energiya va moddalar almashinuvi

DOCX 29.4 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1701239106.docx energiya va moddalar almashinuvi reja: 1. moddalar almashinuvining mohiyati. 2. almashinuv jarayonlarining o’lchovlari. 3. issiqlik almashinuvi va tana haroratini boshqarish. moddalar almashinuvining mohiyati. yashash uchun organizm faoliyat ko’rsatishi kerak. bir hujayrali mikroblardan tortib, to yuksak hayvonlar va odam organizmi ham, uzluksiz turli ishlarni bajarishi shart. bunday ishlar: 1) mexanik ish - harakat, ya’ni hayvonlar mushagining qisqarishi yoki bakteriya qivchinining aylanma harakati paytida; 2) kimyoviy ish - hujayralarda murakkab birikmalarni sintezlanishi paytida; 3) elektr ish - protoplazma va tashqi muhit o’rtasida potentsiallarning farqini hosil qilish paytida; 4) osmotik ish - tashqi muhitdan o’zida kam bo’lgan moddalarni hujayra ichiga, bu erda o’sha moddalar ko’p bo’lsa tashariga o’tkazish paytida sodir bo’ladi. nomlari ko’rsatilgan asosiy 4 tip ishdan tashqari, issiqqonli hayvonlarda, atrof-muhit haroratini pasayishiga nisbatan, issiqlik ishlab chiqarish hamda yorug’lik tarqatadigan organizmlarda yorug’lik ishlab chiqarish bajariladigan ishlar ham mavjud. buning hammasi energiya sarflanishini talab qiladi va bu energiya, u yoki bu tashqi energetik …

jarayonlar paytida organizmning tarkibiy tuzilmalari elementlarini yoki qabul qilingan oziqa mahsulotlarni parchalanishi – katabolizm deb ataladi (12.! – rasm). organizm energiyani atrof-muhitdan yog’, oqsil va uglevod molekulalarining kimyoviy bog’lamlari tarkibidagi potentsial energiya ko’rinishida qabul qiladi (12.2 – rasm). murakkab organik molekulalar ma’lum bir muddatda oksidlanadi, bunda kimyoviy bog’lamlarning uzilishi paytida ajralib chiqadigan energiya ajra. molekulalarni uch uglerodli birikmalargacha parchalanishi sodir bo’ladi va ular krebs tsikliga qo’shilib so2 va n2o darajasigacha yana oksidlanadi. energiyani generatsiya qiluvchi va molekulyar kislorod ishtrokini talab qiluvchi barcha jarayonlar aerob almashinuv tizimini tashkil qiladi. glyukozani sut kislotasigacha parchalanishi sodir bo’ladigan glikoliz paytidagi kabi, kislorodning ishtrokisiz energiyani generatsiya bo’lishi anaerob almashinuv deb ataladi. energiyaning yig’ilishi asosan atfning yuqori energetik fosfatli bog’lamlarida sodir bo’ladi. shu bilan birga, atf energiyali tashish vositasi sifatida ham hizmat qiladi, chunki u, energiya talab qilinadigan joylarga diffuziya bo’ladi. o’z novbatida, atf hosil bo’lishi va parchalanishi ham energiya sarfini talab qiladigan jarayonlar bilan birga …

ytida hujayra ajratadigan energiyaning bir qismi issiqlik ko’rinishida ajraladi (termodinamikaning ikkinchi qonuni). bundan kelib chiqqan holda faol hujayraning ta’sir koeffitsienti (ftk) ajralayotgan energiyaning tashqi ishga sarflanadigan qismi bo’lishi mumkin va u kattalik 100 dan kam bo’ladi: ftk (%) q tashqi ish: ajraladigan energiya x 100. masalan, mushak qisqarishi paytida 80 foizi atrofidagi energiya issiqliq ko’rinishida yo’qotiladi va 20 foizigina mexanik ishga aylanadi. butun organizmning mushaklari ishlashi paytida ftk kam hollarda 25 % dan oshadi va bu holat, organizmni sovuqqa moslashishi paytida sezilarli darajada o’zgarishi mumkin. nafas koeffitsienti (nk), yoki o’pkada gazlar almashinuvining nisbati, moddalar almashinuvida ozuqa mahsulotlardan foydalanish tipini xarakterlaydi. bu ko’rsatkich quyidagicha aniqlanadi: nk q vso2 : vo2 bunda, vso2 - karbonat angidrid gazini ajratish, vo2 - kislorod iste’moli. glyukozaning oksidlanishi holatida o2 iste’moli va so2 ajralishi miqdor jihatdan tengdir, demak nk 1 ga teng. shunday qilib, nk qiymati 1 raqamiga teng bo’lsa, bu uglevodlarning oksidlanish ko’rsatgichi hisoblanadi (12.1-jadval). …

iste’mol qilingan o2 miqdori o’rtasidagi nisbat oziqa moddalarning tipiga va bir xil oziqa moddalarni boshqa xiliga o’zgarishiga bog’liq. ratsionning aksariyat qismini uglevodlar tashkil qilgan holatlarda, ular yog’larga aylanishi mumkin. yog’lar tarkibida uglevodlarga nisbatan o2 miqdori kam bo’lganligi tufayli, bunday jarayon mos ravishdagi miqdorda o2 ajralishi bilan birga o’tadi. uglevodlarga to’yingan paytda to’qimalarda kislorodning iste’mol qilinish miqdori pasayadi, nk esa ortadi. nk kattaligiga ta’sir qiluvchi muhim omil giperventilyatsiya hisoblanadi. giperventilyatsiya paytida qo’shimcha ajralib chiqadigan so2 miqdori to’qimalar va qon tarkibida bo’lgan va almashinuv jarayonlarida uni hosil bo’lishi bilan bog’liq bo’lmagan so2 ning katta zahirasidan kelib tushadi. amalda, yaqinlashtirilgan hisoblarga ko’ra, energetik ekvivalentning o’rtacha qiymati 20,2 kdjl o2 ga teng deb qabul qilingan bo’lib, u, metabolik nk 0,82 kattaligiga mos keladi. energetik ekvivalentning nk qiymatiga bog’liq holdagi diapazoni, qoidaga binoan, uncha katta bo’lmaydi. shu tufayli, energetik ekvivalentni o’rtacha qiymatidan foydalanish bilan bog’liq xatolik 4 % dan oshmaydi. almashinuv jarayonlarining o’lchovlari. hayvon organizmining …

ertalab ortadi va kechqurun pasayadi. almashinuv jadalligi jismoniy va aqliy mehnat qilingan paytda ham ortadi. oziqa moddalarni iste’mol qilish va ularni keyinchalik hazm qilish, ayniqsa, oziqa moddalar oqsilli tabiatga ega bo’lsa, almashinuv darajasiga sezilarli ta’sir ko’rsatadi. bu xol, ovqatning o’ziga xos dinamik ta’siri deb ataladi. oqsilli ovqat qabul qilingandan so’ng, moddalar almashinuvi jadalligining ortishi 12-18 soat davom etishi mumkin. atrof-muhit harorati huzur qiladigan darajadan pasayib ketsa ham almashinuv jarayonlarining jadalligi ortadi. haroratni sovuq tomonga o’zgarishi, issiq tomonga o’zgarishga nisbatan, modda almashinuvini ancha kuchayishga olib keladi. asosiy almashinuvning kattaligi, standart sharoitlar talabiga to’la rioya qilinganda ham sog’lom odamlarda turlicha bo’lishi mumkin. bu hol, odamlarning yoshi, jinsi, bo’yi, tana massasini har xil bo’lishiga bog’liq bo’ladi. almashinuv jarayonlarining jadalligi og’ir jismoniy mehnat paytida sezilarli darajada ortadi va ushbu mehnatning og’irligiga bog’lik. nisbiy tinch holatdagi, ya’ni individiumning eng kam faolligi paytidagi moddalar almashinuv darajasi, erkaklar uchun bir kecha-kunduzda 9600 kdj. ni tashkil etadi. bu …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "energiya va moddalar almashinuvi"

1701239106.docx energiya va moddalar almashinuvi reja: 1. moddalar almashinuvining mohiyati. 2. almashinuv jarayonlarining o’lchovlari. 3. issiqlik almashinuvi va tana haroratini boshqarish. moddalar almashinuvining mohiyati. yashash uchun organizm faoliyat ko’rsatishi kerak. bir hujayrali mikroblardan tortib, to yuksak hayvonlar va odam organizmi ham, uzluksiz turli ishlarni bajarishi shart. bunday ishlar: 1) mexanik ish - harakat, ya’ni hayvonlar mushagining qisqarishi yoki bakteriya qivchinining aylanma harakati paytida; 2) kimyoviy ish - hujayralarda murakkab birikmalarni sintezlanishi paytida; 3) elektr ish - protoplazma va tashqi muhit o’rtasida potentsiallarning farqini hosil qilish paytida; 4) osmotik ish - tashqi muhitdan o’zida kam bo’lgan moddalarni hujayra ichiga, bu erda o’sha...

DOCX format, 29.4 KB. To download "energiya va moddalar almashinuvi", click the Telegram button on the left.

Tags: energiya va moddalar almashinuvi DOCX Free download Telegram