ichki sekretsiya bezlari va ularning yoshga bog'liq xususiyatlari

ZIP 14 sahifa 25,2 KB Bepul yuklash

14 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 25,2 KB

Fayl turi ZIP

Sahifalar 14

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 14

1527346394_71816.doc ichki sekretsiya bezlari va ularning yoshga bog'liq xususiyatlari reja: 1. ichki sekretsiya yoki endokrin bezlar 2. buyrak usti bezlari 3. ayrisimon bez va epifiz ichki sekretsiya yoki endokrin bezlar inson organizmidagi muhim tizim hisoblanib, uning hayotiy jarayonlarini boshqarishda nerv tizimi bilan bir qatorda alohida ahamiyat kasb etadi (moddalar va energiya almashinuvi, to'qima va xujayralarning tarkibi va funktsiyasi va boshqalar). ularning ichki sekretsiya bezlari deyilishiga sabab, ishlab chiqaradigan suyuqliklarini maxsus yo'l bilan tegishli bo'shliqqa emas, balki to'g'ridan-to'g'ri qonga ajratishidir. shu bois ularni yana endokrin (yunoncha endo - ichki, krinein - ajratmoq) bezlar deb ham atashadi. endokrin bezlarga gipofiz, epifiz, qalqonsimon bez, qalqonsimon bez oldi bezlari, ayrisimon bez, oshqozon osti bezi, buyrak usti bezi va jinsiy bezlar kiradi (rasm. xripkova i dr., 1990, str. 130). shulardan ikkitasi, oshqozon osti bezi va jinsiy bezlar, tashqi sekretorlik funktsiyasini ham bajaradi, ya'ni ular o'n ikki barmoq ichakka hazm shirasi (oshqozon osti bezi) va urug' …

2 / 14

ishiga keng ta'sir ko'rsatishi va boshqalar o'rganilgan. gipofiz bosh miya asosiy suyagining turk egari qismida joylashgan bo'lib, bola tug'ilganida uning massasi 100-150 mg (katta odamlarda 0,4-1,1 g), 4-5 va 11 yoshlarga kelib bu bez sezilarli darajada kattalashadi, 18-20 yoshda uning massasi 500-650 mg ga etadi. gipofizda morfo-funktsional jihatdan oldingi, o'rta va keyingi qismlar farqlanib, xalqaro anatomik nomenklaturaga muvofiq birinchi ikki qism adenogipofiz, keyingisi esa neyrogipofiz deb ataladi. oldingi qismdan qator gormonlar ajralib (somatotrop, tireotrop, adrenokortikotrop, gonodotrop va boshqalar), ulardan ayrimlariga batafsilroq to'xtalamiz. somotrop yoki o'sish gormoni, suyaklarni bo'yiga o'stiradi, tanada moddalar almashinuvini kuchaytiradi. bu gormon yoshlikdan kam ishlab chiqarilsa, pakanalik yuzaga keladi. lekin bunday odamlarda tana mutanosibligi (proportsiyasi) saqlanib, ular aqliy jihatdan aytarli nuqsonsiz bo'ladi. ba'zan bu gormon me'yoridan ko'p ajralib, bola tanasida naysimon suyaklarning tez o'sishi (gigantizm) kuzatiladi. bunday bolalarda bo'y uzunligi 2 m 83 sm va hatto 3 m 20 sm ga etganligi haqida ma'lumotlar bor. lekin ular …

3 / 14

soqol-mo'ylovlar paydo bo'lishiga (itsenko-kushinga kasalligi) sabab bo'ladi. adenogepofizdan ajraladigan tireotrop gormon qalqonsimon bez faoliyati uchun zarur. gonadotrop gormonlar esa jinsiy bezlar ishini boshqarib boradi (urug'donlarda spermatozoid hosil bo'lishini, tuxumdonlarda tuxum xujayrasining pishib etilishini va hokazo). adenogepofizning o'rta qismidan ajraladigan gormonlardan yaxshi o'rganilgani melanafor gormonidir, u teri pigmentatsiyasini o'zgartiradigan faol moddadir, masalan homilador onalar yuz terisida dog'lar paydo bo'lishi shu gormonlarning ishi hisoblanadi. neyrogipofizdan ajraladigan gormonlarga antidiuretik gormon (vazopressin) va oksitotsinlarni misol keltirish mumkin. antidiuretik gormon buyraklarda hosil bo'lgan birlamchi siydik tarkibidan suv so'rilishini kuchaytirib, haqiqiy siydik hosil bo'lishini kamaytiradi. oksitotsin onalarda sut ajralishini yaxshilar ekan, yana u tug'ish jarayonida silliq muskullar qisqarishini kuchaytiradi. shu narsani ham qayd qilish joizki, gipofiz bezi bosh miyaning gipotalamus qismi bilan yaqin funktsional aloqaga ega va ular birgalikda gipotalamo-gipofizar tizimni tashkil qilib, qolgan barcha endokrin bezlarning faoliyat ko'rsatishida alohida o'rin tutadi. gipotalamusdagi neyrosekretin hujayralar o'zlaridan maxsus gormon - relizing-faktorini gipofizga ajratib chiqaradi va o'z navbatida …

4 / 14

jarayonlarini kuchaytiradi, asab tizimi faoliyatiga sezilarli darajada ta'sir qiladi. bola bir yoshga to'lguncha tiroksin kam ajralsa yoki ishlab chiqarilmasa, u ruhiy jihatdan tengqurlaridan ancha orqada qoladi. umuman olganda bu bez bolalikning dastlabki davrlarida muhim ahamiyat kasb etib, yosh organizmning aqliy va jismoniy shakllanishida alohida o'rin tutadi. yosh bolalarda bezdan kam gormon ajralib chiqarilishi qayd qilganimizdek ruhiy qoloqlikka hamda kretinizmga (pakanalik) olib keladi. bunda ularning bo'yi o'smasdan qoladi, tana a'zolarining mutanosibligi buziladi, jinsiy etilish kechikadi va hokazo. qalqon bezi funktsiyasining etishmasligi genetik sabablardan tashqari iste'mol taomlari va ichiladigan suvda yod elementi etishmasligidan ham yuzaga keladi (yod tiroksin ishlab chiqarilishi uchun zarur). odatda bunday taqchillik tog' yon bag'irlarida, tuproq va suvida yod juda kam uchraydigan o'rmon atrofida yashaydigan aholi vakillarida kuzatiladi. kasallik alomatlari bezning kattalashishi bilan xarakterlanadi va uni endemik buqoq deyiladi, ya'ni kasallik qayd qilingan joylarda doim yashab kelganlar orasida keng tarqalgan bo'ladi. shuni ham aytish zarurki, hozirgi paytda butun dunyo …

5 / 14

oydalanish va vaqti-vaqti bilan dengiz havosidan nafas olish yaxshi natija beradi, ya'ni bunday tuz va suv tarkibida yod mo'l bo'ladi. buyrak usti bezlari bir juft, har ikkala buyrak ustida joylashgan, endi tug'ilgan bolalarda boshqa bezlarga nisbatan ancha katta bo'lib, har ikkalasining massasi 6-8 g (katta odamlarda 14-15 g) keladi. ular morfologik va funktsional jihatdan bir-biridan farq qiladigan ikki qismdan, ya'ni ichki miyasimon va tashqi po'stloq qavatlardan tashkil topgan. po'stloq qavatning qonga 40 dan oshiq gormon ajratib chiqarishi aniqlangan, ularni kortikosteroidlar deyiladi. barcha kortikosteroidlar ta'sir etish xususiyatlariga ko'ra uch guruhga bo'linadi: 1) glyukokortikoidlar (gidrokortizon, kortizon va kortikosteron) moddalar almashinuviga ayniqsa, uglevodlar almashinuviga faol ta'sir etadi. bir vaqtning o'zida ular yallig'lanish holatlariga qarshi ta'sir etish xususiyatiga ham ega; 2) mineralakortikoidlar (aldosteron) tanada mineral moddalar va suv almashinuvini boshqarib boradi; 3) jinsiy gormonlarga o'xshash gormonlar (androgenlar va estrogenlar), ular bevosita jinsiy bezlardan ishlab chiqariladigan shu xildagi gormonlardan ancha kuchsiz. bezning miyasimon qismi bola …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 14 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ichki sekretsiya bezlari va ularning yoshga bog'liq xususiyatlari" haqida

1527346394_71816.doc ichki sekretsiya bezlari va ularning yoshga bog'liq xususiyatlari reja: 1. ichki sekretsiya yoki endokrin bezlar 2. buyrak usti bezlari 3. ayrisimon bez va epifiz ichki sekretsiya yoki endokrin bezlar inson organizmidagi muhim tizim hisoblanib, uning hayotiy jarayonlarini boshqarishda nerv tizimi bilan bir qatorda alohida ahamiyat kasb etadi (moddalar va energiya almashinuvi, to'qima va xujayralarning tarkibi va funktsiyasi va boshqalar). ularning ichki sekretsiya bezlari deyilishiga sabab, ishlab chiqaradigan suyuqliklarini maxsus yo'l bilan tegishli bo'shliqqa emas, balki to'g'ridan-to'g'ri qonga ajratishidir. shu bois ularni yana endokrin (yunoncha endo - ichki, krinein - ajratmoq) bezlar deb ham atashadi. endokrin bezlarga gipofiz, epifiz, qalqonsimon bez, qalqonsi...

Bu fayl ZIP formatida 14 sahifadan iborat (25,2 KB). "ichki sekretsiya bezlari va ularning yoshga bog'liq xususiyatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ichki sekretsiya bezlari va ula… ZIP 14 sahifa Bepul yuklash Telegram