1898-yil andijon qo‘zg‘oloni

DOC 55,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1483552172_67239.doc 1898-yil andijon qo‘zg‘oloni reja: 1. farg‘ona vodiysida chorizm mustamlakachilik zulmining kuchayishi. 2. muhammad ali dukchi eshon boshchiligidagi qo‘zg‘olonning boshlanishi. 3. qo‘zg‘olonning bostirilishi va qo‘zg‘olonchilarning jazolanishi. tarixga “dukchi eshon qo‘zg‘oloni” nomi bilan kirgan andijon qo‘zg‘oloni 19-asr oxiridagi xalq harakatlarining eng kattalaridan biridir. u muhammad ali eshon (1846-1898) nomi bilan mashhur. muhammadali marg‘ilon shahriga qarashli shahidon qishlog‘ida o‘rtahol dehqon va hunarmand muhammad sobir oilasida dunyoga kelgan. otasi uni bolaligida buxoroga olib borib usmoncha oxund domla maktabiga beradi. muhammad ali 16 yoshga to‘lganida samarqand yaqinidagi karrux qishlog‘ida mulla usmon oxund sudur eshon xizmatiga beriladi. to‘rt yildan so‘ng butun vodiyga tanilgan ulamo sultonxon to‘ra eshon xizmatiga kiradi. u o‘zining mehnatsevarligi, aqli, odobi va taqvodorligi bilan eshonning o‘g‘illari qatoridan joy oladi. 1882 yilda sultonxon to‘ra vafot etadi. vafoti oldidan u o‘z shogirdi muhammadaliga “eshonlik” to‘g‘risida xati irshodni (yo‘llanma xat) yozib, muhrlab bergan edi. muhammadali 1887-1893 yillarda makkai mukarramaga borib haj qiladi, rossiya va hindiston …

qozonda ovqat pishirib och-yalang‘och, yetim-esirlarni boqa boshlaydi. u dastlab bu ishni qarz olib amalga oshiradi. so‘ng eshonning obro‘-e’tibori shu darajada ko‘tarilib ketadiki, u qarzlarini ham uzib, har kuni doshqozonda ovqat tayyorlatib 150-200, ba’zan esa 400-500 kishini ovqatlantira boshlaydi. muhammadali eshon bo‘lish bilan birga tabiblikdan ham xabari bor edi. eshonning xalq orasida obro‘-e’tibori juda tez o‘sib bordi. uning muridlari faqat farg‘ona vodiysidagina emas, toshkent, samarqand, buxoro va boshqa olis-olis joylarda ham bo‘lgan. 1890 yillarga kelib eshonning ziyoratchilari ko‘payib, muridlari unga 500 ot sig‘adigan otxona qurib berishadi, xomg‘ishtli 12 gazli minorasini 34 gazga ko‘tarib, pishiq g‘ishtdan ishlab berishadi. chor rossiyasining xalqqa qarshi mustamlakachilik, zo‘rlik va adolatsiz siyosati muhammadali xalfaning xalq kurashiga rahbarlik qilishining bosh sababidir. qo‘zg‘olon boshlanishidan bir yil oldin eshon turk sultoniga maktub yozadi. maktubda eshon ruslar qo‘qon xonligini bosib olganlaridan keyin musulmonlar o‘rtasida ahloqan buzilish kuchayganligini, shariat qoidalaridan chekinish ro‘y berib, buzuqlik, ichkilikbozlik, nashaho‘rlik avjiga chiqa boshlaganligini yozgan. bundan tashqari …

i. qolaversa norozilik qurbonjon dodho qo‘li ostidagi qirg‘izlarda ham kuchli ekani ma’lum edi. ketmontepa, ko‘gart taraflardagi qirg‘izlar 1896 yilda eshon xuzuriga rus mujiklaridan shikoyat qilib vakillar ham yuborishadi. 1896-1897 yillarda rossiyaning ichki guberniyalaridan ko‘chirib keltirilgan va hosildor yerlarni egallab olgan rus mujiklari bilan qirg‘izlar o‘rtasida to‘qnashuvlar kuchayadi. qirg‘izlar ko‘chib keltirilganlarga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tarishga qaror qilishib, muhammadali eshondan maslahat so‘rashadi. muhammadali zudlik bilan chorvador boy chibil bo‘lis hamrohligida qirg‘izlar maskaniga yetib keladi va bu yerda bo‘lajak qo‘zg‘olonning rejasi muhokama qilinadi. muhammadali qo‘zg‘olon rahnamosi bo‘lishiga kelishiladi. muhammadali eshon qo‘zg‘olonga puxta tayyorgarlik ko‘rish uchun murojaatnoma yozib, uni turli joylardagi o‘z vakillariga jo‘natadi. murojaatnomada rus bosqinchilariga qarshi qo‘zg‘olonga tayyorgarlik ko‘rilayotgani, xabar yetib kelgani zamon joylardagi vakillar mahalliy kishilarni ergashtirib tegishli joyga yetib kelishlari lozimligi bayon qilingan edi. mazkur qasamyodga mahalliy amaldorlar va obro‘-e’tiborli kishilardan o‘n ikki kishi muhrini bosgan. 1898 yil 14 may kuni kechqurun muhammadali eshon uyida kengash bo‘lib, unda farg‘ona viloyatining turli …

u murojaat muso turkistoniy asarida quyidagicha aks ettiriladi: “ey muhtaram musulmonlar! ey birodarlar! hammangizga ma’lumdirki, yurtimiz musulmon yurti, el musulmon, xalq musulmon, xon musulmon, shariatning hukmi joriy, amri nofiz edi. hukumatni alloh taolo o‘zi biladur, kofirlarni musallat qildi, yurtimizga o‘ris keldi. xudoyorxon o‘rniga kaufman, umarxon taxtiga chernayuf o‘ltirdi. farg‘ona xonligi yerida moskva xonligi - oq podsho hukmron bo‘ldi. o‘ris vatanimizga istilo etdi. so‘ngra tilimizga istilo qildi. sekin-asta dinimizga istilo qilmoqqa boshladi, bilasizlarki, musulmonlarning ahloqi buzildi. o‘risning kelg‘oniga o‘ttiz yil to‘lmay, musulmonlar riboga odatlandi, halol-haromni farq qilmas bo‘ldi. qozilarimiz bo‘yniga but taqadig‘on bo‘ldi. xulosa (shulki), shariatimiz xor, musulmonchilik g‘arib bo‘ldi. hurriyatimiz g‘oib bo‘ldi, istiqlolimiz mahv bo‘ldi, o‘zimiz o‘tmas, so‘zimiz kesmas bo‘ldik. ey voh... ey musulmonlar, bunga sabab o‘zimiz bo‘ldik. bu asorat va mahkumiyatga kimsa rozi emas, ins ham, jins ham rozi emas. ey birodarlar, tek turaversak, bu kofir yana battar qiladur. voy bizning xolimizga. tarixda o‘tgan muazzam bir saltanat qurg‘on qahramon …

limiz, jonimiz jihodga fido bo‘lsin. hazrat eshon, amringizga hozirmiz!” deb bir ovozdan baqirdilar. xazrat eshon nutqi ohirida: -hammangiz hozirlaning, bu huftondan keyin hujum!-dedi. keyin yaqin qishloqlarga chopar yo‘lladi, hazrat eshon amrlari bilan jihod fiysabilliloh e’lon qilindi. choparlar kimki musulmon bo‘lsa, bu oqshomdan qolmay jihodga hozir bo‘lsin, deb nido qilishdi”. hufton namoziga odamlar qurollanib kelishdi. ammo ularning kamdan-kami qilich va miltiq bilan qurollangan, asosiy qismi so‘yil, cho‘qmor, ketmonsop, panshaxa ko‘tarib olishgan edi. namoz o‘qib bo‘lingach, hamma baravar “jihod! jihod! jihod!”-deya hayqira boshladi. qisqa vaqtda bu ovoz butun qishloqni tutib ketdi. bir mahal eshon hovlisining darvozasi ochilib, undan oq otni yetaklab chiqishdi. muhammadali xalfa: “bismillohir rahmonir rahim, baniyati jihod!” deb otga mindi. shundan keyin qo‘zg‘olonchilar yo‘lga tushdilar. to‘plangan odam olti yuz nafarcha edi. lekin ularning hammasi ham otliq emasdi. shu boisdan otliqlar piyodalarni mingashtirib olishdi. qolganlar piyoda yoki aravada yo‘lga tushishdi. yo‘lma-yo‘l qo‘zg‘olonchilar safi ortib bordi. olomon ikki bayroq ostiga uyushgandi, birinchi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "1898-yil andijon qo‘zg‘oloni"

1483552172_67239.doc 1898-yil andijon qo‘zg‘oloni reja: 1. farg‘ona vodiysida chorizm mustamlakachilik zulmining kuchayishi. 2. muhammad ali dukchi eshon boshchiligidagi qo‘zg‘olonning boshlanishi. 3. qo‘zg‘olonning bostirilishi va qo‘zg‘olonchilarning jazolanishi. tarixga “dukchi eshon qo‘zg‘oloni” nomi bilan kirgan andijon qo‘zg‘oloni 19-asr oxiridagi xalq harakatlarining eng kattalaridan biridir. u muhammad ali eshon (1846-1898) nomi bilan mashhur. muhammadali marg‘ilon shahriga qarashli shahidon qishlog‘ida o‘rtahol dehqon va hunarmand muhammad sobir oilasida dunyoga kelgan. otasi uni bolaligida buxoroga olib borib usmoncha oxund domla maktabiga beradi. muhammad ali 16 yoshga to‘lganida samarqand yaqinidagi karrux qishlog‘ida mulla usmon oxund sudur eshon xizmatiga beriladi. to‘rt yild...

Формат DOC, 55,0 КБ. Чтобы скачать "1898-yil andijon qo‘zg‘oloni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: 1898-yil andijon qo‘zg‘oloni DOC Бесплатная загрузка Telegram