turkiston o‘lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar

DOC 51.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483553322_67245.doc turkiston oâlkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar reja: 1. jadidchilik harakatining vujudga kelishi. 2. turkistondagi jadidchilik harakati namoyondalari va ularning milliy uygâonishda tutgan oârni. 3. jadid maktablari. jadid milliy matbuoti. 19-asrning ikkinchi yarmida osiyo, jumladan, turkiston ilm-fan va texnika taraqqiyoti boâyicha yevropadan ancha orqada qolib ketgan edi. qoloqlitk vpa jaholat, oâlka aholisining ayanchli ahvoli turkistonning yevropa va jahon sivilizatsiyasidan orqada qolib ketishi va bunday fojiali hayotdan qutulish, erk va ozodlikka erishish haqida oâz zamonasining ilgâor ziyoli qatlamlarida fikr-mulohazalar paydo boâla boshladi. xx asr boshlarida rossiyadagi musulmon maktablarining buyuk islohotchisi va âtarjimonâ jurnali tashkilotchisi ismoil gâaspiralining nomi butun sharqqa mashhur boâlib ketdi. u bogâchasaroyda eski maktablarning murakkab oâqish usuliga nisbatan yengil qiroat usuliga asoslangan yangi maktab ochib. unda oâzi dars bergan, darsliklar yozgan, chorizmning sharqdagi siyosatini fosh qiluvchi asarlari bilan turkistondagi ilgâor ziyolilarning dunyoqarashiga katta taâsir koârsatgan edi. qisqacha aytganda u yangi usul maktablarning vujudga kelishida namuna boâlgan. jadidlar chorizmning …

yosh turklarâ» harakati) harakatining taâsiri katta boâldi. bobiylik va bahoiylik xx asr boshlariga kelib kavkazda, soângra toshkent, ashxobod va turkistonning boshqa shaharlarida keng tarqala boshlagan va xalqning madaniy-maârifiy darajasini koâtarishda katta taâsir koârsatgan. birgina toshkentning oâzida bobiylar va bahoiylar tarafidan âturkistonâ, âislohâ, âosiyoâ va boshqa kutubxonalar, qiroatxonalar tashkil etilgan boâlib, ular xalqning turli qatlam vakillari oârtasida maârifat tarqatishda katta rol oâynadi. turkiyadagi â«ittihod va taraqqiyâ»chilardan turkistondagi â«ittihod va taraqqiyâ»chilarning afzallik tomonlari bor edi. ularda kosmolitik gâoya deyarli yoâq edi, rus imperalizmiga va uning mustamlakachilik tizimiga qarshi kurash gâoyasi va mafkurasi kuchli edi. hatto 1905 yilgi rus inqilobi va 1908 yilgi turkiya inqilobida imperializm va mustamlakachilikka qarshi kurash olib borish gâoyasi yoâq edi. jadidlar buxoro amirligi va xiva xonligida xon va amirni ham oâz gâoya va maslaklariga tortishga harakat qildilar. buxoro jadidlari 1900 yil boshida amirdan yangi usuldagi maktablar ochishga ruxsat olishga muvaffaq boâldilar. ammo bunday yangi usul maktablarini ochilishi rossiya …

b yuboradilar. hatto, 1903 yili podsho turkiston aholisi uchun muborak haj qilishni ham farmon bilan man etadi. bu mahalliy musulmon aholisida kuchli norozilik uygâotdi. 1905 yilgi toântarish harakatidan keyin rossiya hududidagi turkiy xalqlar va ularning turkiya bilan qardoshlik aloqasi kuchaydi. oâz davrida turk dunyosi markazlaridan biri boâlgan qrim, qozon, istanbulda chop etilgan jadidchilik ruhidagi adabiyotlar turkistonga ham keng yoyila boshladi. 1908 yilgi turkiya inqilobi tufayli yuzaga kelgan âyosh turklarâ harpaktiga muqobil holda xivada âyosh xivaliklarâ, buxoroda âyosh buxoroliklarâ jamiyatlari yuzaga keldi. bu jamiyatlar oxir-oqibatda siyosiy partiyalar maqomini oldi. jadidchilik haraktining bunday siyosiy tashkilotlari qisqa vaqt ichida toshkent, samarqand, buxoro, xiva, qoâqon, andijon kabi yirik shaharlarda kuchli tashkilotlarga aylandi. turkiston xalqida jadidlarga boâlgan hayrixohlik, ishonch tobora ortib bordi. shuni alohida qayd etish lozimki, xx asr boshlaridayoq milliy ozodlik bayrogâini baland koâtarib, milliy birlik kuchlarini birligini taâminlash borasida salmoqli faoliyat koârsata boshlagan turkiston jadidlari jahon jamoatchiligi eâtiborini oâziga jalb qildi. 1906 yilning …

li va kelajagi porloq tashkilot sifatida sotsial-demokratlar (bolshevik va mensheviklar), yoki sotsialist-inqilobchilar (soâl va oâng eserlar), yo kadet va liberallar emas, balki yosh sartlar (rasmiy idoralar turkiston jadidlarini yosh turklarga qiyoslab â«yosh sartlarâ» deb atashgan) degan xulosaga kelgan edi. razvedkachi turkistonda jadidlar taâsiri kuchli boâlgan oâz firqasiga ega ekani va u 1906 yilning yanvarida sankt-peterburgga, umumrusiya musulmonlarining qurultoyiga vakil yuborganini taâkidlab, bu firqa xuddi qozon tatarlari kabi oâzining milliy dasturiga egaligi va rus istibdodiga jiddiy zarba berishi mumkinligiga ishora qilgan edi. jadidchilik harakati muhitida jadidchilik adabiyoti ham yuzaga keldi, mukammal bir shaklga kirdi. ham nasrda, ham nazmda yangilanish, qoloqlik va jaholatdan kutilish, rus istilosiga qarshi kurash, maârifat va hurriyatga erishish, istiqlolni qoâlga kiritish gâoyalari bilan toâlib-toshgan yangi bir adabiyot shakllandi. abay bunday adabiyotning ilk namoyandalaridan biri edi. undan soâng shayx ahmad mahdum maydonga chiqqan edi. oârta asrlarda shunday ulugâ zotlarni yetishtirgan turkiston kabi buyuk bir tabarruk zaminning soânggi asrlarda jaholat …

r. u âturkiston jadidlarining otasiâ sifatida tarixda nom qoldirgan. u istiqlol uchun kurashning oldingi saflarida borgan yalovbardorlardan edi. fayzulla xoâjaev behbudiy haqida bunday degandi; âsiyosiy, ijtimoiy faoliyati, bilimining kengligi jihatidan oâsha zamon turkistonidagi jadidlar orasida unga teng kela oladigani boâlmasa kerakâ. behbudiy gapirinskiy yoâlga qoâygan âusuli jadidâ maktablarini turkistonda qaror toptirishda, ularni darslik va qoâllanmalar bilan taâminlashda jonbozlik koârsatdi. yangi tipdagi maktablarning milliy-madaniy taraqqiyotimizda muhim omil boâla olishi mumkinligi haqida oânlab maqolalar yozdi. âqisqa umumiy geografiyaâ, âbolalar maktubiâ, âislomning qisqacha tarixiâ, âamaliyoti islomâ, âaholi geografiyasiga kirishâ, ârusiyaning qisqacha geografiyasiâ kabi darsliklar yaratdi. nashriyot tashkil qilib, darsliklar va qoâllanmalar, xaritalar bosib chiqargani maâlum. bular ilk oâzbek maktablari uchun tuzilgan darslik va qoâllanmalar sifatida emas, til-yozuv madaniyatimiz taraqqiyoti nuqtai nazaridan ham muhim ahamiyatga ega. behbudiy 1913 yilda â«samarqandâ» gazetasi va â«oyinaâ» jurnalini chiqardi. gazeta dastlab 2, soâng 4 betlik boâlib haftada 2 marta chiqqani va moddiy tanglik tufayli 45 sonidan keyin toâxtagani …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "turkiston o‘lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar"

1483553322_67245.doc turkiston oâlkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar reja: 1. jadidchilik harakatining vujudga kelishi. 2. turkistondagi jadidchilik harakati namoyondalari va ularning milliy uygâonishda tutgan oârni. 3. jadid maktablari. jadid milliy matbuoti. 19-asrning ikkinchi yarmida osiyo, jumladan, turkiston ilm-fan va texnika taraqqiyoti boâyicha yevropadan ancha orqada qolib ketgan edi. qoloqlitk vpa jaholat, oâlka aholisining ayanchli ahvoli turkistonning yevropa va jahon sivilizatsiyasidan orqada qolib ketishi va bunday fojiali hayotdan qutulish, erk va ozodlikka erishish haqida oâz zamonasining ilgâor ziyoli qatlamlarida fikr-mulohazalar paydo boâla boshladi. xx asr boshlarida rossiyadagi musulmon maktablarining buyuk islohotchisi va âtarjimonâ...

DOC format, 51.5 KB. To download "turkiston o‘lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiston o‘lkasida jadidchilik… DOC Free download Telegram