzularini o’rganishda qisman ma`lumotga ega bo`ldik. ko`pgina leksoid yordamchi so`zlarning affiksoid ko`rinishlari mavjud, bu yuklamarga ham tegishlidir: ham, -am /-yam; uchun, -chun; -u, -yu; bilan, -ila, -la shular jumlasidandir. yuklamalar shakliy jihatdan uch xil ko`rinishga ega. …

bu yuklamalar ayrim narsa va hodisalarni boshqalardan ajratish, harakatni chegaralash uchun qo`llaniladi. -gina affiks yuklamasi o`zidan oldingi s`ozga qo`shib yoziladi: to`yga sheraligina kelmadi, xolos. o`ktam indamadi, faqat yuragida to`lqinlangan mehr bilan onasiga tikildi. faqat yuklamasining o`rnida yolg`iz so`zini ham qo`llash mumkin. sifat so`z turkumiga oid bu so`z yarim yuklama hisoblanadi: sobir, yolg`iz senga suyandim (sobir, faqat senga suyandim). 3.ta`kid yuklamalari: -ku, -da, -u, -yu. gapda ifodalangan biror voqeani ta`kidlash uchun qo`llaniladi: sobir-ku keldi, mahmud kelmadi-da! 4.kuchaytiruv yuklamalari: axir, hatto, hattoki, -oq (-yoq). -oq, (-yoq) affiks yuklamasi o`zidan oldingi so`zga qo`shib yoziladi. harakatning birin-ketin tezlik bilan davom qilishini, boshlanish paytini, ta`kidlashni ko`rsatadi: gullarni ko`riboq ko`ngli yorishdi. axir, hatto, hattoki yuklamalari ham fikrni kuchli ta`kidlash, avvalgi voqeani eslatishni ifodalaydi: axir do`stimsan-ku! 5. o`xshatish - qiyoslash yuklamalari: xuddi, naq, go`yo, go`yoki. bahorda bu bog`lar go`yoki kelindek yasanadi. (chirildoqlarning mayin musiqasi hamma yoqni to`ldirgan, go`yo kechaning o`zi kuylaydi kabi gaplarda yuklama -bog`lovchi vazifasini bajaradi.) …

3.yordamchi so`zlar nutq rang-barangligini ta`minlashini birgina misol yordamida ko`rish mumkin: 1) senday qiz, 2) sendek qiz, 3) sendayin qiz, 4) sening kabi qiz, 5) sen singari qiz, 6) sening singari qiz, 7) senga o`xshash qiz, 8) senga o`xshagan qiz… (bu birikmalar o`xshash ma`noni ifodalagani bilan ularning har biri juda nozik farqlarga ega). 4. bog`lovchi -yuklama, ko`makchi-bog`lovchi, ko`makchi-yuklama kabilar muosir til tizimida ko`rsatilganidek, yordamchi so`z turkumlariga xos bo`lgan “oraliq uchinchi”lardir. 5. tilimizda yarim ko`makchilar, yarim bog`lovchilar, yarim yuklamalar sirasi boyib bormoqda. chunonchi: vaqtida yomg`ir yog`adi, vaqtida qor. nogoh yomg`ir yog`adi, nogoh qor. 6. o`z mohiyati bilan yuklamalar modal so`zlarga yaqin turadi. shu tufayli bu ikkisi ko`pincha birgalikda tasvirlanadi. ammo modal so`zlar bilan yuklamalarni tenglashtirib bo`lmaydi: 1) yuklamalar rang - barang ma`nolarni ifodalaydi, shulardan ba`zilarigina modal ma`noga yaqin keladi; 2) yuklamalar ko`pincha mustaqil ishlatilmaydi, biror so`zga tirkalib yuradi. modal so`zlar esa a) gap tarkibida gap modalligini kengaytiruvchi, murakkablashtiruvchi vosita sifatida ro`yobga chiqadi. …

lar doirasida o`rganiladi; 4) boshqa so`z guruhlari kabi modal so`zlar ham, yuklamalar ham o`ziga xos morfologik, sintaktik, ma`noviy belgilarga ega. modal so`zlar bilan yuklamalarning o`zgarmasligi ularning morfologik belgisiga kiradi. sintaktik jihatdan esa modal sozlar ajraluvchilik, yani kirish soz vazifasida kela oladi, yuklama esa muchalanmaslik (gap bo`lagi bo`la olmaslik) belgisiga ega. semantik jihatdan modal sozlar fikrning voqelikka munosabatini ifodalaydi va butun gapga taalluqli bo`ladi. yuklamalr esa takid, oxshatish, kuchaytirish kabi qoshimcha mano ifodalaydi. yuklama ifodalagan mano butun gapga bevosita taalluqli bo`lmay, avvalo ozi tirkalib kelgan bo`lakning manosini borttirishga xizmat qiladi va shu bo`lak orqali butun gapga taalluqli bo`ladi. аdabiyotlar: 1. менглиев б. морфологик воситаларнинг маъновий хусусиятлари ва синтактик имкониятлари. диссертация автореферати. тошкент-1995. 2.неъматов ҳ. тажалли тасаввуф билиш назарияси ва тилшуносликда синтаксисни ўрганиш масалалари. «ўзбек тили ва адабиёти», 1993 йил, 2-сон. 3.неъматов ҳ., бозоров о. тил ва нутқ. тошкент, «ўқитувчи», 1993 йил. 4. қурбонова м. шакл-вазифавий талқинда субстанциаллик омили. «ўзбек тили ва …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yuklama"

1706114932.doc yuklama reja: 1.yuklamalarning mano va vazifasi. 2.ularning shakliy va vazifaviy turlari. 3.yordamchi sozlar haqidagi xulosalar. yuklama, “bo`glash” funksiyasi, leksoid, affiksoid, yakka va juft qo`llanish, qo`shimchasimon yuklama, sof yuklama, yarim yuklama, yuklamalarning ma`no va vazifaviy jihatdan guruhlanishi, so`roq yuklamalari, ayirish-chegaralash yuklamalari, ta`kid yuklamalari, kuchaytiruv yuklamalari, o`хshatish-qiyoslash yuklamalari, inkor yuklamasi, yuklama va modal so`z munosabati, modal so`z-gaplar. yordamchi so`zlarning fuksional belgisi “bog`lash”dir. shu belgi asosida ko`makchi, bog`lovchi, yuklamalar so`z va gaplarni bir - biriga bog`lash uchun xizmat qiladi. ammo bu vazifa bog`lovchi va ko`makchilar uchun o`zgarmas, barqaror sanaladi. yuklamalarning o`ziga...

DOC format, 49.0 KB. To download "yuklama", click the Telegram button on the left.

Tags: yuklama DOC Free download Telegram

yuklama

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "yuklama"

Similar files