energiya va moddalar almashinuvi

DOCX 29,4 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1701239106.docx [bookmark: _goback]energiya va moddalar almashinuvi reja: 1. moddalar almashinuvining mohiyati. 2. almashinuv jarayonlarining oâlchovlari. 3. issiqlik almashinuvi va tana haroratini boshqarish. moddalar almashinuvining mohiyati. yashash uchun organizm faoliyat koârsatishi kerak. bir hujayrali mikroblardan tortib, to yuksak hayvonlar va odam organizmi ham, uzluksiz turli ishlarni bajarishi shart. bunday ishlar: 1) mexanik ish - harakat, yaâni hayvonlar mushagining qisqarishi yoki bakteriya qivchinining aylanma harakati paytida; 2) kimyoviy ish - hujayralarda murakkab birikmalarni sintezlanishi paytida; 3) elektr ish - protoplazma va tashqi muhit oârtasida potentsiallarning farqini hosil qilish paytida; 4) osmotik ish - tashqi muhitdan oâzida kam boâlgan moddalarni hujayra ichiga, bu erda oâsha moddalar koâp boâlsa tashariga oâtkazish paytida sodir boâladi. nomlari koârsatilgan asosiy 4 tip ishdan tashqari, issiqqonli hayvonlarda, atrof-muhit haroratini pasayishiga nisbatan, issiqlik ishlab chiqarish hamda yorugâlik tarqatadigan organizmlarda yorugâlik ishlab chiqarish bajariladigan ishlar ham mavjud. buning hammasi energiya sarflanishini talab qiladi va bu energiya, u yoki bu tashqi …

ng oâziga xos elementlarni sintezlashi â anabolizm deb atalsa, metabolik jarayonlar paytida organizmning tarkibiy tuzilmalari elementlarini yoki qabul qilingan oziqa mahsulotlarni parchalanishi â katabolizm deb ataladi (12.! â rasm). organizm energiyani atrof-muhitdan yogâ, oqsil va uglevod molekulalarining kimyoviy bogâlamlari tarkibidagi potentsial energiya koârinishida qabul qiladi (12.2 â rasm). murakkab organik molekulalar maâlum bir muddatda oksidlanadi, bunda kimyoviy bogâlamlarning uzilishi paytida ajralib chiqadigan energiya ajra. molekulalarni uch uglerodli birikmalargacha parchalanishi sodir boâladi va ular krebs tsikliga qoâshilib so2 va n2o darajasigacha yana oksidlanadi. energiyani generatsiya qiluvchi va molekulyar kislorod ishtrokini talab qiluvchi barcha jarayonlar aerob almashinuv tizimini tashkil qiladi. glyukozani sut kislotasigacha parchalanishi sodir boâladigan glikoliz paytidagi kabi, kislorodning ishtrokisiz energiyani generatsiya boâlishi anaerob almashinuv deb ataladi. energiyaning yigâilishi asosan atfning yuqori energetik fosfatli bogâlamlarida sodir boâladi. shu bilan birga, atf energiyali tashish vositasi sifatida ham hizmat qiladi, chunki u, energiya talab qilinadigan joylarga diffuziya boâladi. oâz novbatida, atf hosil boâlishi …

yicha energiyani djoul (1 dj q 4,187 kal) va quvvatni esa vatt (1 vt q 1 djs) ulchash qabul qilingan. biron-bir tashqi ishni bajarish paytida hujayra ajratadigan energiyaning bir qismi issiqlik koârinishida ajraladi (termodinamikaning ikkinchi qonuni). bundan kelib chiqqan holda faol hujayraning taâsir koeffitsienti (ftk) ajralayotgan energiyaning tashqi ishga sarflanadigan qismi boâlishi mumkin va u kattalik 100 dan kam boâladi: ftk (%) q tashqi ish: ajraladigan energiya x 100. masalan, mushak qisqarishi paytida 80 foizi atrofidagi energiya issiqliq koârinishida yoâqotiladi va 20 foizigina mexanik ishga aylanadi. butun organizmning mushaklari ishlashi paytida ftk kam hollarda 25 % dan oshadi va bu holat, organizmni sovuqqa moslashishi paytida sezilarli darajada oâzgarishi mumkin. nafas koeffitsienti (nk), yoki oâpkada gazlar almashinuvining nisbati, moddalar almashinuvida ozuqa mahsulotlardan foydalanish tipini xarakterlaydi. bu koârsatkich quyidagicha aniqlanadi: nk q vso2 : vo2 bunda, vso2 - karbonat angidrid gazini ajratish, vo2 - kislorod isteâmoli. glyukozaning oksidlanishi holatida o2 isteâmoli va …

tik ekvivalentlarning qiymati. oziqa moddalar nk energetik ekvivalentlar kdjl o2 kkall o2 uglevodlar 1,00 21,1 5,05 yogâlar 0,70 19,6 4,69 oqsillar 0,81 18,8 4,48 ajratilgan so2 va isteâmol qilingan o2 miqdori oârtasidagi nisbat oziqa moddalarning tipiga va bir xil oziqa moddalarni boshqa xiliga oâzgarishiga bogâliq. ratsionning aksariyat qismini uglevodlar tashkil qilgan holatlarda, ular yogâlarga aylanishi mumkin. yogâlar tarkibida uglevodlarga nisbatan o2 miqdori kam boâlganligi tufayli, bunday jarayon mos ravishdagi miqdorda o2 ajralishi bilan birga oâtadi. uglevodlarga toâyingan paytda toâqimalarda kislorodning isteâmol qilinish miqdori pasayadi, nk esa ortadi. nk kattaligiga taâsir qiluvchi muhim omil giperventilyatsiya hisoblanadi. giperventilyatsiya paytida qoâshimcha ajralib chiqadigan so2 miqdori toâqimalar va qon tarkibida boâlgan va almashinuv jarayonlarida uni hosil boâlishi bilan bogâliq boâlmagan so2 ning katta zahirasidan kelib tushadi. amalda, yaqinlashtirilgan hisoblarga koâra, energetik ekvivalentning oârtacha qiymati 20,2 kdjl o2 ga teng deb qabul qilingan boâlib, u, metabolik nk 0,82 kattaligiga mos keladi. energetik ekvivalentning nk qiymatiga …

shinuvni aniqlashning bunday standart sharoitlari, odamda modda almashinuvi jarayonining tezligiga taâsir qilish mumkin boâlgan omillarni tavsiflaydi. maâlumki, moddalar almashinuvining jadalligi kecha-kunduz davomida oâzgarib turishi mumkin, yaâni ertalab ortadi va kechqurun pasayadi. almashinuv jadalligi jismoniy va aqliy mehnat qilingan paytda ham ortadi. oziqa moddalarni isteâmol qilish va ularni keyinchalik hazm qilish, ayniqsa, oziqa moddalar oqsilli tabiatga ega boâlsa, almashinuv darajasiga sezilarli taâsir koârsatadi. bu xol, ovqatning oâziga xos dinamik taâsiri deb ataladi. oqsilli ovqat qabul qilingandan soâng, moddalar almashinuvi jadalligining ortishi 12-18 soat davom etishi mumkin. atrof-muhit harorati huzur qiladigan darajadan pasayib ketsa ham almashinuv jarayonlarining jadalligi ortadi. haroratni sovuq tomonga oâzgarishi, issiq tomonga oâzgarishga nisbatan, modda almashinuvini ancha kuchayishga olib keladi. asosiy almashinuvning kattaligi, standart sharoitlar talabiga toâla rioya qilinganda ham sogâlom odamlarda turlicha boâlishi mumkin. bu hol, odamlarning yoshi, jinsi, boâyi, tana massasini har xil boâlishiga bogâliq boâladi. almashinuv jarayonlarining jadalligi ogâir jismoniy mehnat paytida sezilarli darajada ortadi va …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "energiya va moddalar almashinuvi"

1701239106.docx [bookmark: _goback]energiya va moddalar almashinuvi reja: 1. moddalar almashinuvining mohiyati. 2. almashinuv jarayonlarining oâlchovlari. 3. issiqlik almashinuvi va tana haroratini boshqarish. moddalar almashinuvining mohiyati. yashash uchun organizm faoliyat koârsatishi kerak. bir hujayrali mikroblardan tortib, to yuksak hayvonlar va odam organizmi ham, uzluksiz turli ishlarni bajarishi shart. bunday ishlar: 1) mexanik ish - harakat, yaâni hayvonlar mushagining qisqarishi yoki bakteriya qivchinining aylanma harakati paytida; 2) kimyoviy ish - hujayralarda murakkab birikmalarni sintezlanishi paytida; 3) elektr ish - protoplazma va tashqi muhit oârtasida potentsiallarning farqini hosil qilish paytida; 4) osmotik ish - tashqi muhitdan oâzida kam boâlgan moddalarn...

Формат DOCX, 29,4 КБ. Чтобы скачать "energiya va moddalar almashinuvi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: energiya va moddalar almashinuvi DOCX Бесплатная загрузка Telegram