turkiston o‘lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar

DOC 51,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1483553322_67245.doc turkiston o‘lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar reja: 1. jadidchilik harakatining vujudga kelishi. 2. turkistondagi jadidchilik harakati namoyondalari va ularning milliy uyg‘onishda tutgan o‘rni. 3. jadid maktablari. jadid milliy matbuoti. 19-asrning ikkinchi yarmida osiyo, jumladan, turkiston ilm-fan va texnika taraqqiyoti bo‘yicha yevropadan ancha orqada qolib ketgan edi. qoloqlitk vpa jaholat, o‘lka aholisining ayanchli ahvoli turkistonning yevropa va jahon sivilizatsiyasidan orqada qolib ketishi va bunday fojiali hayotdan qutulish, erk va ozodlikka erishish haqida o‘z zamonasining ilg‘or ziyoli qatlamlarida fikr-mulohazalar paydo bo‘la boshladi. xx asr boshlarida rossiyadagi musulmon maktablarining buyuk islohotchisi va “tarjimon” jurnali tashkilotchisi ismoil g‘aspiralining nomi butun sharqqa mashhur bo‘lib ketdi. u bog‘chasaroyda eski maktablarning murakkab o‘qish usuliga nisbatan yengil qiroat usuliga asoslangan yangi maktab ochib. unda o‘zi dars bergan, darsliklar yozgan, chorizmning sharqdagi siyosatini fosh qiluvchi asarlari bilan turkistondagi ilg‘or ziyolilarning dunyoqarashiga katta ta’sir ko‘rsatgan edi. qisqacha aytganda u yangi usul maktablarning vujudga kelishida namuna bo‘lgan. jadidlar chorizmning …

bobiylik va bahoiylik xx asr boshlariga kelib kavkazda, so‘ngra toshkent, ashxobod va turkistonning boshqa shaharlarida keng tarqala boshlagan va xalqning madaniy-ma’rifiy darajasini ko‘tarishda katta ta’sir ko‘rsatgan. birgina toshkentning o‘zida bobiylar va bahoiylar tarafidan “turkiston”, “isloh”, “osiyo” va boshqa kutubxonalar, qiroatxonalar tashkil etilgan bo‘lib, ular xalqning turli qatlam vakillari o‘rtasida ma’rifat tarqatishda katta rol o‘ynadi. turkiyadagi «ittihod va taraqqiy»chilardan turkistondagi «ittihod va taraqqiy»chilarning afzallik tomonlari bor edi. ularda kosmolitik g‘oya deyarli yo‘q edi, rus imperalizmiga va uning mustamlakachilik tizimiga qarshi kurash g‘oyasi va mafkurasi kuchli edi. hatto 1905 yilgi rus inqilobi va 1908 yilgi turkiya inqilobida imperializm va mustamlakachilikka qarshi kurash olib borish g‘oyasi yo‘q edi. jadidlar buxoro amirligi va xiva xonligida xon va amirni ham o‘z g‘oya va maslaklariga tortishga harakat qildilar. buxoro jadidlari 1900 yil boshida amirdan yangi usuldagi maktablar ochishga ruxsat olishga muvaffaq bo‘ldilar. ammo bunday yangi usul maktablarini ochilishi rossiya manfaatiga zid edi, shu boisdan rossiyaning amirga …

sida kuchli norozilik uyg‘otdi. 1905 yilgi to‘ntarish harakatidan keyin rossiya hududidagi turkiy xalqlar va ularning turkiya bilan qardoshlik aloqasi kuchaydi. o‘z davrida turk dunyosi markazlaridan biri bo‘lgan qrim, qozon, istanbulda chop etilgan jadidchilik ruhidagi adabiyotlar turkistonga ham keng yoyila boshladi. 1908 yilgi turkiya inqilobi tufayli yuzaga kelgan “yosh turklar” harpaktiga muqobil holda xivada “yosh xivaliklar”, buxoroda “yosh buxoroliklar” jamiyatlari yuzaga keldi. bu jamiyatlar oxir-oqibatda siyosiy partiyalar maqomini oldi. jadidchilik haraktining bunday siyosiy tashkilotlari qisqa vaqt ichida toshkent, samarqand, buxoro, xiva, qo‘qon, andijon kabi yirik shaharlarda kuchli tashkilotlarga aylandi. turkiston xalqida jadidlarga bo‘lgan hayrixohlik, ishonch tobora ortib bordi. shuni alohida qayd etish lozimki, xx asr boshlaridayoq milliy ozodlik bayrog‘ini baland ko‘tarib, milliy birlik kuchlarini birligini ta’minlash borasida salmoqli faoliyat ko‘rsata boshlagan turkiston jadidlari jahon jamoatchiligi e’tiborini o‘ziga jalb qildi. 1906 yilning bahorida fransiya respublikasi bosh shtabi ikkinchi byurosi (harbiy razvedka) topshirig‘i bilan mayor lyakost ikki yil davomida turkistondagi ijtimoiy siyosiy vaziyat …

(rasmiy idoralar turkiston jadidlarini yosh turklarga qiyoslab «yosh sartlar» deb atashgan) degan xulosaga kelgan edi. razvedkachi turkistonda jadidlar ta’siri kuchli bo‘lgan o‘z firqasiga ega ekani va u 1906 yilning yanvarida sankt-peterburgga, umumrusiya musulmonlarining qurultoyiga vakil yuborganini ta’kidlab, bu firqa xuddi qozon tatarlari kabi o‘zining milliy dasturiga egaligi va rus istibdodiga jiddiy zarba berishi mumkinligiga ishora qilgan edi. jadidchilik harakati muhitida jadidchilik adabiyoti ham yuzaga keldi, mukammal bir shaklga kirdi. ham nasrda, ham nazmda yangilanish, qoloqlik va jaholatdan kutilish, rus istilosiga qarshi kurash, ma’rifat va hurriyatga erishish, istiqlolni qo‘lga kiritish g‘oyalari bilan to‘lib-toshgan yangi bir adabiyot shakllandi. abay bunday adabiyotning ilk namoyandalaridan biri edi. undan so‘ng shayx ahmad mahdum maydonga chiqqan edi. o‘rta asrlarda shunday ulug‘ zotlarni yetishtirgan turkiston kabi buyuk bir tabarruk zaminning so‘nggi asrlarda jaholat va hurofot azobida inqirozga yuz tutishi, bu yerda kuchli bo‘lgan o‘rta asrchilik va mustamlakachilik zulmlari, o‘lkadagi yangi uyg‘onish, yangi ma’rifat va adabiyot uchun borayotgan …

zamon turkistonidagi jadidlar orasida unga teng kela oladigani bo‘lmasa kerak”. behbudiy gapirinskiy yo‘lga qo‘ygan “usuli jadid” maktablarini turkistonda qaror toptirishda, ularni darslik va qo‘llanmalar bilan ta’minlashda jonbozlik ko‘rsatdi. yangi tipdagi maktablarning milliy-madaniy taraqqiyotimizda muhim omil bo‘la olishi mumkinligi haqida o‘nlab maqolalar yozdi. “qisqa umumiy geografiya”, “bolalar maktubi”, “islomning qisqacha tarixi”, “amaliyoti islom”, “aholi geografiyasiga kirish”, “rusiyaning qisqacha geografiyasi” kabi darsliklar yaratdi. nashriyot tashkil qilib, darsliklar va qo‘llanmalar, xaritalar bosib chiqargani ma’lum. bular ilk o‘zbek maktablari uchun tuzilgan darslik va qo‘llanmalar sifatida emas, til-yozuv madaniyatimiz taraqqiyoti nuqtai nazaridan ham muhim ahamiyatga ega. behbudiy 1913 yilda «samarqand» gazetasi va «oyina» jurnalini chiqardi. gazeta dastlab 2, so‘ng 4 betlik bo‘lib haftada 2 marta chiqqani va moddiy tanglik tufayli 45 sonidan keyin to‘xtagani ma’lum. «oyina» o‘lkadagi o‘zbek tilida chiqqan birinchi jurnal edi. u xalq orasida ancha mashhur bo‘lgan. boshida haftada bir, 1914 yildan esa har o‘n besh kunda chiqqan. munavvar qori abdurashidxonov milliy matbuotning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turkiston o‘lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar"

1483553322_67245.doc turkiston o‘lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar reja: 1. jadidchilik harakatining vujudga kelishi. 2. turkistondagi jadidchilik harakati namoyondalari va ularning milliy uyg‘onishda tutgan o‘rni. 3. jadid maktablari. jadid milliy matbuoti. 19-asrning ikkinchi yarmida osiyo, jumladan, turkiston ilm-fan va texnika taraqqiyoti bo‘yicha yevropadan ancha orqada qolib ketgan edi. qoloqlitk vpa jaholat, o‘lka aholisining ayanchli ahvoli turkistonning yevropa va jahon sivilizatsiyasidan orqada qolib ketishi va bunday fojiali hayotdan qutulish, erk va ozodlikka erishish haqida o‘z zamonasining ilg‘or ziyoli qatlamlarida fikr-mulohazalar paydo bo‘la boshladi. xx asr boshlarida rossiyadagi musulmon maktablarining buyuk islohotchisi va “tarjimon” jurnali tashkilotch...

Формат DOC, 51,5 КБ. Чтобы скачать "turkiston o‘lkasida jadidchilik harakati va siyosiy harakatlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turkiston o‘lkasida jadidchilik… DOC Бесплатная загрузка Telegram