1898-yil andijon qo‘zg‘oloni

DOC 55,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1483552172_67239.doc 1898-yil andijon qoâzgâoloni reja: 1. fargâona vodiysida chorizm mustamlakachilik zulmining kuchayishi. 2. muhammad ali dukchi eshon boshchiligidagi qoâzgâolonning boshlanishi. 3. qoâzgâolonning bostirilishi va qoâzgâolonchilarning jazolanishi. tarixga âdukchi eshon qoâzgâoloniâ nomi bilan kirgan andijon qoâzgâoloni 19-asr oxiridagi xalq harakatlarining eng kattalaridan biridir. u muhammad ali eshon (1846-1898) nomi bilan mashhur. muhammadali margâilon shahriga qarashli shahidon qishlogâida oârtahol dehqon va hunarmand muhammad sobir oilasida dunyoga kelgan. otasi uni bolaligida buxoroga olib borib usmoncha oxund domla maktabiga beradi. muhammad ali 16 yoshga toâlganida samarqand yaqinidagi karrux qishlogâida mulla usmon oxund sudur eshon xizmatiga beriladi. toârt yildan soâng butun vodiyga tanilgan ulamo sultonxon toâra eshon xizmatiga kiradi. u oâzining mehnatsevarligi, aqli, odobi va taqvodorligi bilan eshonning oâgâillari qatoridan joy oladi. 1882 yilda sultonxon toâra vafot etadi. vafoti oldidan u oâz shogirdi muhammadaliga âeshonlikâ toâgârisida xati irshodni (yoâllanma xat) yozib, muhrlab bergan edi. muhammadali 1887-1893 yillarda makkai mukarramaga borib haj qiladi, rossiya va hindiston …

n, kulib turuvchi, ovozi mayin kishi boâlgan. oâzini eshon deb eâlon qilgan muhammadali har kuni katta qozonda ovqat pishirib och-yalangâoch, yetim-esirlarni boqa boshlaydi. u dastlab bu ishni qarz olib amalga oshiradi. soâng eshonning obroâ-eâtibori shu darajada koâtarilib ketadiki, u qarzlarini ham uzib, har kuni doshqozonda ovqat tayyorlatib 150-200, baâzan esa 400-500 kishini ovqatlantira boshlaydi. muhammadali eshon boâlish bilan birga tabiblikdan ham xabari bor edi. eshonning xalq orasida obroâ-eâtibori juda tez oâsib bordi. uning muridlari faqat fargâona vodiysidagina emas, toshkent, samarqand, buxoro va boshqa olis-olis joylarda ham boâlgan. 1890 yillarga kelib eshonning ziyoratchilari koâpayib, muridlari unga 500 ot sigâadigan otxona qurib berishadi, xomgâishtli 12 gazli minorasini 34 gazga koâtarib, pishiq gâishtdan ishlab berishadi. chor rossiyasining xalqqa qarshi mustamlakachilik, zoârlik va adolatsiz siyosati muhammadali xalfaning xalq kurashiga rahbarlik qilishining bosh sababidir. qoâzgâolon boshlanishidan bir yil oldin eshon turk sultoniga maktub yozadi. maktubda eshon ruslar qoâqon xonligini bosib olganlaridan keyin musulmonlar oârtasida ahloqan …

1895 yilda eshon xuzuriga qurbonjon dodho tashrif buyurgani va ub lian mustamlakachilarga qarshi qoâzgâolon koâtarish masalasini muhokama qilgani mustamlakachilarni talvasaga soldi. qolaversa norozilik qurbonjon dodho qoâli ostidagi qirgâizlarda ham kuchli ekani maâlum edi. ketmontepa, koâgart taraflardagi qirgâizlar 1896 yilda eshon xuzuriga rus mujiklaridan shikoyat qilib vakillar ham yuborishadi. 1896-1897 yillarda rossiyaning ichki guberniyalaridan koâchirib keltirilgan va hosildor yerlarni egallab olgan rus mujiklari bilan qirgâizlar oârtasida toâqnashuvlar kuchayadi. qirgâizlar koâchib keltirilganlarga qarshi qoâzgâolon koâtarishga qaror qilishib, muhammadali eshondan maslahat soârashadi. muhammadali zudlik bilan chorvador boy chibil boâlis hamrohligida qirgâizlar maskaniga yetib keladi va bu yerda boâlajak qoâzgâolonning rejasi muhokama qilinadi. muhammadali qoâzgâolon rahnamosi boâlishiga kelishiladi. muhammadali eshon qoâzgâolonga puxta tayyorgarlik koârish uchun murojaatnoma yozib, uni turli joylardagi oâz vakillariga joânatadi. murojaatnomada rus bosqinchilariga qarshi qoâzgâolonga tayyorgarlik koârilayotgani, xabar yetib kelgani zamon joylardagi vakillar mahalliy kishilarni ergashtirib tegishli joyga yetib kelishlari lozimligi bayon qilingan edi. mazkur qasamyodga mahalliy amaldorlar va obroâ-eâtiborli kishilardan …

yaqin odam qatnashdi. shu kengashda eshonning oân toârt yoshli jiyani abdulaziz xon qilib koâtarilajagi, qoâzgâolon qachon boshlanishi aytildi. 17 may kuni shom namozida tojik qishlogâidagi masjidga juda koâp odam toâplandi. namoz paytida eshon xalqqa murojaat qildi. bu murojaat muso turkistoniy asarida quyidagicha aks ettiriladi: âey muhtaram musulmonlar! ey birodarlar! hammangizga maâlumdirki, yurtimiz musulmon yurti, el musulmon, xalq musulmon, xon musulmon, shariatning hukmi joriy, amri nofiz edi. hukumatni alloh taolo oâzi biladur, kofirlarni musallat qildi, yurtimizga oâris keldi. xudoyorxon oârniga kaufman, umarxon taxtiga chernayuf oâltirdi. fargâona xonligi yerida moskva xonligi - oq podsho hukmron boâldi. oâris vatanimizga istilo etdi. soângra tilimizga istilo qildi. sekin-asta dinimizga istilo qilmoqqa boshladi, bilasizlarki, musulmonlarning ahloqi buzildi. oârisning kelgâoniga oâttiz yil toâlmay, musulmonlar riboga odatlandi, halol-haromni farq qilmas boâldi. qozilarimiz boâyniga but taqadigâon boâldi. xulosa (shulki), shariatimiz xor, musulmonchilik gâarib boâldi. hurriyatimiz gâoib boâldi, istiqlolimiz mahv boâldi, oâzimiz oâtmas, soâzimiz kesmas boâldik. ey voh... ey musulmonlar, …

g! gâaflatdan bedor boâling! kofirlardan huquqimizni olaylik. ey birodarlar, hurriyatimizni olaylik, oâz vatanimiz, oâz yurtimizda oâzimiz hukumat quraylik. buning uchun bizdan gâayrat istaydur, himmat istaydur, jihod istaydur, fiysabilliloh jihod vaqti keldi! hayyu âalal jihod, hayyu âalal falah. shu holda xonaqohni toâldirgan musulmonlar âjihod! jihod!... jihod hozirmiz, molimiz, jonimiz jihodga fido boâlsin. hazrat eshon, amringizga hozirmiz!â deb bir ovozdan baqirdilar. xazrat eshon nutqi ohirida: -hammangiz hozirlaning, bu huftondan keyin hujum!-dedi. keyin yaqin qishloqlarga chopar yoâlladi, hazrat eshon amrlari bilan jihod fiysabilliloh eâlon qilindi. choparlar kimki musulmon boâlsa, bu oqshomdan qolmay jihodga hozir boâlsin, deb nido qilishdiâ. hufton namoziga odamlar qurollanib kelishdi. ammo ularning kamdan-kami qilich va miltiq bilan qurollangan, asosiy qismi soâyil, choâqmor, ketmonsop, panshaxa koâtarib olishgan edi. namoz oâqib boâlingach, hamma baravar âjihod! jihod! jihod!â-deya hayqira boshladi. qisqa vaqtda bu ovoz butun qishloqni tutib ketdi. bir mahal eshon hovlisining darvozasi ochilib, undan oq otni yetaklab chiqishdi. muhammadali xalfa: âbismillohir rahmonir …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "1898-yil andijon qo‘zg‘oloni"

1483552172_67239.doc 1898-yil andijon qoâzgâoloni reja: 1. fargâona vodiysida chorizm mustamlakachilik zulmining kuchayishi. 2. muhammad ali dukchi eshon boshchiligidagi qoâzgâolonning boshlanishi. 3. qoâzgâolonning bostirilishi va qoâzgâolonchilarning jazolanishi. tarixga âdukchi eshon qoâzgâoloniâ nomi bilan kirgan andijon qoâzgâoloni 19-asr oxiridagi xalq harakatlarining eng kattalaridan biridir. u muhammad ali eshon (1846-1898) nomi bilan mashhur. muhammadali margâilon shahriga qarashli shahidon qishlogâida oârtahol dehqon va hunarmand muhammad sobir oilasida dunyoga kelgan. otasi uni bolaligida buxoroga olib borib usmoncha oxund domla maktabiga beradi. muhammad ali 16 yoshga toâlganida samarqand yaqinidagi karrux qishlogâida mulla usmon oxund su...

Формат DOC, 55,0 КБ. Чтобы скачать "1898-yil andijon qo‘zg‘oloni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: 1898-yil andijon qo‘zg‘oloni DOC Бесплатная загрузка Telegram