ilk o‘rta asrlar davlatchiligi tarixi v-viii asrlar

DOC 97.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1555493989_74154.doc ilk o‘rta asrlar davlatchiligi tarixi v-viii asrlar reja: 1. kidariylar, xioniylar va eftalitlarning siyosiy hamda etnik tarixi. 2. turk xoqonligi davrida davlat boshqaruvi. 3. g‘arbiy turk xoqonligi. kidariylar, xioniylar va eftalitlarning siyosiy hamda etnik tarixi. milodning iv-v asrlari o‘rta osiyo qadimgi tarixining muhim bosqichlaridan hisoblanadi. ulkan kushonlar davlati ichki va tashqi kurashlar natijasida bir qancha mustaqil davlatlarga bo‘linib ketadi. o‘rta osiyoning janubida uning tarixidan toxariston va marv ajralib chiqadi. ulardan shimolda esa sug‘d alohida bo‘lsa, uning sharqiy tomonida ustrushona joylashadi. ustrushonaga tutash hududlarda farg‘ona, o‘rta osiyoning shimoliy hududlarida choch va xorazm mulklari mustaqil edi. bu davrda o‘rta osiyoda bo‘lib o‘tgan siyosiy jarayonlar ko‘p sonli ichki va tashqi urushlar bilan bog‘liq edi. shuningdek, milodiy iv-v asrlar o‘rta osiyo hududlariga ko‘chmanchi qabilalarning kirib kelishi, qabilalar ittifoqi yuzaga kelishi, yangi siyosiy kuchlardan biri kidariylar bo‘lib, ular haqidagi asosiy ma’lumotlar xitoyning beyshi solnomasida hamda g‘arb muallif tarixchilaridan biri prisk paniyskiy ma’lumotlarida uchraydi. tadqiqotchilarning …

uvvatlaydi. ammo, bu fikrni ko‘pchilik olimlar e’tirof etmaydilar va balki qarshi atroflarida kidariylarning kandaydir kichik guruhlari joylashgan bo‘lishi mumkin degan fikrni bildirdilar. tadqiqotchilar kidar hukmronlik qilgan davrni iv asrning ikkinchi yarmi va v asrning birinchi choragi bilan belgilaydilar. kidar (yoki kidara) avval boshda eron shohi shopur ii ga bo‘ysungan. oq xunlar bostirib kelishi bilan o‘z o‘g‘li pironi peshovarda qoldirib shimolga yo‘l olgan. oq xunlar bilan kurash manbalarda 400-yillarga to‘g‘ri kelishi ta’kidlangan. kidar shopur ii (309-379 yy)ning zamondoshi bo‘lib, avvalambor kushonlar hokimiyatining davomchisi sifatida ularga bo‘ysunib kelgan hamda xioniylar yordamida baqtriyada kushonlar hokimiyatiga chek qo‘ygan. kidariylar tez orada amudaryo o‘ng va chap qirg‘oq havzasi hamda sug‘dning katta qismini egallaydilar. manbalarning guvohlik berishicha, kidariylar eron sosoniylari bilan ko‘pmartalab urushlar olib boradilar. bu urushlar ayniqsa sosoniy podsholari varaxran v (420-438 yy.) va yozdigard ii (438-457 yy.) davrlarida ayniqsa avjiga chiqadi. 456 yilda bo‘lib o‘tgan navbatdagi harbiy to‘qnashuvlardan so‘ng katta talofatga uchragan kidariylar qayta …

ilganliklari haqida ammian marsellin ma’lumotlar beradi. dastlabki harakatlarda xioniylar mag‘lubiyatga uchrasalarda, keyinroq ular sharqqa tomon yurishlar qilgan sosoniylar shohi shopur ii ga qattiq zarbalar beradilar. k.treverning fikricha, xioniylar iv asrning 70-yillarida o‘zining kuchaygan pallasiga kiradi. o‘rta osiyoda kidariylar va eftalitlar hukmronligi o‘rnatilgach xioniylarning siyosiy ahvoli o‘zgaradi va ular eftalitlarga tobe bo‘lib qoladi. afsuski, xioniylar va kidariylarning davlat boshqaruvi tizimi haqidagi ma’lumotlar bizgacha yetib kelmagan. xioniylar va kidariylarga nisbatan eftalitlar haqidagi ma’lumotlar nisbatan ko‘proq saqlangan. shunga qaramadan eftalitlarning kelib chiqishi haqidagi olimlarning fikrlari turlicha. misol uchun, s.p. tolstov, a.n.bernshtom, k.v.trever kabi olimlar eftalitlarning ilk vatani sirdaryoning quyi oqimi deb hisoblasalar, a.mandelshtam, r.grishman, l.gumilyov, k.yenoki kabi olimlar esa eftalitlar vatanini badaxshon deb hisoblaydilar. b.litvinskiy va k.inostransevlar eftalitlarning ilk vatani farg‘onaning tog‘ oldi hududlari bo‘lganligi haqidagi fikrni ilgari suradilar. ularning turkiy halqlar bo‘lganligi haqidagi masala o‘zil-kesil yechimini topmagan. eftalitlar turli manbalarda turlicha nomlanadilar. misol uchun, xitoy manbalarida ular “ida, iyeda, idan, idyan” deb, …

anib olgan eftalitlar o‘rta osiyo va shimoliy hindistondagi kata yerlarni ishg‘ol etishga kirishadilar. eftalitlarning janubdagi asosiy raqiblari eron sosoniylari edi. eftalitlar asta-sekin janubiy hududlarni o‘zlariga bo‘ysundirar ekanlar, ularning sosoniylar bilan munosabatlari keskinlasha boradi. eftalitlar va sosoniylar o‘rtasidagi kurashlar podsho pero‘z (459-484 yy.) davriga to‘g‘ri keladi. 484 yilda eftalitlar va sosoniylar o‘rtasida marv yaqinida bo‘lib o‘tgan jangda sosoniylar mag‘lubiyatga uchraydilar. eftalitlar 467-473 yillarda sug‘dda mustahkam o‘rnashib olgan bo‘lsalar, 477-520 yillar mobaynida gandxarni ishg‘ol etib, u yerdan kidariylarni siqib chiqaradilar. 490 yilda eftalitlar urumchini, 497-509 yillar orasida qashg‘arni bosib, deyarli butun sharqiy turkistonda o‘z hukmronliklarini o‘rnatadilar. shunday qilib, vi asrning boshlariga kelib, eftalitlar anchagina katta hududlarni egallagan edilar, ko‘pchilik manbalar eftalitlarning dastavval ko‘chmanchi xalqlar bo‘lib, keyinchalik o‘troqlashganligi haqida ma’lumot beradi. shuning uchun ham ayrim tadqiqotchilar ularni ko‘chmanchilar deb hisoblasa, ayrimlari ularni shahar va qishloqlarda yashaganligini ta’kidlaydilar. eftalitlarning poytaxti balx shahri edi. ko‘pchilik tadqiqotchilarninng e’tirof etishlaricha, eftalitlar davlati unchalik ham mustahkam emas edi …

i faqat turklarga xos bo‘lgan unvon-tegin, xoqon unvonlari bilan tilga olinadi. shu bilan birgalikda tangalarda aks etgan podsholar aniq yevropoid irqini beradi. bu holatlar ayrim tadqiqotchilarning eftalitlarni turkiy xalqlar deb hisoblashlariga sabab bo‘ldi. prokopiy kesarskiy eftalitlar haqida shunday ma’lumot beradi: “eftalitlar xun xalqlari qabilasi bo‘lib, barcha xunlar ichida ular yagona oq tanlidir. turmush tarzi jihatidan ham ular boshqa xunlarga o‘xshamaydilar va boshqa xunlarga o‘xshab xayvonlardek yashamaydilar. ular bitta podsho boshqaruvida turadilar. bu podsho rimliklar yoki boshqalardan qolishmaydigan holda aholiga g‘amxo‘rlik ko‘rsatadi, o‘zaro va qo‘shnilar bilan bo‘lgan munosabatlarda adolat mezonlariga amal qiladi.” v asrda yashagan lazar parbskiy eftalitlarni yetti qabiladan iborat massagetlarning yetakchi urug‘laridan biri ekanligi haqida ma’lumot beradi. xitoy manbalarida eftalitlar yuyechjilarning boshqa bir ko‘rinishi yoki gaogyuy qabilasining tarmog‘i yoki ularning qang‘lilarning avlodlari sifatida talqin qilinadi. undan tashqari, o‘zlarini alxonlar deb atagan eftalitlar baqtriya-toxariston yerlarida yashab o‘tgan azaliy baqtr qabilalaridan chiqqan etnik guruh ekanligi haqidagi fikrlar ham bor. umuman olganda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ilk o‘rta asrlar davlatchiligi tarixi v-viii asrlar"

1555493989_74154.doc ilk o‘rta asrlar davlatchiligi tarixi v-viii asrlar reja: 1. kidariylar, xioniylar va eftalitlarning siyosiy hamda etnik tarixi. 2. turk xoqonligi davrida davlat boshqaruvi. 3. g‘arbiy turk xoqonligi. kidariylar, xioniylar va eftalitlarning siyosiy hamda etnik tarixi. milodning iv-v asrlari o‘rta osiyo qadimgi tarixining muhim bosqichlaridan hisoblanadi. ulkan kushonlar davlati ichki va tashqi kurashlar natijasida bir qancha mustaqil davlatlarga bo‘linib ketadi. o‘rta osiyoning janubida uning tarixidan toxariston va marv ajralib chiqadi. ulardan shimolda esa sug‘d alohida bo‘lsa, uning sharqiy tomonida ustrushona joylashadi. ustrushonaga tutash hududlarda farg‘ona, o‘rta osiyoning shimoliy hududlarida choch va xorazm mulklari mustaqil edi. bu davrda o‘rta osiyoda bo‘li...

DOC format, 97.0 KB. To download "ilk o‘rta asrlar davlatchiligi tarixi v-viii asrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ilk o‘rta asrlar davlatchiligi … DOC Free download Telegram