қуёш – энг яқин юлдуз .( куёш - энг якин юлдуз )

DOC 92.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662999235.doc www.arxiv.uz қуёш – энг яқин юлдуз режа: 1. қуёш фотосфераси: донадорлик ва машъаллар 2. қуёш доғлари - магнит ороллари 3. протуберанеöлар - аланга «тил»лари 4. қуёш чақнашлари қуёшнинг кундалик кўринма ҳаракатига биз шу қадар кўникиб қолганмизки, гўё у абадийдек туюлади. ҳақиқатан шундайми, қуёш сўнмайдиган осмон жисмими? қуёш қисқа вақтда ғойиб бўлса планетамизда қандай ўзгаришлар рўй берган бўлар эди? бунда зум ўтмай ерни қоронғулик қоларди, чунки қуёшнинг ёруғлигини қайтариш ҳисобига кўринадиган ой ва планеталар ҳам осмонда кўринмай қолиб, фақат юлдузларгина хира шуълалари билан ерни ёритарди, холос. шунингдек, бутун ер юзини изғирин совуқ “исканжасига” оларди. бир ҳафтага қолмай тропиклар қор билан қопланар дарёлар оқишдан тўхтаб, денгиз ва океанлар секин-аста тубигача музлар, шамол ҳам “увуллаш”ини бас қиларди. ҳуллас, ҳаммаёқни ваҳимали қоронғулик ва қаҳратон совуқ эгалларди. бундай шароитда одамзод запас ёқилғилар ҳисобига умрини бир оз чўзса-да, бироқ у ҳалокатдан қочиб қутула олмас эди. шунинг учун ҳам ҳаётимизнинг манбай бўлмиш қуёш ҳар жиҳатдан диққатга …

ди. қуёш миллиардлаб юлдузларнинг бир вакили, катталиги ва ҳароратига кўра ўртача юлдуздир. бироқ планетамиз-ер бошқа юлдузларга нисбатан қуёшга миллионлаб марта яқин бўлганидан, юлдузлардан фарқ қилиб, у каттагина бурчакк (32) остида кўринади. ер ҳам башқа сайёралар (меркурий, венера, марс, юпитер ва сатурнлар) қаторда қуёш атрофида айланма ҳаракат қилади. астрономияда ердан қуёшгача бўлган масофа ((149,5 миллион километр) узунлик ўлчови бирлиги сифатида қабул қилинган ва бир астрономик бирлик (1а.б.) деб юритилади. нур бу масофани салкам 8,5 минутда босиб ўтади. қуёшнинг диаметри миллион 400 минг километр бўлиб, ер диаметридан тахминан 110 марта катта. бошқача айтганда, қуёш ҳажмига 1 миллион 300 мингдан ортиқ ( ҳажмидаги жисм сиғади. қуёш сиртидаги ҳарорат 5800 атрофида бўлиб бу ҳарорат марказга томон ортиб боради ва у ерда тахминан 16 миллион градусга етади. қуёш чиқараётган нурланиш энергияси миқдорининг қанчалик катталигини қуйидаги мисолдан яққол кўриш мумкин. қуёшнинг 1 секунд давомида чиқараётган энергияси миқдорининг қанчалик катталигини қуйидаги мисолдан яққол кўриш мумкин. қуёшнинг 1 …

йирик телескоплар ёрдамида олинган қуёш тасвирида кўзга яққол ташланадиган нарса, унинг сиртидаги асарлари уясини эслатувчи донадорликдир (60-расм). бундай донадорлик фанда гранулаöия деб аталади («гранула» - майда дона демакдир). кейинги йилларда донардорликнинг аниқ расмлари махсус баллонлар ёрдамида стратосферага учирилган қуёш телескоплари ёрдамида олинди. бу расмлар ёрдамида гранулаларнинг равшанлиги, «яшаш» даври ва спектрал ўрганишга доир кўп янги маълумотлар олинди. гранулаларнинг ўртача катталиги 500 километрча бўлиб, аслида 200 километрдан 700-800 километргача катталикдагилари учрайди. фотосфера гранулалардан ташқари занжирсимон шуълали соҳалар ҳам телескопларда ҳосил бўлган қуёш тасвирида кўзга ташланади (61-расм). бундай соҳалар маъаллар деб аталади. машъалар, асосан, қуёш доғлари билан биргалиқда учрайди. машъаллар фақат қуёш дискининг чеккаларида бўлиб, унинг марказий қисмида кўринмайди. бундан чиқадиган хулоса шуки, машъаллар юқори қисми фотосферага нисбатан равшанроқ бўлиб, остки қисми фотосферадан совуқроқ бўлган объектлардир. машъалларнинг юқори қисмида кузатиладиган равшанлик, ундаги ҳарорат фотосфераникига нисбатан 100-200 градусга иссиқроқ эканлигидан дарак беради. машъаллар ниҳоятда улканлиги билан эътиборни жалб этади. айрим машъаллар эгаллаган майдон …

ади. бирок қадимда ҳеч бир кузатувчи бу доғларнинг бевосита қуёшга тегишли эканлигига ишонмаган. биринчи бўлиб, 1609 йилда доғлар қуёшнинг ўзига тегишли эканлигини падуе университетининг профессори галилео галилей ўзи ясаган телескоп ёрдамида кузатиб аниқлади. шундан буён ўтган салкам 4 аср вақт давомида қуёшни ўрганиш, қуёш доғларига тегишли кўп муаммоларни, жумладан( уларнинг пайдо бўлиши ва ривожланиши, физик табиатларига доир қатор муаммоларни тўла бўлмаса-да ҳалқ қилди. одатда, қуёшда доғлар якка ҳолда жуда кам учрайди. улар гуруҳ- гуруҳ ҳолида кўпроқ кузатилади. малуи гуруҳда битта кўпинча иккита йирик доғдан ташқари бир неча майда доғлар бўлади. қуёш доғларининг яшаш даври турлича бўлиб бир неча кундан бир неча ойгача давом этади. бир неча ой давомида яшай оладиган (яъни қуёшнинг бир неча айланишида йўқолмай турадиган) доғлар кўп учрамайди. қуёш физикасининг йирик муаммоларидан бири, ундаги доғлар сонининг йиллар мобайнида системали ўзгариб туришидир. қуёш доғлари сонига тегишли қарийб 100 йиллик материални йиғиб ва бир неча ўн йил кўп ҳаваскор астраномлар …

уларда газ босими ҳарорати ва ҳаракати каттали-гини аниқлашга имкон беради. айниқса, 1920 йилда франöуз олими е. петит таклиф қилган ва қўлланилган усул хросфера спектрининг махсус чизиқларида уларни катта тез-лик билан кинога олиш (секун-дига 16 кадр) тез ўзгарадиган протуберанеöларнинг эволюöиясини ўрганиш учун жуда қўл келди. проту-беранеöлар ҳам хромосферанинг каби водороднинг қизил (н - тўлқин узунлиги 6562 а) чизиғида кучли нурланали. шунинг учун ҳам у кўплаб обсерваторияларда (жумлада тошкент обсерваториясида ҳам) шу чизик тўлқин узунлигига тўғри келган нурли ўтказувчи монохроматик фильтрлар билан қуролланган телескопларда ўрганилади. протуберанеöларнинг ривожланишида магнит майдонининг роли катта. уларга тегишли магнит майдонинг кучланганлигини ўлчаш бундай экспериментнинг бир оз бўлсада мураккаблиги туфайли фақат 60 – йиллардагина йўлга қўйилди. протубераниöлар атрофи хромосферага нисбатан ва зич плазма булут (ҳарорати 5000-10000 бўлиб, зичлиги-1 куб сантиметрда 10 + 10 заррага келади) дан иборот бўлиб, қарийб юз марта иссиқроқ, қуёш тожи билан ўралган. протуберанеöлар қуёш гардиши четида тепалик, пичан ғарами, сиртмоқсимон ва воронка каби турли …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "қуёш – энг яқин юлдуз .( куёш - энг якин юлдуз )"

1662999235.doc www.arxiv.uz қуёш – энг яқин юлдуз режа: 1. қуёш фотосфераси: донадорлик ва машъаллар 2. қуёш доғлари - магнит ороллари 3. протуберанеöлар - аланга «тил»лари 4. қуёш чақнашлари қуёшнинг кундалик кўринма ҳаракатига биз шу қадар кўникиб қолганмизки, гўё у абадийдек туюлади. ҳақиқатан шундайми, қуёш сўнмайдиган осмон жисмими? қуёш қисқа вақтда ғойиб бўлса планетамизда қандай ўзгаришлар рўй берган бўлар эди? бунда зум ўтмай ерни қоронғулик қоларди, чунки қуёшнинг ёруғлигини қайтариш ҳисобига кўринадиган ой ва планеталар ҳам осмонда кўринмай қолиб, фақат юлдузларгина хира шуълалари билан ерни ёритарди, холос. шунингдек, бутун ер юзини изғирин совуқ “исканжасига” оларди. бир ҳафтага қолмай тропиклар қор билан қопланар дарёлар оқишдан тўхтаб, денгиз ва океанлар секин-аста тубигача ...

DOC format, 92.5 KB. To download "қуёш – энг яқин юлдуз .( куёш - энг якин юлдуз )", click the Telegram button on the left.

Tags: қуёш – энг яқин юлдуз .( куёш -… DOC Free download Telegram