физиологиянинг ривожланиш тарихи

DOC 118.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1522688059_70582.doc физиологиянинг ривожланиш тарихи режа: 1. xvii-xviii асрларда экспериментал физиологиянинг пайдо бўлиши ва ривожланиши. 2. xix асрда физиологиянинг ривожланиши. 3. хх асрдаги физиология. 4. ўзбекистонда физиологиянинг ривожланиши. xvii-xviii асрларда экспериментал физиологиянинг пайдо бўлиши ва ривожланиши. аввалига анатомия, кейинчалик эса физиология ривожлана бошлади, чунки организм ва аъзо функциясини тушуниш учун уларнинг тузилишини билиш шарт. xvi асрда анатомия асосчиларидан везалий, шунингдек сервет, коломбо, фаллопий ва бошқа анатомлар ўтказган тадқиқотлар физиологик кашфиётларга, жумладан қон айланишнинг кашф этилишига замин ҳозирлади. кейинчалик ҳам физиологиянинг ютуқлари, айниқса, унинг фан сифатида ривожланган биринчи даври (xvii-xviii-асрлар) анатомия мувоффақиятлари билан чамбарчас боғланган. масалан, лимфа томирларининг кашф этилиши туфайли лимфа айланиш жараёни аниқланади; левенгук ва мальпигий капилярларни топганлиги қон айланиш ҳақидаги тасаввурлар тўғрилигини исботлади ва модда алмашинувида қоннинг ролини тушунишга асос бўлди; безларнинг тузилишини ўрганиш туфайли уларнинг функциясини текшириш мумкин бўлди. xvii-асрнинг биринчи ярмида француз философи р.декарт рефлексни кашф этганлиги физиологиянинг ривожланиши учун катта аҳамиятга эга бўлди. физиология ривожланишининг бу …

анатомия, физика ва математикага асосланади» деб айтди. xyii-xyiii асрларда ўтказилган ва механика, физика, кимё билан боғланган тадқиқотлардан қуйидаги ишлар физиология учун катта аҳамиятга эга бўлади. д.а. борелли нафас ҳаракатларининг механизмини, диафрагманинг ролини ўрганди ва томирлардаги қон харакатини ўрганишга гидравлика қонунларини тадбиқ этди; с.гелс қон босимини аниқлади; х.р. шейнер кўзга оптика нуқтаи назаридан қаради, кўздаги муҳитларнинг нур синдириш қобилятини ўрганди ва кўриш сезгиларининг ҳосил бўлишида кўз тўр қаватининг ролини аниқлади; р.реомюр ва л. спалланцани овқат хазм бўлишининг химизми билан шуғулланди; а.л. лавуазье нафас жараёнлари хақидаги тасаввурларининг илмий асосларини яратди ва организм сарфлайдиган энергия миқдорини п.с. лаплас билан бирга биринчи марта ўлчади; а.галлер қўзғалунчанлик ва сезувчанлик ходисаларини биринчи бўлиб мукаммал текширди; л.гальвани биоэлектр ҳодисаларини кашф этди ва электрофизиологияга асос солди. м.в. ломоносов (1748й) табиатнинг умумий қонуни - модда ва ҳаракатнинг сақланиш қонунини таърифлаб берди, xix асрда бу қонун организмда модда алмашинуви ҳамда энергиянинг ўзгаришини ўрганган энг муҳим физиологик тадқиқотларга асос бўлди. ломоносов …

аниши. бу асрда физиология анатомия ва гистологиядан бутунлай ажралиб чиқиб, мустақил фанга айланди ва жуда йирик муваффақиятларга эришди. қўшни фанлардаги бир неча ажойиб мувоффақият ва кашфиётлар: органик кимё ютуқлари, энергиянинг сақланиш ва ўзгариш қонуни исбот этилганлиги, ҳужайранинг кашф этилганлиги ва органик оламнинг ривожланиш назарияси яратилганлиги физиология учун жуда муҳим аҳамиятга эга бўлди. ўтган асрнинг 40-йилларида р.мейер, ж.жоуль ва г.гельмгольц энергиянинг сақланиш қонунини аниқлади. энергиянинг сақланиш қонуни аниқланганлиги тирик организмда энергиянинг ўзгаришини ўрганишга мустаҳкам замин бўлди. организм фаолиятида намоён бўлувчи энергия ҳақидаги масала узоқ вақт сир бўлиб келган бўлса, энди равшан бўлди. табиатда энергиянинг айланиб юриши тушунарли бўлиб қолди: қуёш нурларининг эркин энергияси к.а. тимирязев кўрсатганидек, ўсимлик организмида мураккаб органик бирикмаларнинг кимёвий энергиясига айланди. яшил ўсимликлар фотосинтези жараёнда шу бирикмалар ҳосил бўлади; овқат билан олинган органик бирикмалар ҳайвон организмида парчаланганда уларнинг кимёвий энергияси бўшаб чиқиб, энергиянинг кинетик турларига, яъни иссиқлик, механик, потенциал энергияни тўплайди ва йиғилади. ҳайвонлар эса организмда кимёвий реакциялар …

а яраша бир хил миқдорда иссиқлик энергияси ҳосил бўлиши мураккаб экспериментлар асосида аниқланди. организмдаги термодинамик ва энергетик ходисаларни текшириш усуллари билан бир қаторда, тирик мавжудотлар функциясини ўрганиш учун xiх асрда топилган бошқа физик усуллар ҳам физиологияда катта роль ўйнайди. электр билан таъсирлаш ҳамда органлар функциясини кимограф, миограф, сфигмограф ва бошқа махсус асбоблар ёрдамида ёзиб олиш методикаси яратилгани туфайли анчагина натижалар олинди. э.дюбуа - реймон ўзи таклиф этган индукцион аппаратнинг ёрдамида тирик тўқималарни таъсирлаш методикасини мукаммал ишлаб чиқди; к.людвиг қон босимини текширадиган асбоб (сузгичли манометр), қоннинг ҳаракат тезлигини ўлчайдиган (қон соати) ва кимографни ихтиро этди; и.м.сеченов қондан газларни ажратиб олиш методини ишлаб чиқди; э.марей физиологияни ҳаракатларни текшириш методикалари билан бойитади ва пневматик қайд қилиш (ёзиб олиш) асбобини ихтиро этди (марей капсуласи); а.моссо органларнинг қон билан тўлишини қайд қиладиган асбоб (эргограф) ва гавдани қоннинг қайта тақсимланишини ўрганиш учун торози столни таклиф этди. э.пфлюер қўзғалувчан тўқималарга доимий (ўзгармас) токнинг таъсир этиш қонунларини кашф …

рур. текширишнинг физикавий усуллари сезги аъзоларини ва ташқи оламни сезиш шароитини ўрганишда жуда катта ёрдам берди. xiх асрда г.гельмгольц ва бошқалар бу соҳада, айниқса кўриш ва эшитиш физиологиясида кўп фактлар тўплашди. кўз ва қулоқ рецепторларини текшириш учун сезгир асбоблар ихтиро қилинади ва бу аъзолар фаолиятини тушунтирувчи назариялар яратилади. реакцияларни қайд қилиш усуллари ишлаб чиқилгани туфайли турли физиологик жараёнларнинг қанча давом этишини аниқ ўлчаш мумкин бўлди. ҳаттоки қўзғалишнинг нерв бўйлаб тарқалиш тезлиги каби тез ўтувчи жараён ҳам миқдор – фазо - вақт жиҳатидан ўлчанди (г.гельмогольц). xiх асрда органик кимё ютуқлари фанимизнинг ривожланиши учун катта аҳамиятга эга бўлди. тирик организмдаги кимёвий бирикмалар анорганик жисмлардан том маъноси билан фарқ қилади ва кимёгар уларни ҳеч қачон организмдан ташқарида ярата олмайди, деган тасаввур xiх аср бошларида кенг тарқалган эди. бундай тасаввурни биологиядаги ғайри илмий, идеалистик йўналиш - витализм тарафдорлари тарғиб қилишди; улар организмда уни жонлантирадиган, биологик жараёнларни йўналтирадиган ва бошқарадиган қандайдир «ҳаётий куч» бор, деб …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "физиологиянинг ривожланиш тарихи"

1522688059_70582.doc физиологиянинг ривожланиш тарихи режа: 1. xvii-xviii асрларда экспериментал физиологиянинг пайдо бўлиши ва ривожланиши. 2. xix асрда физиологиянинг ривожланиши. 3. хх асрдаги физиология. 4. ўзбекистонда физиологиянинг ривожланиши. xvii-xviii асрларда экспериментал физиологиянинг пайдо бўлиши ва ривожланиши. аввалига анатомия, кейинчалик эса физиология ривожлана бошлади, чунки организм ва аъзо функциясини тушуниш учун уларнинг тузилишини билиш шарт. xvi асрда анатомия асосчиларидан везалий, шунингдек сервет, коломбо, фаллопий ва бошқа анатомлар ўтказган тадқиқотлар физиологик кашфиётларга, жумладан қон айланишнинг кашф этилишига замин ҳозирлади. кейинчалик ҳам физиологиянинг ютуқлари, айниқса, унинг фан сифатида ривожланган биринчи даври (xvii-xviii-асрлар) анатомия мув...

DOC format, 118.0 KB. To download "физиологиянинг ривожланиш тарихи", click the Telegram button on the left.

Tags: физиологиянинг ривожланиш тарихи DOC Free download Telegram