ahmad farg`oniyning astronomiya sohasidagi ishlari

DOC 63,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662980546.doc ahmad farg`oniyning astronomiya sohasidagi ishlari reja: 1. farg`onadan chiqqan alloma 2. ahmad farg`oniyning astronomiya sohasidagi ishlari 3. al-farg`oniyning umummuhandislik fani taraqqiyotida tutgan o`rni farg`ona vodiysi markaziy osiyoning eng qadimgi o`lkalaridan biri. u o`zining go`zal tabiati va betakror tarixiga ham ega.ancha rivojlangan dehqonchilik, chorvachilik va hunarmandchilik madaniyati, iqtisodiy ijtimoiy taraqqiyotga zamin yaratdi. hozirgi fanga ma`lum bo`lgan ashyoviy dalilar qadim farg`onada dehqonchilik 30 asrlik tarixiga ega ekanligini ko`rsatadi. ma`lum bo`lishicha, qadimda bobokalonlarimiz boshoqli, dukkakli ekinlar va turli meva, sabzavot yetishtirganlar. iqtisodiy taraqqiyotga erishgan vodiyda turli qabila va elatlarga mansub odamlar hamjixat yashagani ham diqqatga sazovor.milodan avvalgi iii-asrda o`rta osiyoga iskandar zulqarnayn bostirib keldi. u bu o`lkada past darajada turgan halqlarni emas, balki har tomonlama rivojlangan, o`ziga xos madaniyat va kuchli davlatchilik tizimiga ega halqlarga duch keldi. ayni paytda iskandar yunon madaniyati va ilm – ma`rifatini markaziy osiyo xalqlariga yoyishga harakat qilgan. iskandar farg`onani istilo qila olmagan. iskandar so`g`diyona va baqtriyada yettita …

b va sharq sivilizatsiyalarining bir-biriga tutashuviga olib keldi. markaziy osiyo tarixida islom tarqalishi bilan yangi davr boshlandi. arab istilochilari markaziy osiyoga, xususan farg`onaga kirganlarida yuksak fan va madaniyat bilan to`qnashdilar. bu madaniyat sosoniylar davlati, misrdan qolishmas, ayrim jixatlarida kuchliroq edi. buni payqagan arablar turkistonni zabt etish bilan cheklanmay islomlashtirishga qattiq e`tibor berdilar. lekin fan va madaniyat shunday kuchli zarbaga uchraganiga qaramay, oradan bir asr o`tar–o`tmas yangi qiyofadagi, ya`ni «arablashgan» shaklda halifalik poytaxtida «uyg`ondi». bu qayta tiklanish markaziy osiyo sivilizatsiyasining vorislari bo`lgan turon xalqlari orasidan yetishib chiqqan olimlar tomonidan boshlab berildi va davom ettirildi. bugungi fan tarixchilari bu jarayonni «sharq uyg`onish» davri deb atamoqdalar. bu davrni boshlab bergan vatandoshlarimiz orasida ahmad farg`oniy jahon faniga buyuk xissa qo`shgan buyuk alloma sifatida tilga kirdi. ahmad farg`oniy 797-861 yillarda yashab ijod etgan va uning shajarasi zardushtiylarga borib taqalar edi. ahmad farg`oniyning yoshlik davri o`z yurtida o`tadi. u farg`onadan xo`jand orqali samarqandga so`ng, buxoro orqali …

tillarida yozilgan 400 ming jilddan iborat qo`lyozma kitoblar saqlangan. vatandoshimiz muhammad ibn muso xorazmiy kutubxonaga boshchilik qilgan. al-ma`mun davrida ikki rasadxona bino qilindi. ularning biri bog`dodning shamsiya degan joyida, ikkinchisi damashqdagi nasikan tepaligida edi. rasadxonalar qurilishida ahmad farg`oniy boshchiligidagi abbos ibn said al-javxariy, said ibn xomid, yahyo ibn abu mansur kabi olimlar ishtirok etgan. al-ma`mun iltimosiga ko`ra al-farg`oniy rahbarligidagi astronomlardan uch aka-uka muhammad, ahmad va hasan, muhammad ibn muso ibn shokir xorazmiylar va bir nechta olimdan iborat maxsus xay`at tuzildi. ular o`lchash ishlarini o`z davriga nisbatan muvaffaqiyatli hal etdilar. ahmad farg`oniy yerning dumaloqligini, bir xil osmon yoritkichlarining har xil vaqtida ko`tarilishini, tutuilishni, har xil joyda ko`rinishini shunday dalillar bilan isbotladiki, ular hozirgacha o`z qiymatini yo`qotgani yo`q. bog`dodda 829 yili va damashqdagi sanjar sahrosida 832-yili olib borilgan astronomik kuzatishlar shular natijasidir. ularning majmuasi «az-zinjal-ma`mun al-mumtaxona nomi bilan mashxur «az-zij al-ma`mun al-mumtaxona» haqidagi asosiy ma`lumotlar al-farg`honiy «kitob al-harakat as-samoviya va javomeh ilm …

tematikaga oid bir necha asarlar yozgan. ular ilmiy jihatdan katta ahamiyatga ega bo`lgan, biroq turli sabablar bilan aksariyati bugungi davrgacha saqlanib qolinmagan. olim ilmiy merosidan qo`lyozma shaklida kelganlari quydagilar: 1. «kitob fi javomih ilm an-nujum va usuli harakat is-samoviya» («yulduzlar ilmining jami va samoviy harakatlar usuli haqida kitob»). bu asar turli tillarda chop etilgan. 2. «kitob al-komil fi-usturlab». uning uchta qo`lyozma nusxasi berlin qirollik kutubxonasida saqlanmoqda. al-farg`oniy bu asarini halifa al- ma`mun davrida yozgan. unga qadar hech kim tomonidan «usturlob» asbobi va bu asbob bilan bog`liq masalalarga oid asar bitmagan. 3. «kitob um sanoati ul-usturlab» 4. «risolat al-fusul madji fi masjitiy va quva salosuna fasl» 5. «risolat fi ma`rifat il-avkat al-lati yakunu – namar fiho favq yer-arzi av taxixa» 6. «qisob al-anomim as-saboat» 7. «kitob fi sanoat il–usturlab va il–burxon alayxi» 8. «kitob amal il-ruhamat» al–farg`oniy jadvallari. ahmad farg`oniy asarlari hozirga qadar sharq va g`arb tomonidan yuqori baholanib kelinmoqda. ulardan …

a kosmografiya yaratilishiga zamin bo`ldi. «bayt ul-hikma» olimlarining ilmiy o`lchovlarida erishgan aniqligini ahmad farg`oniy rahbarligida yer meridianining gradus uzunligini o`lchash natijalarida ko`rishimiz mumkin.halifa al–ma`mun farmoishi bilan 824-yili «bayt ul-hikma» a`zolaridan ikki guruh (ekspeditsiya) tuzildi va ularga yer o`lchamlari to`g`risidagi ma`lumotlarda bo`lgan tafovutni bartaraf qilish uchun aniqlik bilan yer meridianining uzunligini o`lchash topshirildi. o`lchash ishlariga rahbarlik al-farg`oniy va al-xorazimiylarga topshirildi. ular o`lchash rejasini tuzib chiqdilar. o`lchash ishlari mosul viloyatidagi sanjar sahrosida o`tkazildi.tanlab olingan nuqta koordinatalari aniqlangandan so`ng xolid al-marvarrudiy rahbarligidagi guruh meridian bo`yicha shimol tomoniga, ali al-asturlobiy rahbarligidagi ikkinchi guruh janub tomonga qarab o`lchash o`tkazdilar. bu guruhlar yer meridianining bir gradus yoyiga to`g`ri keladigan masofani, to`g`ri va teskari yo`nalishlarda arqon tortib o`lchab chiqdilar. o`lchash chizig`i yo`nalishlarni meridian bo`yicha to`g`ri tortish uchun bir arqonni meridian to`g`ri tortib, ikkinchi arqonni birinchi arqon oxiridan boshlamay, birinchi arqon o`rtasidan boshlab tortish yo`li bilan o`lchashni davom ettirdilar. unda bir gradus yoy uzunligi 57.67 arab miliga teng …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ahmad farg`oniyning astronomiya sohasidagi ishlari"

1662980546.doc ahmad farg`oniyning astronomiya sohasidagi ishlari reja: 1. farg`onadan chiqqan alloma 2. ahmad farg`oniyning astronomiya sohasidagi ishlari 3. al-farg`oniyning umummuhandislik fani taraqqiyotida tutgan o`rni farg`ona vodiysi markaziy osiyoning eng qadimgi o`lkalaridan biri. u o`zining go`zal tabiati va betakror tarixiga ham ega.ancha rivojlangan dehqonchilik, chorvachilik va hunarmandchilik madaniyati, iqtisodiy ijtimoiy taraqqiyotga zamin yaratdi. hozirgi fanga ma`lum bo`lgan ashyoviy dalilar qadim farg`onada dehqonchilik 30 asrlik tarixiga ega ekanligini ko`rsatadi. ma`lum bo`lishicha, qadimda bobokalonlarimiz boshoqli, dukkakli ekinlar va turli meva, sabzavot yetishtirganlar. iqtisodiy taraqqiyotga erishgan vodiyda turli qabila va elatlarga mansub odamlar hamjixat yashag...

Формат DOC, 63,5 КБ. Чтобы скачать "ahmad farg`oniyning astronomiya sohasidagi ishlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ahmad farg`oniyning astronomiya… DOC Бесплатная загрузка Telegram